Óðinn fjallaði í síðustu viku um frumvarp Loga Einarssonar fjölmiðlaráðherra um styrkjakerfi til einkarekinna fjölmiðla. Frumvarpið er í umsagnarferli hjá allsherjar- og menntamálanefnd en það þarf aðeins minniháttar spámenn til að spá því að umsagnirnar snúi flestar að því að auka þurfi aðkomu skattgreiðenda að fjölmiðlum. Hér á eftir er pistillinn frá síðasta miðvikudegi. Fjölmiðlaráðherra setur á nýja markaðs­hindrun Óðinn hefur verið andsnúinn ríkisstyrkjum til fjölmiðla frá fyrsta degi. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, sem lagði fram fyrsta frumvarpið í þessa veru og fékk samþykkt, var auðvitað ófær um að leysa nokkuð það mál sem krafðist einhverra fórna – nema skattgreiðenda. Logi Einarsson menningarráðherra hefur nú lagt fram frumvarp ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur um að festa styrkjakerfið í sessi í að minnsta kosti fimm ár. Kerfið var nokkuð skýrt og fyrirsjáanlegt en nú ætlar ríkisvaldið að búa til risastóra samkeppnishindrun í fjölmiðlarekstri. *** Hið nýja ákvæði Árið 2026 á búa til sérstakan 100 milljóna króna pott, utan hins almenna styrkjakerfis, sem ætlað er að styrkja svokallaða „almannaþjónustu“. Hefur ráðherrann lýst því yfir að hann vilji stækka þann pott enn frekar. Skilyrðin fyrir styrknum eru þessi: Fjölmiðill sinnir daglegri fréttaþjónustu í almannaþágu á landsvísu. Efnistök fjölmiðils eru fjölbreytt og með breiða og almenna skírskotun en ekki bundin við afmörkuð svið samfélagsins. Ritstjórnarefni fjölmiðils skal vera að lágmarki 50% efnis á móti auglýsingum og a.m.k. 25% ritstjórnarefnis skal vera efni sem er frumunnið á ritstjórn. Efni fjölmiðils er miðlað eftir fjölbreyttum miðlunarleiðum, t.d. á formi texta og útvarps eða texta og sjónvarps. Á ritstjórn fjölmiðils starfa að lágmarki 25 blaðamenn, blaðaljósmyndarar og myndatökumenn, í fullu starfi við að afla og miðla efni og ritstjórn hefur viðbragðsgetu allan sólarhringinn. Fjölmiðill sinni kosningaumfjöllun á landsvísu. *** Stærsta markaðshindrunin frá árinu 1985 Ef Alþingi samþykkir þennan hluta frumvarpsins óbreyttan er það um leið að búa til stærstu markaðshindrun á fjölmiðlamarkaði frá árinu 1985, eða frá því að einkaréttur Ríkisútvarpsins til útvarpsreksturs var afnuminn. Krafan um að 25 starfi í fullu starfi á ritstjórn er algjörlega órökstudd í greinargerðinni með frumvarpinu. Ef það er sá fjöldi sem ráðuneytið telur að þurfi til að uppfylla skilyrðin hér að framan, þá opinberar ráðuneytið fákunnáttu sína í rekstri fjölmiðla. Það er nefnilega svo að það er hægt að uppfylla skilyrðin með mun minni ritstjórn, jafnvel aðeins fimm til tíu starfsmönnum. Þetta ákvæði mun koma í veg fyrir að nokkur fjölmiðill komist nokkurn tímann í þá stöðu að geta sótt um styrk í þennan pott. Þarna er Logi Einarsson að tryggja að Sýn hf. og Árvakur hf. fái einir þennan styrk. *** Þungur dómur yfir ríkisútvarpi Eitt af skilyrðunum í frumvarpinu er að fjölmiðillinn sinni fréttaþjónustu allan sólarhringinn. Nú er að svo að flestir sofa á næturnar og þeir sem ekki gera það eru varla í því ástandi að geta fylgst með fjölmiðlum. En það er hins vegar, eins og bent er á í frumvarpinu, nauðsynlegt að í samfélaginu sé einhver sem láti vita af náttúruhamförum. Þetta voru í eina tíð sterkustu rökin fyrir ríkisútvarpi. En svo er mbl.is bara alltaf á undan ruv.is að segja þessar fréttir. Alltaf. Kostnaðurinn er ekki undir 15-20 milljónum á ári fyrir hvern fjölmiðil. En eru einhver rök fyrir því að þrír fjölmiðlar segir þessar fréttir? Og sýnir það ekki mikið vantraust menntamálaráðherra á Ríkisútvarpið, að það skuli sinna þessu hlutverki? *** Gleðiefnið Í frumvarpinu er að finna mikið gleðiefni. Fjöldi starfsmanna hjá Fjölmiðlanefnd hefur vaxið og vaxið líkt og arfinn við Túngötu sex. Það er ánægjulegt að Logi Einarsson hafi loks fundið eitthvað fyrir starfsfólk fjölmiðlanefndarinnar að gera. Núna þurfa þeir að vinna. Þeir þurfa að telja fréttir og leggja mat á það hvort hver og ein þeirra telst frumvinnsla. Og hvað er frumvinnsla? Er frumvinnsla að taka fréttatilkynningu, til dæmis frá BSRB um veikindadaga opinberra starfsmanna, og skrifa um hana frétt. Eitthvað sem tekur nokkrar mínútur fyrir meðalgreindan blaðamann – og jafnvel enn skemur með hjálp ChatGTP eða áþekkra tóla. Þetta er mikilvæg atvinnusköpun. Atvinnuleysi vex nefnilega hratt samkvæmt hagstofunni og er er orðið 7,3%. Atvinnuleysinu til varnar þá hefur hagstofan að jafnaði rangt fyrir sér og því kæmi Óðni ekki á óvart að von sé á leiðréttingu. *** Bara ein leið Enn eigum við eftir að sjá nákvæmlega hvernig einkamiðlar eiga að fá hlutdeild í auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins. Það er vissulega skondin hugmynd, svo ekki sé meira sagt. En bíðum og sjáum. Það er ekki ólíklegt að hún verði enn vitlausari en það sem kynnt hefur verið. Við skulum hafa hugfast að rekstur fjölmiðla er nákvæmlega eins og annar fyrirtækjarekstur. Það þarf viðskiptavini. Þegar ríkisstyrkur er orðinn 12% af tekjum fjölmiðils, og stefnir í einhver 15%, má velta fyrir sér hvort einhver forsenda sé fyrir rekstrinum. Það var illa gert af Loga Einarssyni að lækka hámarksstyrkinn úr 25% í 22% og eftir að hafa séð ákvæðið um „almannaþjónustuna“, þá er það enn vitlausara. En ætti ekki að vera hámarksákvæði miðað við veltu? Til dæmis 10%. Eina leiðin til að bæta rekstrarumhverfi einkarekinna fjölmiðla er að minnka umfang Ríkisútvarpsins. Markaðshlutdeild ríkismiðilsins var 27% árið 2023, á sama tíma og hlutdeild ríkismiðla er að meðaltali 10% á hinum Norðurlöndunum. Ríkisútvarpið er næg markaðshindrun í dag. Það er fullkomlega fráleitt að fjölga þeim hindrunum.