Evrópumálin eru komin kyrfilega á dagskrá eftir að ríkisstjórnin kynnti á föstudag þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu í lok ágúst. Spurt verður: „Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?“ Fyrri umræða stóð enn á Alþingi síðdegis á þriðjudegi og það eru ekki bara stjórnarandstæðingar á mælendaskrá heldur líka stjórnarliðar.. Eins búist var við hefur umræðan verið tilfinningaþrungin á köflum, jafnvel óvægin og þung orð hafa verið látin falla. Upplifðu eins og nú væri andrými Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, bendir á að talað hafi verið um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarsáttmála og að farið yrði í hana fyrir árslok 2027. „Við vorum mjög ákveðnar að láta af þessu verða, það eru skiptar skoðanir innan flokka og milli flokka en allir sammála um að það væri gott að láta af þessu verða.“ Kristrúnu finnst þetta mál hafa hangið yfir þjóðinni þrátt fyrir að henni hafi aldrei verið gefið tækifæri til að segja raunverulega sína skoðun. Kristrún segist hafa verið þeirri skoðunar og hinir oddvitar ríkisstjórnarinnar hafi verið sammála því að tímasetningin þyrfti að vera rétt; hún þyrfti að henta Íslendingum en líka tímalínu innlendra stjórnmála. „Ég sagði og stend við það; að þetta væri ekki forgangsmálið. Ég vildi að við kæmumst af stað með stór verkefni; í samgöngumálum, fjárhag ríkisins, hjúkrunaheimili og auðvitað hefði maður viljað komast hraðar niður með verðbólguna en við höfum samt náð ágætlega um stór pólitísk mál og upplifum eins og það sé andrými til að fara í þessa vegferð.“ Telur gluggann vera góðan núna Það skipti líka máli og hún viðurkenni það án þess að hún vilji skapa óreiðu í tilfinningalífi fólks út af alþjóðamálum, að tímarnir séu breyttir. „Maður finnur það á samtölum sínum við erlenda leiðtoga að þau vita sjálf ekki alveg hvað þau eiga að segja. Það er komið rót á þankagang í löndunum í kringum okkur, mörg lönd eru leitandi, Evrópusambandið er leitandi og er að klára viðskiptasamninga sem hafa staðið stirðir í tugi ára.“ Ísland hafi oft tekið stór skref á svona tímum. Það hafi líka skipt máli að margt geti breyst á skömmum tíma en fólk megi ekki halda að ríkisstjórnin sé ekki að ana út í þetta. „Þetta hefur verið í undirbúningi síðan að við sömdum um þetta í stjórnarsáttmálanum, alveg eins og önnur mál sem samið var um.“ Hún sé líka alveg hreinskilin með það að hún telji vera glugga núna. „Þetta var ekki ástæðan fyrir því að ég fór í pólitík. Ég hef alltaf verið hlynnt því að skoða Evrópusambandið, ég er í Samfylkingunni sem er Evrópusinnaður flokkur og ég er jákvæð gagnvart Evrópusambandinu en í grunnnin er ég fyrst og fremst jafnaðarmaður og það er fullt af málum sem ég treyst mér til að klár án inngöngu í Evrópusambandið.“ Forsætisráðherra segist hafa komið þeim skilaboðum áleiðis til forystumanna Evrópusambandsins að aðild Íslands yrði ekki á hvaða forsendum sem er, segi þjóðin já í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst. „Ég mun selja landið fokdýrt.“ Hún hafi hins vegar sótt óvenju marga erlenda fundi, örugglega fleiri en hún hefði viljað, vegna ástandsins í heiminum og hún finni fyrir áhuga á Íslandi. „Mér þykir vænt um Ísland og vil gera mitt besta fyrri Ísland en ég vil líka nýta stöðu Íslands. Og ég finn að við erum í stöðu, og það getur vel verið aðrir upplifi það ekki þannig, en ég veit hvað ég upplifi á alþjóðavísu og ég held að þetta sé gluggi sem er góður núna.“ Skýr merki um nýjan tón Bæði Samtök Atvinnulífsins og Samtök Iðnaðarins telja að Kristrún geri of mikið úr sterkri stöðu Íslands og hafa bent á að samningaviðræður snúist fyrst og fremst um hversu hratt umsóknarríki treysti sér til að aðlagast reglum Evrópusambandsins. Því hefur líka verið haldið fram að oddvitar ríkisstjórnarinnar hafi verið að plotta á bakvið þjóðina og hafi fengið skilaboð frá ráðamönnum í Brussell að rauða dreglinum yrði nánast rúllað út segði þjóðin já í atkvæðagreiðslunni. „Við höfum aðallega verið í grjótharðri hagsmunagæslu og baráttu fyrir Ísland. Forsvarsmenn Evrópusambandsins vita að ég er ekki leiðtogi sem reiðubúin til að senda Ísland inn í Evrópusambandið á hvaða forsendum er og allir geta vottað það sem hafa setið fundi með mér.“ Segi þjóðin já og aðildarviðræður hefjist muni hún selja landið fokdýrt; það hafi forsvarsmenn fengið að heyra frá henni og hún geti sagt það opinberlega. Það liggi líka fyrir að það sé kominn nýr tónn. Umræðan eigi það til að fara í tæknileg atriði; hvort þetta séu samningaviðræður eða aðlögunarviðræður, hvað sé varanleg undanþága eða ný regla. „Það eina sem fólk þarf að heyra sögulega séð að það eru ólik lönd innan Evrópusambandsins og þau hafa fengið ólíka samninga. Þegar Svíþjóð og Finnland voru tekin inn á sínum tíma var búin til sérstök landbúnaðarstefna um þeirra stöðu.“ Það séu auðvitað tæknilegir þættir í Evrópusambandinu en líka mjög mikil pólitík. „Skýrasta merkið um afstöðu margra landa til Íslands sem ég finn en get ekki fullyrt um fyrr en ég sé samning er blaðamannafundurinn með Donald Tusk, forsætisráðherra Póllands.“ Kristrún bendir á að Tusk sé einn stærsti leiðtogi Evrópusambandsins, hann sé forsætisráðherra í annað sinn og hafi verið háttsettur innan pólitísks arms ESB í langan tíma. „Hann sagði það fullum fetum opinberlega að Evrópusambandið ætti að laga sig að löndum eins og Íslandi, ætti að hlusta á smærri lönd eins og stór og átta sig staðsetningalegu ástandi.“ Fundur Kristrúnar og Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, frá síðasta sumri hefur aftur verið dreginn fram í dagsljósið og spurningar hafa vaknað hvort Kristrún hafi þar fengið einhver skilaboð frá æðsta ráðamanni ESB um að nú væri rétt tíminn að hraða þessu ferli eða að Íslandi yrði vel tekið. „Ég hafði nú fengið þau skilaboð áður en fundurinn var haldinn. Okkar á milli hafa þau samskipti verið jákvæð fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Og hefur það alltaf verið svo? Ég veit ekkert hversu jákvætt Evrópusambandið var gagnvart Íslandi rétt eftir hrun? Ég er ekki viss um að augun hafi verið á eyju í Norður-Atlantshafi eða á Norðurslóðir eða umræðan um Ísland hafi verið með þeim hætti sem hún nú er?“ Ísland hafi staðið allt öðruvísi, efnhagslega hafi þetta átt að vera björgunarleiðangur og sjálfsmynd þjóðarinnar hafi verið veik. „Við erum núna á þeim stað að við getum farið mjög stolt í þetta ferli, það eru augu margra á okkur og við eigum að notfæra okkur það.“ Auðvitað þurfi Ísland að gangast undir allskonar sammála en eitthvað sé til viðræðna. Hún telur það hafa hreyft við fólki innan ESB er að koma til landsins og sjá daglegt líf á Íslandi. „Að koma hingað og sjá líf Íslendinga og hvað er ólíkt og hvað er eins; auðvitað ýtir það við skilningi fólks. Atkvæðagreiðslan er tilfinningamál en líka staðreyndavegferð; þetta snýst um hvort við getum fengið að vita meira eða ekki, verður við sátt um það sem við fáum og síðan verður hægt að greiða atkvæði aftur.“ Hægt er að hlusta á viðtalið í heild í spilaranum hér að ofan. Þar segir Kristrún meðal annars að segi þjóðin nei líti hún svo á að umræðunni um Evrópusambandið sé lokið og hvort erlend ríki reyni að hafa áhrif á atkvæðagreiðsluna.