Innlent | Morgunblaðið | 21.5.2026 | 21:20 Þrefalt hærri tíðni meðal útlendinga Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði og dósent við Háskóla Íslands. Ásgeir Ingvarsson [email protected] Setja bókamerki Lögreglan birti nýlega mælaborð á vefnum þar sem rýna má í talnagögn um fólk sem grunað er um brot á hegningarlögum og sérrefsilögum, en undir sérrefsilög falla ýmis lög önnur en hegningarlög sem hafa að geyma refsiákvæði. Þegar tölurnar eru skoðaðar kemur m.a. í ljós að lögreglan hefur skráð æ fleiri tilvik þar sem grunaðir einstaklingar eru með erlent ríkisfang. Í mælaborðinu, sem nær yfir tímabilið frá 2019 til 2025, sést að árið 2020 náði hlutfall erlendra ríkisborgara lágmarki og voru þeir 27% grunaðra á meðan einstaklingar með íslenskt ríkisfang voru 73%. Síðan þá hefur hlutfall erlendra ríkisborgara vaxið jafnt og þétt og var komið upp í 41% árið 2025, og hlutfall íslenskra ríkisborgara hafði lækkað í 59% sama ár. Þegar fjöldi grunaðra er skoðaður, frekar en hlutfallsleg skipting, blasir við svipuð mynd. Árið 2020 komust 1.542 einstaklingar með erlent ríkisfang á blað hjá lögreglunni en voru orðnir 2.669 árið 2025. Á sama tíma fækkar íslenskum ríkisborgurum í hópi grunaðra, úr 4.097 árið 2019 niður í 3.799 árið 2025. Tölurnar leiða margt annað áhugavert í ljós og er t.d. marktækur munur á kynja- og aldurssamsetningu grunaðra eftir því hvort um er að ræða innlenda eða erlenda ríkisborgara. Af þeim sem rötuðu í skrár lögreglunnar 2025 og voru með íslenskt ríkisfang voru nærri 78% karlar, tíðnin hæst í aldurshópnum 15 til 19 ára og næsthæst hjá aldurshópnum 30 til 34 ára og fer lækkandi eftir það. Hjá erlendum ríkisborgurum voru karlar rösklega 82% grunaðra og tíðnin lág hjá yngsta aldurshópnum en hækkar jafnt og þétt fram að aldursbilinu 30 til 34 ára og lækkar svo skarplega. Bæði hjá íslenskum og erlendum ríkisborgurum voru algengustu tegundir brota auðgunarbrot, ofbeldisbrot, fíkniefnabrot og ýmis brot er varða fjárréttindi, en áberandi að hlutfallslega voru ofbeldisbrotin tíðari hjá íslenskum ríkisborgurum. Mjög áhugavert er að setja tölur lögreglunnar í samhengi við tölur um íbúafjölda. Samkvæmt tölum frá Hagstofunni voru innflytjendur nærri 19% landsmanna í ársbyrjun 2025 en sama ár voru erlendir ríkisborgarar meira en 41% grunaðra. Það má setja tölurnar þannig fram að fólk með erlent ríkisfang sé meira en þrefalt líklegra til að komast í kast við lögin, því árið 2025 komust 1,2% íslenskra ríkisborgara á blað hjá lögreglu en 3,6% fólks með erlent ríkisfang. Er rétt að taka það skýrt fram að þó að tölurnar bendi til þess að fólk með erlent ríkisfang sé hlutfallslega mun líklegra en fólk með íslenskt ríkisfang til að komast á lista lögreglunnar yfir grunaða, þá sýna tölurnar líka að vitaskuld er allur þorri fólks löghlýðinn og meintir lögbrjótar í miklum minnihluta: Tölurnar gefa til kynna að árið 2025 komust um 98,8% Íslendinga og 96,4% erlendra ríkisborgara ekki í kast við lögin. Margt getur skekkt tölurnar Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði og dósent við Háskóla Íslands, segir að hafa þurfi alls kyns fyrirvara á þeim tölum sem birtast í mælaborði lögreglunnar. Margrét segir mikið gagn að því að afla og miðla gögnum af þessu tagi en hún bendir á að engu að síður verði að fara varlega við túlkun gagnanna. Hún bendir t.d. á að mælaborð lögreglunnar geri ekki greinarmun á erlendum einstaklingum sem búsettir eru á Íslandi, erlendum ferðamönnum og útlendingum sem koma til Íslands gagngert í þeim erindagjörðum að fremja glæpi. „Hafa ber í huga að um tvær milljónir ferðamanna heimsækja Ísland árlega og eins getur skipulögð brotastarfsemi erlendra aðila haft áhrif á tölurnar,“ segir hún. „Það væri gagnlegt að sjá meira niðurbrot í tölunum og t.d. gefa tölurnar ekki heldur kost á að sjá hvar þeir innflytjendur standa sem fengið hafa íslenskan ríkisborgararétt.“ Sem dæmi um atvik sem gætu skekkt tölurnar, og gefið villandi mynd af lögbrotum innflytjenda, væri t.d. ef einstaklingur á flótta framvísar fölsuðum skilríkjum á Keflavíkurflugvelli og gerist þar með uppvís að skjalafalsi, eða ef útlendingur er sendur til Íslands til að bera vímuefni inn í landið. Í svari ríkislögreglustjóra við fyrirspurn Morgunblaðsins kemur einmitt í ljós að árið 2025 hafi erlendir ríkisborgarar verið um 60% þeirra sem grunaðir voru um skjalfals, en þar af tengdist 31% tilvika Keflavíkurflugvelli. Embættið áréttar sérstaklega í svari sínu að mikilvægt sé að túlka fyrirliggjandi gögn með varfærni og að þær tölur sem þar koma fram endurspegli skráða grunaða einstaklinga, en ekki endilega raunverulega tíðni brota í tilteknum hópum eða samfélögum. „Skortur á upplýsingum um búsetu, félagslega stöðu, dvalarlengd og aðra bakgrunnsþætti takmarkar möguleika til að draga ályktanir um orsakatengsl. Þá skal hafa í huga að tölum ber ekki endilega saman við fjölda tilkynntra brota til lögreglu, sem eru öll brot óháð því hvort það sé einhver grunaður fyrir brotið. Loks er rétt að undirstrika að langflestir einstaklingar, bæði sem eru búsettir hér á landi og þeir sem koma hingað í styttri dvöl, koma aldrei við sögu lögreglu vegna brota,“ segir í svarinu. Ólíkar tölur í öðrum löndum Margrét Valdimarsdóttir segir að erlendis hafi verið gerður fjöldi rannsókna á tíðni afbrota hjá innflytjendum og sýna t.d. gögnin að í löndum eins og Bandaríkjunum, Kanada og Ástralíu – sem eiga sér langa innflytjendasögu – séu innflytjendur alla jafna minna líklegir en innfæddir til að brjóta af sér. „En það getur líka verið munur á fyrstu og annarri kynslóð innflytjenda og sums staðar eru merki um að afkomendur innflytjenda séu líklegri til að brjóta af sér en foreldrar þeirra, og getur m.a. ráðist af því hversu auðvelt eða erfitt er fyrir innflytjendur að aðlagast því samfélagi þar sem þeir setjast að.“ Hún nefnir í þessu sambandi umtalaðan vanda í Svíþjóð, þar sem tíðni afbrota innflytjenda þykir áhyggjuefni. „En þar hefur sú skýring verið veitt að í stað þess að verða hluti af samfélaginu hafi það gerst í mörgum borgum að innflytjendur einangruðust, og urðu til sérstök útlendingahverfi þar sem fólk býr við bágar félagslegar og efnahagslegar aðstæður. Fræðin hafa sýnt að slík skilyrði geta t.a.m. ýtt undir myndun gengjahópa.“ En er eitthvað til í því að munur geti verið á löghlýðni innflytjenda eftir upprunalandi og menningartengdum þáttum? Margrét segir rannsóknir vísa í ólíkar áttir hvað þetta snertir og í Bandaríkjunum sé t.d. ekki að sjá að innflytjendur frá ríkjum í Rómönsku Ameríku þar sem glæpatíðni er há séu líklegri en meðalmaðurinn til að fremja glæpi þegar til Bandaríkjanna er komið. Hún bendir á að í umræðunni í Evrópu megi greina sérstakar áhyggjur af löghlýðni innflytjenda frá Afríku og Arabaríkjum. „En evrópskar tölur benda aftur á móti til þess að ef afbrot ungra innflytjenda eru skoðuð sérstaklega þá er tíðnin hæst meðal innflytjenda frá Vesturlöndum.“ Margrét leggur líka áherslu á að næsta víst sé að það liti tölurnar að karlar eru hlutfallslega fleiri í hópi innflytjenda, og löngu þekkt í öllum löndum að karlar eru mun líklegri en konur til að komast í kast við lögin. Aðrar breytur koma nær örugglega við sögu, s.s. aldursdreifing innflytjenda, menntunarstig og fjölskylduhagir. Tölur frá Hagstofunni styðja við þetta, og á Íslandi eru t.d. 134 karlar fyrir hverjar 100 konur í hópi innflytjenda á aldursbilinu 30 til 34 ára, en 148 karlar fyrir hverjar 100 konur í aldurshópnum 35 til 39 ára. Hjá íslenskum ríkisborgurum eru kynjahlutföllin aftur á móti n.v. jöfn. Sumir þurfa meiri stuðning Þessu til viðbótar er eðlilegt að gera þann fyrirvara að það getur valdið skekkju í tölunum ef lögreglan reynist vera líklegri til að hafa afskipti af erlendum ríkisborgurum í sínum daglegu störfum. „Því má heldur ekki gleyma að sumt af því fólki sem kemur til Íslands í leit að betra lífi hefur upplifað átök og ofbeldi sem getur haft djúpstæð neikvæð áhrif. Fyrir þá hópa sem koma úr mjög erfiðum aðstæðum getur því verið þeim mun brýnna að veita stuðning við hæfi og tryggja góða aðlögun svo að þeim farnist vel.“ Þessu tengt nefnir Margrét rannsókn sem hún gerði á sínum tíma. Þar skoðaði hún hegðun ungmenna á höfuðborgarsvæðinu á aldrinum 13 til 17 ára, bæði af fyrstu og annarri kynslóð innflytjenda. „Fyrsta kynslóðin var minna líkleg en innfæddir jafnaldrar þeirra til að hafa beitt ofbeldi, en önnur kynslóðin var aftur á móti líklegri. Ein breyta sem skýrði þennan mun var þolendareynsla, þ.e. að ungmenni af annarri kynslóð innflytjenda voru líklegri til að hafa verið þolendur ofbeldis og fyrir vikið líklegri til að beita aðra ofbeldi.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Dómsdagsdjass upp í þinn rass! Þrefalt hærri tíðni meðal útlendinga Boðuðu verkfalli aflýst Von að Timber verði með í úrslitaleiknum Móta fiskveiðistefnu til framtíðar Umræðan Er stórútgerðin að eignast Ísland? Þegar kerfið ýtir undir hagsmunaárekstra Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Hvati til að draga úr framlagi sínu Meirihlutaviðræðum í Hafnarfirði slitið Telja líkur á aðildarviðræðum fara dvínandi Helgin blaut: „Þetta er í raun síðasti dagurinn“ Mest lesið Í gær Í vikunni Enginn mætti frá ríkisstjórninni Andlát: Dr. Guðjón Reykda