Mikilvægt er að meta framvindu nemenda og nýta niðurstöður prófa sem verið að leggja fyrir í grunnskólunum um þessar mundir. Að nýta niðurstöðurnar til þess að styðja við nemendur sem þurfa á stuðningi að halda, segja Auður Soffíu Björgvinsdóttir og Anna Kristín Sigurðardóttir, sem starfa báðar á menntavísindasviði Háskóla Íslands. Þær voru gestir í öðrum þætti Kerfisins á Rás 1. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu hefur mikilvægu hlutverki að gegna í að styðja við skólaþjónustu sveitarfélaganna og íslenskt menntakerfi þarf á sterkri stofnun að halda sem styður við skólastarf í landinu alveg eins og embætti landlæknis styður við heilbrigðiskerfið, segir Anna Kristín Sigurðardóttir, prófessor á menntavísindasviði Háskóla Íslands. Erum ekki milljónir Hún segir að enn skorti á umgjörð í kringum miðstöðina, og nefnir þar sem dæmi að enn eigi eftir að samþykkja lög um samþætta skólaþjónustu og tryggja að þar komi saman besta þekkingin sem til er í landinu. „Við getum ekki alltaf hagað okkur eins og við séum milljónir og séum með nóg af fagfólki og sérfræðingum. Við erum það ekki. Þannig að við þurfum að fara mjög vel með okkar sérfræðiþekkingu og það verður að styrkja þessa stofnun miklu meira. Líka til að verja svolítið skólakerfið gagnvart þessum óstöðugleika. En svo getum við líka horft á sveitarfélögin, sem allt of mörg styðja ekki nægjanlega vel við sína skóla með faglegri ráðgjöf, faglegri forystu, með eftirfylgd og aðhaldi,“ segir Anna Kristín. Skortur er á faglegri forystu, sem felur í sér eftirfylgni og aðhald, einn veikasti hlekkurinn í íslensku menntakerfi, segir hún. „Þá er ég bæði að tala um sveitarfélögin á landsvísu og ekki síst pólitíkina. Ef við horfum bara einhver ár, eða áratugi, aftur í tímann þá er þetta mjög veikur hlekkur hjá okkur. Ef við bara byrjum á pólitíkinni þá er mikill óstöðugleiki í menntastefnum þannig að það kemur ný ríkisstjórn og hún hendir öllu til baka sem var búið að gera, hvort sem það var gott eða ekki, og byrjar upp á nýtt. Sem hefur náð að koma einhverju til leiðar rétt áður en kjörtímabilinu lýkur og sú næsta kemur. Og þetta keyrir algjörlega um þverbak núna, ég verð bara að segja það. Við höfum haft þrjá ráðherra í barna- og menntamálaráðuneytinu,“ segir Anna Kristín. Hún segir að enginn þeirra sé með sömu stefnu eða áherslur í starfi. Á síðasta kjörtímabili hafi verið mikið samráð og margir hafi lagt mikla vinnu í það starf sem nú hefur öllu verið hent út í hafsauga. Margt sem er ekki á hreinu Auður Soffíu Björgvinsdóttir, aðjúkt við menntavísindasvið Háskóla Íslands, segir að Miðstöð menntunar og skólaþjónustu sé fámenn stofnun og miðað við öll þau verkefni sem eru á hennar könnu þá ætti hún vera töluvert stærri. „Mig grunar að almenningur og margir átti sig ekki á því hvað það er margt sem er ekki á hreinu. Hvað skólakerfið okkar er oft bara dálítið villta vestrið,“ segir Auður og tekur spurninguna um hvaða kennsluaðferðir eru bestar í lestri sem dæmi. Eitthvað sem fólk veit ekki vegna þess að það veit ekki einu sinni hvaða lestraraðferðum er verið að beita í skólunum. Það er enginn að halda utan um það, það er enginn að halda utan árangurinn, segir hún. Stöðu- og framvindupróf í lesskilningi og stærðfræði, Matferill, eru lögð fyrir grunnskólanema núna í mars. Hver skóli ákveður hvenær nemendur fara í próf og þau krefjast ekki sérstaks undirbúnings. Prófin í lesskilningi og stærðfræði eru útbúin fyrir alla árganga frá 4. upp í 10. bekk. Þau eru skyldubundin fyrir nemendur í 4., 6. og 9. bekk en valkvæð fyrir aðra nemendur. Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, hefur ákveðið að birta niðurstöðurnar úr Matsferlinum eftir skólum og árgöngum, sem og þátttökuhlutfall nemenda í hverjum og einum skóla en þessi opinbera birting á við um skyldubundið samræmt námsmat, það er í 4. 6. og 9. bekk. Lesfimiprófin, sem einnig eru hluti af Matsferlinum, eru lögð fyrir þrisvar á vetri. Þau eru valkvæð og í boði fyrir alla árganga. Lesfimipróf hafa verið lögð fyrir grunnskólanemendur í nokkur ár en ný útgáfa verður lögð fyrir í maí og því ekki hægt að bera niðurstöðurnar saman við þau fyrri. Ábyrgðarleysi að skoða ekki eigin kennslu Auður segist fagna því að Matsferillinn sé orðinn að veruleika. Það hafi skort fjölbreyttara mat og það ekki bara fyrir nemendur heldur einnig kennara. „Ég held að það vanti næmari matstæki til að meta örar framvindu þannig að þú sért í rauninni að sjá útkomuna úr kennslunni þinni. Í mínum huga eru niðurstöður mats ekki síður vitnisburður um hvernig þér gekk að kenna. Hefur nám átt sér stað raunverulega? Mér finnst í rauninni ábyrgðarleysi að skoða ekki útkomu úr eigin kennslu,“ segir Auður. Doktorsverkefni Auðar fól í sér rannsóknir tengdar mati og lestrarkennslu nemenda í 1. og 2. bekk, einkum þeirra sem höfðu litla undirstöðuþekkingu við upphaf grunnskóla og áttu þannig í hættu á að lenda í lestrarerfiðleikum. Anna Kristín hefur tekið þátt í fjölmörgum innlendum og erlendum samstarfsrannsóknum, þar á meðal norrænu Quint-rannsókninni sem snýr að gæðum kennslu og var einnig rædd í fyrsta þætti Kerfisins. Auður er formaður Félags læsisfræðinga á Íslandi segir að svo virðist sem lesfimiprófin séu ekki nýtt til að grípa þá krakka sem eru í miklum erfiðleikum. Hún segir að læsisumræðan hafi einkennst af upphrópunum í stað þess að skoða gögn og það sé ekki rétt að helmingur fimmtán ára drengja sé ólæs. Hins vegar megi gera betur. Auður segir að lesskilningur sé flókið fyrirbæri og þegar verið er að fjalla um læsi og lesskilning þá verði að skoða hlutina ofan í kjölinn. Í þættinum segir hún meðal annars frá því hvernig Írar hafi nálgast þetta verkefni og þær Anna Kristín voru sammála um að pólitíkin mætti gefa menntakerfinu tíma til að vaxa og dafna. Það eru mjög mikil tengsl á milli lesfimi og lesskilnings, segir Auður og þau birtast í rauninni þannig að til þess að geta hugsað um það sem við erum að lesa þá þarf færnin að vera að lesa að vera alveg sjálfvirk. Við getum ekki gert tvennt í einu þannig að ef lesturinn er ekki alveg sjálfvirkur þarf alltaf að lesa textann aftur og aftur og rifja upp í stað þess að hugsa um og meðtaka innihaldið af blaðsíðunum. Hvaða börn taka ekki prófin? Hún segist ekki vera viss um að það sé verið að meta lesfimi rétt eins og lesfimiprófið er í dag. Lesfimi er prófuð í öllum árgöngum grunnskólans og á yngri stigum er þátttakan mjög góð en síðan dregur úr henni. „En hver eru það sem eru ekki metin? Það finnst mér áhugavert og vísbendingar um það sá ég í doktorsverkefninu mínu. Að það séu börnin sem kennarar telja að hafi ekki forsendur. Þar að segja kennarar telja að þau séu of slök til að meta lesfimi og hvað er þá verið að gera ef þeim er bara sleppt aftur og aftur,“ segir Auður í öðrum þætti Kerfisins. Lesfimiprófin séu ekki nýtt til þess að grípa þessa krakka sem þurfa meiri stuðning og sem þýði að prófin eru ekki notuð eins og hægt væri að gera. Hún segir gott að vera treyst fyrir því að meta árangur eigin nemenda en staðan sé líka sú að töluvert sé um ófaglært fólk í skólunum og kennara sem ekki eru að kenna það sem þeir menntuðu sig í að kenna. Hún þekki það sjálf af eigin raun. Auður segir að auka megi aðhald í skólakerfinu og slíkt aðhald þurfi ekki að fela í sér vantraust. Hún segist telja að skólastjórnendur þurfi að skoða útkomu úr kennslu sinna kennara til að geta stutt við þá og þeirra starf. „Þetta snýst ekki um að eins og var með gömlu samræmdu prófin þegar var verið að birta á forsíðu hvað skóli var lægstur og eitthvað. Við eigum aldrei að fara til baka þangað. Mér finnst að þetta snúast um að geta stigið inn og sagt: hér er eitthvað sem gengur ekki nægjanlega vel. Hvernig get ég aðstoðað?“ Matsferill, lesskilningur og læsi voru meðal þess sem fjallað var um í öðrum þætti Kerfisins. Þar var líka fjallað um skort á faglegri forystu í menntamálum. Kerfið er á dagskrá Rásar 1 á þriðjudögum. Hægt er að hlusta á annan þáttinn hér fyrir ofan.