Innlent | mbl | 24.3.2026 | 10:02 Hröð þrýstingsbreyting fyrsta merki um gos Sjálfvirkt viðvörunarkerfi HS Orku hefur vakið mikla athygli. Lilja í viðtali við hina frægu borholu 12 í Svartsengi. Ljósmynd/HS Orka Ólafur Pálsson [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Eldvirkni á Reykjanesskaga Rúmlega 200 skjálftar hafa mælst Getur hæglega endað með gosi Hrinan heldur áfram: Sá stærsti reyndist stærri Sá stærsti í hálft ár Skjálfti af stærðinni 2,5 við Eldey » Fleiri tengdar fréttir „Við höfum þróað sjálfvirkt viðvörunarkerfi í Svartsengi. Um leið og kvikan fer af stað fáum við merki í vöktunarborholuna,“ segir Lilja Magnúsdóttir, framkvæmdastjóri auðlinda hjá HS Orku. Í samtali við mbl.is lýsir hún því hvernig viðvörunarkerfið virkar. „Það verður mikil og hröð þrýstingsbreyting sem er í rauninni fyrsta merki um að það sé að koma gos. Við höfum fengið þetta merki fyrir hvert einasta gos, yfirleitt frá hálftíma upp í klukkutíma áður, en lengsti viðvörunartíminn var fjórir tímar,“ segir Lilja. Þegar merkið berst þarf að rýma orkuver HS Orku í Svartsengi þegar í stað. Merkið er gefið Veðurstofu Íslands og starfsfólk er látið vita sem og aðrir á svæðinu. Kerfi í endurnýjun Eitt af því sem auðlindasvið HS Orku sér um er að vakta jarðvarmaauðlindina í Svartsengi. Lilja segir að þegar kvikuhólf sé beint undir sjáist breytingar í efnafræðinni og þá hafi þurft að bregðast við. „Við fáum meiri koltvísýring sem losnar úr kvikunni og fer í gegnum jarðlögin.“ Þrátt fyrir aukið flækjustig með jarðhræringum og eldsumbrotum á Svartsengissvæðinu segir Lilja tækifæri felast í stöðunni. „Orkugjafinn í jarðhitanum er kvikuinnskot og við erum að sjá jarðhitakerfið endurnýja sig, sem mér finnst svolítið merkilegt. Við erum að fá þessa endurnýjun núna á hitagjafanum okkar.“ Linkur: Starfsemi í takti við náttúruna Lærdómur í óvissunni Lilja segir varmaorkuver á Íslandi vera á flekaskilunum milli Evrasíuflekans og Norður-Ameríkuflekans þar sem flekarnir séu að fara í sundur og kvikan að leita yfirborðs. Þess vegna megi segja að ekki sé ólíklegt að upp komi eldgos á svæðum þar sem jarðvarmavinnsla fari fram. Hún lýsir óvissutímanum frá því að kvikuhreyfingar færðust á Svartsengissvæðið og til dagsins í dag, þar sem kvika hefur brotist til yfirborðs í níu skipti, sem lærdómsríkum. Undirbúningur hafi hafist snemma, m.a. við að uppfæra viðbragðsáætlanir og við að hægt yrði að stjórna orkuverinu ef gos kæmi upp nærri því. Hún bendir á mikilvægi þess fyrir starfsemina að hægt sé að flytja alla af svæðinu og fjarstýra virkjuninni í Svartsengi frá Reykjanesvirkjun. Þá segir hún að skipt hafi sköpum að allt efni hafi verið til staðar á svæðinu, pípuefni og annað. Þannig hafi verið hægt að bregðast mjög hratt við því sem komið hefur upp. Verktakar vinna að því að breikka og hækka varnargarða við orkuverið í Svartsengi í nóvember 2024. mbl.is/Hákon Lilja minnist sérstaklega á varnargarðana sem reistir voru í kringum Svartsengi. Hún segir alveg klárt að þeir hafi leitt hraunflæði frá orkuverinu, sem er þjóðhagslega mikilvægur innviður, og sannarlega sannað gildi sitt. Þá segir hún varla annað hægt en að minnast á auknar öryggisráðstafanir sem grípa hefur þurft til eins og að minna starfsfólk á að bera gasmæla og réttan öryggisbúnað. „Við höfum lært gríðarlega mikið um kvikuna sem hjálpar okkur að skilja jarðhitakerfin betur. Óvissan var erfið í upphafi þegar við vissum ekki hvað myndi gerast og vorum að undirbúa margar mismunandi sviðsmyndir. Eftir mörg gos náðum við að aðlagast, vorum með plan og þegar merkin komu í borholurnar vissu allir hvert hlutverk þeirra var og hver næstu skref yrðu, þó að í jarðfræði og jarðhræringum sé alltaf óvissa,“ segir Lilja. Frétt af mbl.is Kerfið hlaðið til næstu áratuga eða -hundraða Gjósi á svipuðum stað næst Hún segir að Veðurstofan bendi á að líklegast komi næsta gos upp á sama eða svipuðum stað, nærri Sundhnúkagígaröðinni og að undirbúningur HS Orku miði að því. Búast verður við því að eldgos geti hafist hvenær sem er á Reykjanesskaga enda mesta kvikumagn sem vitað er til inni í kerfinu. Lilja segir þó að nú hafi hægst á innflæði kviku inn í kvikuhólfið, með hverju gosi verði lengra á milli þeirra og nú séu liðnir átta mánuðir frá síðasta gosi. Það séu jákvæð merki um að a.m.k. sé sigið á seinni hlutann á eldgosahrinunni á Sundhnúksgígaröðinni, „þó að ekki sé hægt að segja að þetta sé búið.“ Ekki er aukin skjálftavirkni né spennuskjálftavirkni svo mögulega getur verið löng bið eftir gosi. Einnig er hugsanlegt að kvika muni ekki brjótast upp til yfirborðs. Hægst hefur á öllu ferlinu og sérfræðingar telja hugsanlega margra mánaða óvissu uppi um framhaldið. Orkumálaráðherra ræsir sjöunda orkuverið í Svartsengi. Tómas forstjóri fylgist með. Ljósmynd/Arnar Valdimarsson Uppbygging og eldsumbrot Í október 2022 var formlega samþykkt að ráðast í endurnýjun á eldri búnaði í Svartsengi og um leið ná fram betri nýtingu á orkuverinu með uppbyggingu sjöunda orkuversins í Svartsengi. Þá hafði þegar gosið tvisvar á Fagradalsfjallssvæðinu. Jarðvinna hófst svo um sumarið 2023 en þriðja gosið á því svæði braust upp á yfirborðið við Litla-Hrút í júlí. Rafn Magnús Jónsson, yfirverkefnastjóri framkvæmda og þróunar hjá HS Orku, segir tvö af eldri orkuverum í Svartsengi hafa verið komin á aldur. Þá hafi framkvæmdin einnig miðað að því að ná fram meiri hagræðingu í orkuverinu. Um er að ræða nýja viðbyggingu við orkuverið og uppsetningu á 55 MW vélasamstæðu ásamt tilheyrandi búnaði, sem jafnframt er stærsti gufuhverfill landsins. Með framkvæmdinni eykst vinnslugeta í Svartsengi umtalsvert en núgildandi virkjunarleyfi miðast við 85 MW. Linkur: Teningurinn fór í Svartsengi „Í september 2023 kemur Ístak á svæðið, byggingarverktakinn, og í nóvember sama ár verður kvikuinnskot sem klýfur Grindavíkurbæ í tvennt og rýming verður á svæðinu. Þá hefst stóra óvissan og verkefnið stöðvast í um fjóra mánuði, fram í mars 2024.“ Rafn segir að á þeim tíma hafi talsverð fjárhagsleg skuldbinding verið fólgin í verkefninu og búið að kaupa mikinn búnað með langan afhendingartíma. „Þá var spurningin hvort ætti að hætta við verkefnið eða halda áfram. Á endanum var ákveðið að keyra verkefnið aftur af stað og í mars 2024 hófust viðræður við byggingarverktakann um að koma aftur á svæðið,“ segir hann og heldur áfram. Kristinn Harðarson framkvæmdastjóri framleiðslu, Sunna Björg Helgadóttir þáverandi framkvæmdastjóri þróunar og framkvæmda, Rafn Magnús Jónsson, núverandi yfirverkefnastjóri framkvæmda og þróunar og Tómas Már Sigurðsson forstjóri HS Orku ásamt Jóhanni Páli Jóhannsyni umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við ræsingu orkuvers sjö í desember. Ljósmynd/Arnar Valdimarsson Ræst á réttum tíma „Á sama tíma varð kvikuhlaup 2. mars sem leiddi ekki til eldgoss en eldgos hófst 16. mars. Þrátt fyrir það tókst að halda áfram og eftir að verktakar komu aftur á svæðið var þar nánast samfelld vinna þar til við ræstum í desember 2025, að undanskildum um 17 til 20 dögum þar sem rýma þurfti vegna goss og gasmengunar frá bæði nýrunnu hrauni og úr gígum.“ Þá segir Rafn frá rýmingarlúðrum sem settir voru upp í febrúar 2024 og tengdir við fjarskiptamiðlun lögreglu, lúðrum sambærilegum þeim sem settir voru upp í Grindavíkurbæ. Bæði yfirvöld og stjórnendur í Svartsengi geta ræst lúðrana. Hann segir öryggismál hafa verið í forgrunni og að með samstilltu átaki yfirvalda og verktaka hafi verið hægt að halda verkefninu áfram þrátt fyrir krefjandi aðstæður. HS Orka fékk Baldvin Vernharðsson til liðs við sig og gerði hann heimildarmynd þar sem varpað er ljósi á þær aðstæður sem fyrirtækið hefur starfað við síðustu misseri í nábýli við náttúruöflin á Reykjanesskaga. Myndin, Í takt við náttúruna , er aðgengileg í spilaranum hér að ofan og á YouTube-rás HS Orku. Frétt af mbl.is Sjöunda orkuverið í Svartsengi formlega gangsett Teningurinn fór í Svartsengi Uppbygging sjöunda orkuversins í Svartsengi hlaut á föstudag Teninginn, viðurkenningu Verkfræðingafélags Íslands, sem veitt er fyrir framúrskarandi verkefni eða framkvæmd á árinu 2025. Við mat á verkefnum er horft til samfélagslegs ávinnings þeirra, nýsköpunargildis, tíma- og kostnaðaráætlunar, gæða, sem og öryggis- og heilbrigðismála og vinnuumhverfis. Markmið viðurkenningarinnar er að vekja athygli á vel útfærðum verkefnum sem tæknifræðingar og verkfræðingar vinna að. 120 manns unnu að framkvæmdinni í Svartsengi þegar mest var. Ljósmynd/HS Orka Samvinna gerði verkefnið að veruleika Í umsögn dómnefndar segir m.a. að með orkuveri sjö hafi tekist að auka raforkuframleiðslugetu svæðisins verulega. Með tæknilegum úrbótum og aukinni skilvirkni hafi raforkuframleiðsla verið aukin með betri nýtingu jarðhitaauðlindarinnar. Verkefnið sé því mikilvægt framlag til sjálfbærrar nýtingar jarðvarma og aukins orkuöryggis á Íslandi. Virkjunin gegni jafnframt lykilhlutverki í orku- og hitaveituinnviðum á Reykjanesi og hafi þar með mikla þýðingu fyrir samfélag og atvinnulíf á svæðinu. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður, tímabundnar lokanir vinnusvæðis og áskoranir vegna gasmengunar hafi tekist að ljúka verkinu samkvæmt upphaflegri tímaáætlun og undir kostnaðaráætlun með samhentu átaki þeirra fjölmörgu aðila sem komu að framkvæmdinni. Í uppbyggingu sjöunda orkuversins í Svartsengi hafi komið saman verkfræðileg þekking, tæknileg nýsköpun og reynsla í nýtingu jarðvarma sem hafi styrkt mikilvæga orkuinnviði á Reykjanesi við krefjandi aðstæður náttúrunnar. Rafn segir viðurkenninguna skipta sköpum fyrir HS Orku og að hún undirstriki mikilvægi verkfræði og nýsköpunar en ekki síst samvinnu. Það hafi í raun verið samvinna sem hafi gert að verkum að í þeim aðstæðum sem verkefnið var unnið hafi það orðið að veruleika. Rafn Magnús Jónsson, yfirverkefnastjóri framkvæmda og þróunar hjá HS Orku, veitti Teningnum viðtöku ásamt teyminu sem kom að framkvæmdinni við sjöunda orkuverið í Svartsengi á Degi verkfræðinnar á föstudag. Ljósmynd/HS Orka Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og