„Ég var þarna í tvö og hálft ár. Upplifun mín var eins og ég væri í fangelsi. Við máttum eiginlega ekki gera neitt,“ segir kona á þrítugsaldri sem dvaldi á fósturheimili í Garðinum á Reykjanesi á árunum 2017 til 2019. Hún flutti af heimilinu einum degi áður en það hætti að vista fósturbörn árið 2019. Þetta heimili hét Gauksstaðir. Heimilið var starfandi í áratug og voru í heildina um 30 börn sem bjuggu þar á þessu tímabili. Þetta heimili var rekið af hjónum. Árið 2019 hættu barnaverndaryfirvöld að vista börn á heimilinu. Ekki fást skýr svör við því af hverju Barna- og fjölskyldustofa hætti að vista börn á heimilinu. Stofnunin segist ekki getað svarað spurningum um einstök mál. Í svari Heru Óskar Einarsdóttur, sviðsstjóra velferðarsviðs hjá Reykjanesbæ, segir um ástæðu þess að fósturbörn voru ekki lengur vistuð á heimilinu árið 2019: „Við endurmat Barnaverndarstofu á hæfni fósturforeldra sumarið 2019 var niðurstaðan sú að fósturforeldrar uppfylltu ekki lengur þau skilyrði sem gerð væru til fósturforeldra. “ Konan sem ræðir við Þetta helst segir að hún hafi yfirleitt átt í fínum samskiptum við hjónin sem voru forsvarsmenn fósturheimilisins, sérstaklega manninn, sem hún haldi sambandi við enn þann dag í dag. Önnur fósturbörn hafi hins vegar átt í stormasamari samskiptum við forsvarsmennina. sérstaklega ein stúlka, en hurðin var tekin af hjörunum í herberginu hennar og sett upp eftirlitsmyndavél til að fylgjast með henni. Þessi maður sem konan vísar til, karlmaður á sextugsaldri, sem var eigandi fósturheimilsins vildi ekki veita viðtal um starfsemi þess þegar leitað var eftir því. Fjallað er um þetta fósturheimili og fyrirhugaða rannsókn ríkisins á fósturheimilum í fréttaskýringaþættinum Þetta helst í dag. Þáttinn má hlusta á hér: Kona sem dvaldi á fósturheimili í Garðinum segir frá vist sinni þar. Bakkakotsmálið hefur vakið athygli og umtal og stendur til að leggja fram frumvarp um rannsóknarnefnd vegna þess. Bakkakotsmálið og frumskógur fósturheimilanna Af þessum svörum um þetta tiltekna fósturheimili sést hversu erfiðlega getur gengið að fá upplýsingar um það frá opinberum stofnunum sem hefur átt sér stað á slíkum heimilum. Fósturheimilin eru fjölmörg og hefur í mörgum tilfellum aldrei verið rætt um einstaka heimili opinberlega. Heimur fósturheimilanna á Íslandi er því ákveðinn frumskógur en mikið magn gagna er til um þessi heimili hjá opinberum stofnunum eins og Barna- og fjölskyldustofu. Mikil umræða hefur verið um fósturheimili í samfélaginu eftir að fréttaskýringaþátturinn Kveikur birti þátt um fósturheimilið Bakkakot á Suðurlandi í byrjun febrúar. Þar lýstu drengir sem bjuggu á heimilinu grófu ofbeldi sem þeir urðu fyrir. Í kjölfarið á þættinum boðaði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra fjórþættar aðgerðir til að bregðast við umfjölluninni. Eitt af því sem til stendur að gera er að skipa rannsóknarnefnd til að fjalla um Bakkakot. Spurningin er hins vegar hversu víðfeðm slík rannsókn eigi að vera: Á hún að taka til allra fósturheimila á landinu? Eins er spurning hversu langt aftur í tímann eigi að fara í slíka rannsókn og jafnframt hversu nálægt okkur í tíma. Einkaheimili séu viðkvæmara rannsóknarefni Páll Þórhallsson, lögmaður og skrifstofustjóri í forsætisráðuneytinu, hefur yfirumsjón með uppgjörinu á Bakkakotsmálinu sem Kristrún Frostadóttir kynnti í síðasta mánuði. Hann hefur sagt við Þetta helst að Bakkakotsmálið gefi tilefni til að rannsaka fósturheimili á Íslandi með heildstæðari hætti. Hann segir við Þetta helst að munurinn á þessari rannsókn og öðrum rannsóknum sem gerðar hafa verið áður sé að Bakkakot hafi verið fósturheimili, ekki stofnun á vegum ríkisins. Páll segir að heildstæð rannsókn á fósturheimilum lúti því aðeins öðrum lögmálum en rannsóknin á vistheimilunum sem fram fór hér á landi á árunum eftir efnahagshrunið. „Það er líka í þessu sambandi þessi grundvallarmunur sem ég vék að áðan að frá og með Breiðuvík og þar til vöggustofurnar voru rannsakaðar á vegum Reykjavíkurborgar þá voru þetta stofnanir með starfsfólk og einhverri skráningu á ferlum og vinnulagi. Rannsókn beindist ekki að sekt einstaklinga heldur hvort stofnun hefði brugðist og eftirlit með henni. En núna stöndum við frammi fyrir því að fara að skoða einkaheimili þar sem aðstæður eru öðruvísi að þessu leyti. [...] Þetta eru mjög viðkvæmar aðstæður sem þarf að huga að,“ segir Páll. Hann segir að frumvarp um rannsóknarnefnd um Bakkakotsmálið verði lagt fram á yfirstandandi þingi en umfang rannsóknarinnar hefur ekki verið ákveðið.