Þann 30. desember 2025 voru 90 ár liðin frá einum mannskæðasta bruna Íslandssögunnar þegar eldur varð laus á jólatrésskemmtun barna í samkomuhúsinu Skildi í Keflavík með þeim afleiðingum að tíu manns létu lífið, þar af sjö börn. Fleiri hafa ekki farist í bruna á Íslandi, að vitað sé, síðan á Sturlungaöld. Margir hlutu alvarleg brunasár og þeirra beið löng sjúkralega. Missirinn var ólýsanlegur fyrir lítið samfélag og var atburðurinn lengi hjúpaður þögn. Dagný Maggýjar fjallar um brunann í Skildi í nýjum þáttum á Rás 1 til að minnast hinna látnu og varðveita söguna svo hún falli ekki í gleymsku. Þættirnir byggja á viðtalsbók sem Dagný tók við þá sem sóttu jólatrésskemmtunina. Sumir brenndust illa, aðrir misstu, margir komust undan og því má þakka hetjudáð einstaklinga sem lögðu líf og limi í hættu. Viðmælendur bókarinnar eru ekki á lífi í dag. „Ég fann það þegar ég talaði við þá einstaklinga sem upplifðu þennan atburð að hann var ljóslifandi í þeirra minni. Það var stutt í tárin. Ég er þeim öllum þakklát sem sögðu söguna sína, þótt erfitt væri. Því hún gaf næstu kynslóðum svör við spurningum sem aldrei var hægt að nefna upphátt. Þannig gat sagan haldið áfram,“ segir Dagný. Atburðurinn átti eftir að marka samfélagið þó svo að hann hafi ekki verið ræddur. Þögnin varð að sameiginlegu minni, eða minnisleysi, sem mótaði heila kynslóð og var lamandi fyrir lítið samfélag. Á mörgum heimilum var ekki kveikt á kertum um jól í mörg ár eftir brunann, hjá sumum voru ekki haldin jól. Árið 1935 varð eldur laus á jólatrésskemmtun barna í samkomuhúsinu Skildi í Keflavík. Tíu manns létu lífið, þar af sjö börn. Sorgin var lamandi fyrir samfélagið og var atburðurinn lengi hjúpaður þögn. Árið 1935 voru íbúar í Keflavíkurhreppi 1279 sem byggðu afkomu sína að mestu á sjósókn og vinnslu sjávarafurða. Samkomuhúsið Skjöldur var eina samkomuhúsið í Keflavík á þessum tíma og þar var Ungmennafélag Keflavíkur stofnað 1929 sem seinna festi kaup á húsinu með þeim skilyrðum að lagfæra húsið svo það yrði áfram nothæft sem samkomuhús. Skjöldur var járnklætt timburhús, 112 fermetrar að stærð. Salurinn var meginhluti hússins en leiksvið var í austurendanum. Á framgafli hússins voru þröngar útgöngudyr og tröppur frá þeim en innar af dyrunum var forstofa sem skipt var í tvennt. Í öðrum enda hennar, hægra megin þegar inn var komið, var fataherbergi og dyr úr því inn í salinn. Dyrnar opnuðust inn í salinn sem átti eftir að reynast örlagaríkt. Í hinum enda hennar var þröngur gangur sem lá í krók inn að öðrum dyrum en í króknum voru tröppur upp á loft. Í kjallara hússins, undir sviðinu, voru einar dyr sem lágu út. Salurinn var fallega skreyttur rósamynstrum í lofti teiknuðum af Teiti Þorsteinssyni, verkamanni í Duus-verslun. Húsnæði og brunavarnir ábótavant Frá árinu 1932 hafði ungmennafélagið fyrir sið að halda jólatrésskemmtanir í samkomuhúsinu fyrir börnin í kauptúninu um hátíðarnar. Sjá má í fundargerðum ungmennafélagsins að menn hafi álitið að félagið þyrfti að eignast húsnæði sem fullnægði betur kröfum tímans. Til að mynda vantaði salernisaðstöðu. Um miðjan desembermánuð, þegar leið að jólaskemmtuninni og fyrirhuguðu grímuballi fullorðinna, lagði sýslumaður samkomubann á Skjöld vegna þess að ekkert hafði verið gert til að bæta aðstöðuna. Helgi S. Jónsson skátaforingi, sem seinna sat í stjórn félagsins, var fenginn til að fara til Hafnarfjarðar og skýra salernismálið fyrir sýslumanni og fara þess á leit að samkomubanninu yrði aflétt. Helgi hafði erindið sem erfiði og jólatrésskemmtunin fór fram. Þó að Helgi hafi sjálfur ætlað sér á skemmtunina varð hann skyndilega svo lasinn að hann treysti sér ekki til þess og var heima. Einnig hafði það verið ljóst um nokkurt skeið að brunavörnum í Keflavík var ábótavant og hafði hreppsnefnd fengið alvarlegar áminningar þess efnis að brunavarnir væru ófullnægjandi og slökkvitæki hreppsins úr sér gengin. Þrátt fyrir það var lítið eða ekkert aðhafst fyrr en eftir brunann í Skildi. Á jólatrénu glitruðu lifandi kertaljós Ungmennafélag Keflavíkur hélt tvær jólatrésskemmtanir í Skildi hinn örlagaríka mánudag 30. desember 1935. Á þeirri fyrri, um eftirmiðdaginn, voru yngri börn ásamt foreldrum sínum. Seinni skemmtunin hófst klukkan sjö og þangað komu börn á aldrinum sex til fjórtán ára. Einnig voru á skemmtuninni um 20 fullorðnir einstaklingar, flest eldri konur sem höfðu umsjón með veitingum auk nokkurra karlmanna. Samtals um 200 manns. Jólatréð stóð aðeins fyrir innan miðjan salinn. Börnin gengu í kringum tréð og sungu á milli þess sem þau fóru til skiptis upp á svið til að þiggja þar veitingar, heitt súkkulaði og kökur. Bergsteinn Sigurðsson formaður Ungmennafélagsins lék á orgelið og séra Eiríkur Brynjólfsson sóknarprestur leiddi sönginn með börnunum. Salurinn var í hátíðarbúningi, skreyttur músastigum og á jólatrénu glitruðu lifandi kertaljós. Eldurinn flaug um loft og veggi á svipstundu Nokkur fjöldi barna stóð uppi á sviði að gæða sér á góðgæti þegar skyndilega kviknaði í jólatrénu. Bergsteinn stökk á fætur og þreif í tréð til þess að reyna að slíta af því hinar logandi greinar en það var ógerningur. Tréð var orðið mjög þurrt og flaug eldurinn um allar greinar á augabragði. Þá hugkvæmdist honum að kæfa eldinn og greip til sjals sem lá þar á bekk. Þegar hann kom hins vegar aftur að trénu varð honum ljóst að sú tilraun yrði vonlaus. Bergsteinn velti því seinna fyrir sér hvort betra hefði verið að fella tréð til að tefja útbreiðslu eldsins en það var óárennilegt vegna þess hve þröngt var í salnum og hætta var á að eitthvert barnanna hefði orðið fyrir trénu logandi væri það fellt. Eldurinn flaug um loft og veggi á svipstundu svo fólkið var innibyrgt milli eldblossanna. Dró aðra stelpu úr salnum Guðrún Jónsdóttir var ein þriggja systra sem fóru á jólatrésskemmtunina. Hún var þá 11 ára og með henni voru Anna, sem var 8 ára og brenndist illa, og Elínrós sem var 7 ára. „Ég var að marsera í kringum jólatréð og leiddi Ellu litlu systur mína og aðra til þegar það kviknaði í jólatrénu,“ segir í vitnisburði hennar. „Anna systir mín hljóp inn í salinn ráðvillt og festist þar einhvers staðar og komst ekki út. Einhver reif Ellu af mér, hún var svo lítil. En ég gat dregið hina stelpuna fram að fatahenginu þar sem henni var hjálpað út.“ „Ég fór út um aðrar dyrnar í salinn, þar sem fatahengið var, en það myndaðist strax þvaga þar vegna þess að allir fóru á hurðina. Það tók okkur eilífðartíma að komast út og þá var farið að hrynja úr þakinu eldglærur og flygsur. Ég man að nokkrar stúlkur voru að hafa mestar áhyggjur af því að ná í fallegu jólakápurnar sínar í fatahenginu. Ég fór bara beint út og hljóp heim til ömmu og afa.“ Fannst hann þurfa að fara niður í Skjöld Ólafur Ingvarsson var félagi í ungmennafélaginu og hafði þann starfa þegar jólatrésskemmtanir voru í húsinu að gæta að jólatrénu og sjá um að ekkert færi úr skorðum. Vegna lasleika heima fyrir gat hann þó ekki verið með á skemmtuninni. Hann sat því heima hjá móður sinni og drakk kaffi þegar honum fannst skyndilega sem hann yrði að skreppa niður eftir í Skjöld þar sem bræður hans voru á skemmtuninni. Hann hljóp af stað án þess að ljúka við kaffið í bollanum. Þegar Ólafur hafði staðið þar í augnablik sá hann allt í einu eldblossa upp með jólatrénu og varð önnur hlið trésins eitt eldhaf á augnabliki. Hann fór inn í fataherbergið en staðnæmdist í dyrunum. Hann og Ragnar J. Guðnason hörfuðu undan þegar fólkið streymdi út úr salnum og urðu þá þess varir að hurðin var að lokast undan átroðningi. Nokkrum dögum eftir viðburðinn sagði Ólafur svo frá í viðtali við Morgunblaðið: „Við fleygjum okkur því með öllu afli á hurðina og höldum henni opinni. Hef ég viðspyrnu við dyrastafinn en spyrni hendinni í hurðina og treðst fólk út úr salnum undir hönd mína. Hurðina gátum við aldrei opnað betur en svo, að hún stæði beint út frá vegg. Ég varð þess var að einn drengur kastaði sér yfir hurðina og komst þannig út. Brátt sá ég ekki út úr augum fyrir reyk svo ég fór út.“ Sverri Júlíussyni tókst í upphafi að opna austari dyrnar á norðurvegg salarins og fór þá að vestari dyrunum og hélt í hurðina að innanverðu. Þegar honum virtist fólkið vera komið úr salnum kastaði hann sér út um næsta glugga með höfuðið á undan sér og lá þar um stund meðvitundarlaus við húsvegginn. Síðar sagði hann í viðtali: „Hvers vegna ég fór ekki sjálfur út um dyrnar, veit ég ekki.“ Hann brann á höndum og særðist af glerbrotum á fæti. Þegar eldurinn kviknaði sátu um 40 börn við kaffiborð á sviðinu. Sum þeirra stukku í látunum niður af sviðinu og í átt að útgöngudyrunum. Það tókst þá að ná til þeirra flestra og beina þeim niður stiga af leiksviðinu og í kjallarann þaðan sem aðrar dyr voru út. Þurfti að klofa yfir liggjandi fólk og draga drenginn á eftir sér Árni Snæbjörn Valdimarsson var 12 ára þegar hann sótti jólaskemmtunina ásamt bróður sínum sem var 11 ára. Hann brenndist töluvert en bjargaði Árna Jóhanni Júlíussyni úr brunanum, sá var átta ára og lést af brunasárum daginn eftir. „Ég stóð þarna stjarfur og horfði á atburðarásina. Mikil óp og skrækir voru frá krökkunum í kringum mig. Ég var seinn að átta mig á því að ég þyrfti að forða mér út, allt gerðist svo hratt, eldurinn æddi eftir loftinu. Menn voru komnir upp á bekkina við gluggana og handlanga eða henda krökkum út um brotna glugga. Þegar ég er á leiðinni að einum glugganum verður mér litið inn um salinn, þar er strákur, nokkrum árum yngri en ég, úr þorpinu mínu Ytri Njarðvík. Hann ráfar í reiðifasi fram og aftur,“ segir í vitnisburði hans. „Ég sný við og næ í hann, en nú er kominn svo mikill reykur að það sést ekki handa skil, ég finn ekki gluggann sem ég ætlaði að. Við þreifum okkur áfram, ég held með vinstri höndinni á nafna mínum, það falla á okkur logandi flygsur úr loftinu. Ég tíni þær jafnóðum af með hægri höndinni, það hefur hann sennilega ekki gert.“ „Við það að þreifa okkur áfram í leit að glugganum erum við allt í einu komnir að hurðinni inni í fatageymslu. Nú var auðratað út þrátt fyrir blinduna. Þegar við förum í gegnum fatageymslurnar kemur í ljós að þar liggur fólk á gólfinu sem við þurftum að klofa yfir. Þar dettur Árni og ég þarf að draga hann yfir liggjandi fólkið. Þarna missti ég af mér bæði skó og sokka.“ „Út komumst við, þá hefði mátt halda að þar með væru allir erfiðleikarnir á enda en það var öðru nær. Þegar við komum út var mikill fjöldi af fólki þar, fólk að leita að börnunum sínum. Enginn sinnti okkur, Árni var það illa brenndur að hann þekktist ekki. Margir komu og spurðu hver þetta væri.“ Afi og amma Árna litla áttu heima að Hafnargötu 44 og snérist nú hugur Árna Snæbjörns allur um að koma honum þangað. Það gekk að endingu en drengurinn lést af sárum sínum daginn eftir. Þegar Árni Snæbjörn komst heim til foreldra sinna voru kunningjahjón þeirra í heimsókn. Þau vissu ekki af brunanum og ruku af stað þegar þau fréttu tíðindin, þau áttu dóttur sem var á skemmtuninni og dó daginn eftir. Síðasta sem hún sá var krullaður kollur systur sinnar Í bókinni Frá Suðurnesjum eftir Magnús Þórarinsson er fjallað um hetjudáðir í brunanum. Þar á meðal var Elín frá Gerðarkoti sem þá var á áttræðisaldri. Hún stóð og reyndi að bjarga sem flestum og brenndist sjálf svo að hún beið þess aldrei bætur. Framganga séra Eiríks Brynjólfssonar er mörgum minnisstæð en hann bjargaði mörgum bæði með því að hafa áhrif á fólkið í þeirri skelfingu sem greip um sig og svo í sjálfu björgunarstarfinu. Hann brenndist illa en neitaði meðferð um nóttina þar til öllum hafði verið sinnt. Ólafur Ingvarsson var fyrir tilviljun á skemmtuninni og þóttu björgunarafrek hans ótrúleg. Hann sótti tvö börn og eldri konu í eldinn. Önnur hetja var Bergsteinn Sigurðsson sem lék á orgelið á skemmtuninni og bjargaði börnum út um glugga. Jóna Sigurgísladóttir minnist þess að hann hafi setið með móður sinni morguninn eftir skemmtunina og syrgt með henni. Sjálf var hún níu ára og varð viðskila við Guðbjörgu systur sína á leiðinni út úr Skildi. Það síðasta sem hún sá var krullaður kollur hennar þar sem móðir þeirra hafði sett þær í fína kjóla og krullað á þeim hárið með járni sem hitað var á eldavél. „Ég man eftir því um morguninn þegar ég vaknaði heima, ég hafði sofið inni í herbergi hjá mömmu, að Bergsteinn Sigurðsson sat á rúmstokknum hjá mömmu og var allur svartur, skítugur og blóðugur. Mamma lá uppi í rúmi og grét og ég held að Bergsteinn hafi bara grátið með henni.“ Þau sem brunnu mest voru flutt á Landakotsspítala og Landspítala. Mörg barnanna lágu á milli heims og helju um tíma og kvalirnar voru miklar. Meðferð brunasára var frumstæð á þessum tíma og rífa þurfti umbúðir af sárunum reglulega til að koma í veg fyrir samgróninga. Þau sem létust voru Kristín S. Halldórsdóttir 76 ára, Guðrún Eiríksdóttir 61 árs, Loftur Hlöðver Kristinsson 10 ára, Borgar Breiðfjörð Björnsson 6 ára, Guðbjörg Sigurgísladóttir 7 ára, Sólveig Helga Guðmundsdóttir 7 ára, Anna Guðmundsdóttir 10 ára, Árni Jóhann Júlíusson 8 ára, Þóra Eyjólfsdóttir 71 árs og Alma Sveinbjörg Þórðardóttir 10 ára. Fjallað var um eldsvoðann mannskæða í þáttunum Bruninn í Skildi á Rás 1. Þættina má finna í spilaranum ofar í færslunni.