Sárafáir íslenskir nemendur sýna afburðahæfni í PISA-könnunum og til þess að breyta þessu þarf að gera meiri kröfur til nemenda í skólastofunni og bjóða upp á stigskiptan stuðning. „Er nægjanlegt framboð af lesefni í bókarformi fyrir börn og unglinga? Miðað við það sem við höfum verið að heyra og sjá hjá rithöfundum og fleirum sem hafa kynnt sér þessi mál þá er það bara alls ekki. Það er eitt að dæla peningum inn í bókasöfnin ef þau hafa ekkert til að kaupa þá er það náttúrulega dauðadæmt frá grunni,“ segir Gunnar Gíslason, forstöðumaður miðstöðvar skólaþróunar við Háskólann á Akureyri. Gunnar vísar í orð Braga Valdimars Skúlasonar á læsisráðstefnu í Háskólanum á Akureyri fyrir tveimur árum. Þar kom fram að það væru miklir fjármunir settir í tölvuleiki í samanburði við bókaútgáfu. Þarna verði að grípa inn í ef það eigi að gera eitthvað til að bæta stöðu íslenskra barna, meðal annars þegar kemur að árangri í PISA. Gunnar og Rúnar Sigþórsson, prófessor emeritus við Háskólann á Akureyri voru gestir í fyrsta þætti Kerfisins á Rás 1 þar sem fjallað var um menntamál frá ýmsum hliðum. Langt undir meðaltali OECD PISA-prófin eru að öllu jöfnu lögð fyrir á þriggja ára fresti og í hverri könnun leysa nemendur verkefni í lesskilningi, læsi á stærðfræði og náttúruvísindi. Í hverri könnun er lögð sérstök áhersla á eitt sviðanna þriggja og megnið af verkefnum og spurningum er af því sviði. Í PISA 2022 var áhersla lögð á að meta stærðfræðilæsi og 2024 var áhersla á náttúrulæsi. Niðurstaða fyrir 2024 verður kynnt í desember. Læsi á náttúruvísindi metur færni nemenda í að meta og veita vísindalegar útskýringar, beita vísindalegri nálgun og túlka gögn og rök á vísindalegan hátt. Í PISA 2022 náðu 64% íslenskra nemenda grunnhæfni í þessum lið sem er mun lægra en meðaltal OECD-ríkjanna sem var 76%. Aðeins 2% íslensku þátttakendanna bjuggu yfir afburðahæfni á þessu sviði á meðan meðaltalið innan OECD var 7%. Starfið of miðjumiðað Greining var gerð á stöðu nemenda á Akureyri miðað við PISA á sínum tíma og leiddi í ljós að sárafáir nemendur voru á toppnum og botninum, flestir voru í miðjunni. „Hvað veldur því þá að meðaltalið er hærra eða lægra? Það er hvernig miðjan hreyfist. Af hverju erum við ekki með stærri topp? Það er fleiri nemendur sem sýna afburðaárangur. Er það vegna þess að við erum bara ekkert að sinna þeim nægjanlega vel? Það er að segja við erum með kennsluna og starfið í skólunum of miðjumiðað en það er áskorun að breyta þessu,“ segir Gunnar. Markmið norrænu Quint-rannsóknarinnar er að gefa heildstæða mynd af því hvað einkennir framúrskarandi kennslu. Niðurstöður hennar sýna að bæta þarf gæði kennslu í íslensku skólastarfi. Rúnar Sigþórsson er einn þeirra sem var í íslenska rannsóknarhópum. Hann segir að því miður sé of lítið unnið með niðurstöðurnar. Eitt af því sem Quint-rannsóknin segi okkur, og hafi mikla tengingu við PISA, er að það þurfi að gera miklu meiri kröfur til nemenda. Í Quint er þetta kallað vitsmunaleg áskorun – hversu krefjandi er það sem við erum að gera, segir Rúnar og bætir við að allt bendi til þess að það þurfi að gera betur í því í íslenskum grunnskólum. Niðurstöður Quint sýni jafnframt að það þurfi að vinna meira með texta og auka samræður. Þá þarf að leggja aukna áherslu á stigskiptan stuðning, það er hvernig endurgjöf er beitt og börn greini sjálf hvernig þau standa og hvað þau geta gert til þess að ná þeim árangri sem er ætlast til. „Núna vitum við það að við þurfum að gera miklu betur í öllu þessu og hvað ætlum við þá að gera í því? Ætlum við að taka okkur tak og búa til vel skipulagða starfsþróun í kringum þetta þar sem ríkið, skólaþjónusta sveitarfélaganna og háskólarnir leggjast á eitt um það.” Styðja þarf betur við kennarana Það þarf að treysta kennurum, veita þeim vald til að stjórna því sem þeir eru að gera og veita þeim stuðning. „Við höfum svo margt í höndunum. Við höfum svo gríðarlegt magn af upplýsingum og gögnum og við látum oft eins og við vitum minna en við gerum. Við tölum mikið um að það vanti rannsóknir á hinu og þessu og ég er ekkert að draga úr því. Því auðvitað eigum við að rannsaka allt sem við lifum getum í skólastarfinu og með öllum þeim aðferðum sem við höfum yfir að ráða en við eigum alveg ofboðslegt magn af upplýsingum sem við gerum lítið með“ segir Rúnar. Rúnar segir Quint vera ágætis dæmi um þetta og niðurstöður rannsóknarinnar liggi fyrir. Þar komi fram margt af því sem þurfi að gera. „Þá er það spurningin hvort við ætlum að setja einhvern kraft í að gera það eða ætlum við bara að tala um að það sé svo margt sem þurfi að gera og svo margt sé ómögulegt? Það er nefnilega svo miklu auðveldara að safna gögnum en að vinna úr þeim og gera eitthvað úr þeim. Það er nefnilega svo freistandi að safna bara meiri gögnum í staðinn fyrir að gera eitthvað með það sem við höfum af því það er það sem er flókið og það kostar peninga og það kostar alls konar,“ segir Rúnar. Þeir Gunnar ræða íslenska skólakerfið í fyrsta þætti Kerfisins sem er á dagskrá Rásar 1 á þriðjudögum. Auka þarf samræður í skólastofunni, bæta úrval lesefnis fyrir börn og ungmenni og gera meiri kröfur til nemenda. Þetta er meðal þess sem kemur fram í fyrsta þætti Kerfisins á Rás 1. Hægt er að hlusta á þáttinn í heild hér fyrir ofan.