Meginverkefni stjórnvalda í efnahagsmálum hefur verið að ná tökum á ríkisfjármálunum og binda endi á langt tímabil hallarekstrar. Fjármálaáætlun fyrir árin 2027–2031 markar skýr tímamót: hallarekstri ríkissjóðs er hætt og skuldir lækka markvisst. Óveðursský í alþjóðahagkerfinu gera það að verkum að ekki er auðvelt að ná þessum markmiðum. Þau krefjast fórna og erfiðra ákvarðana. Á sama tíma er enn meira aðkallandi en áður að ná þeim. Agi og festa er lykilatriði og það verður líka að halda sig við skynsöm markmið þegar á móti blæs. Háir vextir eru einkenni ójafnvægis Ábyrg ríkisfjármál eru ein af undirstöðum stöðugleika í efnahagslífinu. Í fjármálaáætlun boða stjórnvöld að ríkisútgjöld lækki ár frá ári og verði ein þau minnstu í hlutfalli við verðmætasköpun hagkerfisins frá síðustu aldamótum. Þessi stefna í opinberum fjármálum er forsenda þess að vextir geti lækkað. Þannig styðja stjórnvöld best heilbrigðan vöxt í atvinnulífinu. Næsta hagvaxtarskeið krefst nýrra drifkrafta Stýrivextir Seðlabankans hafa verið yfir 7% í þrjú ár og frá því fyrir faraldur hefur hagkerfið lítið sem ekkert vaxið þegar leiðrétt er fyrir fólksfjölgun. Því fer fjarri að hægt sé að ganga að því vísu að næsta hagvaxtarskeið verði á sama eða svipuðum grunni eins og hið síðasta. Hagvöxtur undangenginna ára hefur að verulegu leyti byggst á fólksfjölgun og mikilli atvinnuþátttöku. Sú þróun er ekki trúverðugur drifkraftur bættra lífskjara til lengdar. Til framtíðar þarf vöxtur að byggjast í ríkari mæli á þekkingu, hugviti og nýsköpun. Þar skipta fyrirtæki sem geta skapað verðmæti á alþjóðlegum mörkuðum höfuðmáli. Traust fjártækni og fjármálaþjónusta fela í sér mikil tækifæri sem skipta miklu máli við að skapa sterkari og fjölbreyttari grunn undir hagvöxt framtíðar. Sparnaður er mikill og ráðstöfun hans skilvirk Staða Íslands er að mörgu leyti frábrugðin stöðu margra annarra Evrópuríkja. Sparnaðarstig er hátt og verulegur hluti sparnaðar verður til í einu öflugasta lífeyriskerfi heims. Meginþorri sparnaðar heimila liggur ekki í innlánum heldur vel dreifðum eignasöfnum sem fjármagna ýmist innlenda fjárfestingu og verðmætasköpun eða uppbyggingu eigna erlendis. Þessa sérstöðu þurfum við að verja og helst að gera enn betur. Skýr tækifæri til umbóta Þótt staðan sé sterk eru samt skýr tækifæri til umbóta. Til stendur að einfalda fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóðanna og rýmka magntakmarkanir á fjárfestingum þeirra. Jafnframt eru stjórnvöld að stíga skref til að draga úr hvata til fjárfestingar í íbúðarhúsnæði umfram aðra fjárfestingarkosti. Slíkir hvatar eru í senn til þess fallnir að ýta undir fasteignabólur og halda sparnaði fólks frá öðrum og jafnvel arð­bærari fjárfestingarkostum sem styðja við verðmætasköpun og framleiðnivöxt. Í þessu samhengi er athyglisvert hve hátt hlutfall viðbótarlífeyrissparnaðar, sem oft er ein­faldlega kallaður séreignarsparnaður, er bundið í innlánum og hversu lág ávöxtun hans hefur verið. Það undirstrikar að veruleg tækifæri eru til bættrar og hagkvæmari nýtingar þessa sparn­aðar. Athygli vekur einnig að þátttaka í séreignarsparnaði er mjög háð tekjum fólks. Þetta er sérlega eftirtektarvert í ljósi þess að séreignarsparnaður er eitt hagstæðasta sparnaðarform sem Íslendingum stendur til boða. Rannsóknir, bæði innlendar og erlendar, sýna jafnframt að margir sem ekki taka þátt vilji í raun gera það, en skráning eða skortur á upplýsingum standi í vegi. Umbætur sem styðja við aukna þátttöku í séreignarsparnaði hefðu að mörgu leyti sambærileg áhrif og aðhald í ríkis­fjármálum; þær draga úr neyslu, styðja við lækkun vaxta, lægra raungengi og betri sam­keppnishæfni. Aukin þátttaka í séreignarsparnaði myndi einnig styrkja fjárhagslegt öryggi tekjulægra fólks eftir að starfsævi þess lýkur. Fjármálaþjónusta ræður úrslitum Hið opinbera hefur hlutverki að gegna til að stuðla að skilvirkri miðlun sparnaðar og í þeim efnum er ríkisstjórnin að taka stór skref. Það er hins vegar öflug fjármálaþjónusta sem ræður úrslitum um það hvort góðar hugmyndir dragi til sín fjármagn, hvort fyrirtæki komist á vaxtarstig og hvort sparnaður nýtist þar sem hann skapar mest verðmæti. Ísland býr að sterkum grunnstoðum: miklum sparnaði, traustum ríkisfjármálum og hugviti á heimsmælikvarða. Verkefnið er að tryggja að þessir þættir vinni enn betur saman. Þá getur næsta hagvaxtarskeið byggst á aukinni framleiðni og stutt myndarlega við næstu lífskjarasókn. Höfundur er fjármála- og efnahagsráðherra. Greinin birtist fyrst í sérblaði Viðskiptablaðsins um SFF daginn.