Gunnþór Ingvason, forstjóri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað, tók við sem formaður Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi fyrir að verða ári. Að sögn Gunnþórs samanstendur íslenskur sjávarútvegur í dag af rótgrónum fyrirtækjum með langa reynslu. Styrkleikar greinarinnar séu miklir og Ísland standi framarlega þegar kemur að umgengni um fiskveiðiauðlindina, þar sem nýtingu hennar hafi verið stýrt með sjálfbærum hætti. Mikil reynsla sé í greininni og hún hafi notið góðs af góðu samstarfi við menntastofnanir og vísindasamfélagið í gegnum tíðina. Aðgangur að gjöfulum fiskveiðum skipti sköpum og vel hafi tekist að auka nýtingu og verðmætasköpun úr einstaka tegundum. „Við erum með samþætta virðiskeðju frá veiðum til markaðar sem gefur okkur forskot á aðrar þjóðir. Íslenskur sjávarútvegur hefur fjárfest í aukinni tæknivæðingu og erum við með öflugan iðnað hér í kringum okkur. Ég tel að smæðin, þar sem þverfaglegt samstarf sjávarútvegs, iðnaðar og tæknifyrirtækja hefur skilað okkur góðum árangri, hafi gefið okkur ákveðið forskot. Við megum hins vegar ekki sofna á verðinum því samkeppnisaðilar okkar erlendis eru líka að fjárfesta og bæta sinn sjávarútveg. Við þurfum því alltaf að vera á tánum og halda áfram,“ segir Gunnþór. Hljóð og mynd fari ekki saman Hér heima fyrir einkenndist síðasta ár meðal annars af átökum um hækkun veiðigjalds og óvissu þar að lútandi, sem tók ákveðinn mátt úr greininni að sögn Gunnþórs. Þó að áhrifin af hækkuninni komi ekki að fullu fram strax séu skýr merki um samdrátt í fjárfestingum innan greinarinnar og fréttir hafi borist af því að þjónustufyrirtæki í sjávarútvegi hafi orðið fyrir búsifjum. „Á sama tíma er verið að hækka margvíslegar aðrar álögur eins og orkuna, þar erum við að sjá ríkisfyrirtæki sem fara með orkuinnviði okkar hækka verð verulega en þau fyrirtæki greiða síðan ríkulegan arð til ríkisins í stað þess að endurfjárfesta. Þetta er því ekkert annað en óbein skattheimta sem sótt er í vasa almennings og fyrirtækja í landinu,“ segir Gunnþór.„Þetta er til þess fallið að veikja samkeppnishæfni okkar, sem mun til lengri tíma leiða til skertrar verðmætasköpunar.“ Það sé alltaf eitthvað sem hægt sé að gera betur en það vanti helst hjá Íslendingum að hljóð og mynd fari saman. „Við tölum um mikilvægi útflutnings á lífskjör almennings, við viljum auka verðmæti en á sama tíma er verið að höggva í undirstöður greinarinnar. Skattar eru hækkaðir, regluverk verður flóknara og eftirlitsiðnaðurinn blæs út,“ segir Gunnþór. Hann bendir þá á að það bætist sífellt í þann hóp í virðiskeðjunni sem sogi til sín fjármagn og vinnu. „Þessu fjármagni og vinnu væri betur varið í að auka verðmætasköpunina. Það væri hagfelldara fyrir landsmenn. Svo væri gott að áður en nýjum gjöldum er skellt á og gömul hækkuð reyni yfirvöld að gera sér grein fyrir því fyrir fram hvaða áhrif slíkar hækkanir hafa.“ Sífellt fleiri kostnaðarhækkanir Til að standa vörð um samkeppnishæfni greinarinnar þurfi að einfalda regluverk og tryggja fyrirsjáanleika til lengri tíma. Eftir því sé tekið víða um heim að hér á landi sé rekinn sjálfbær sjávarútvegur sem byggi á vísindalegri ráðgjöf um nýtingu fiskstofna. Það sem skerðir helst samkeppnishæfnina að sögn Gunnþórs er innlendar kostnaðarhækkanir, flókið regluverk og opinberar álögur „Við höfum stjórn á innlendum kostnaðarhækkunum og álögum hér heima. Við þurfum hins vegar að standa vörð um orðsporið, en við erum líka að keppa við erlendar vinnslur sem vinna líka íslenskan fisk sem og annan fisk. Gæði og orðspor íslenska fisksins eru ekki sjálfgefin. Þarna þurfum við að vinna með stjórnvöldum en ekki bara horfa til þess að setja á boð og bönn,“ segir hann. Áskoranir felist þá ekki síst í stríðsátökum í heiminum, sem hafa verið að færast í aukana. Hækki orkuverð upp úr öllu valdi og verðbólga aukist sé ljóst að kaupgeta á helstu mörkuðum muni skerðast. „Olíu- og orkuverð er ein af lykilbreytum í rekstri okkar og þar stöndum við frammi fyrir miklum áskorunum vegna stríðsátaka fyrir botni Miðjarðarhafs. Þetta bætist ofan á hækkun kolefnisgjalds, veiðigjalds og umhverfisskuldbindingar umfram okkar helstu samkeppnislönd. Samkeppnishæfni okkar sker úr um hvort þjóðin fær notið efnahagslegs ábata af sjávarauðlindinni. Þetta má ekki gleymast.“ Skapa þarf sátt um greinina Ýmis tækifæri blasa þó við í íslenskum sjávarútvegi að sögn Gunnþórs. Felast þau að stóru leyti í áframhaldandi vöruþróun en íhuga þarf þá möguleika sem liggja í auknu samstarfi á markaðshliðinni þar sem unnið er sameiginlega að því að fá hæsta verð fyrir afurðirnar. Þá eru mikil tækifæri til framtíðarverðmætasköpunar í fiskeldinu, en þar þarf að stilla skattheimtu í hóf og búa greininni samkeppnishæft rekstrarumhverfi. Almennt getur framtíðin í íslenskum sjávarútvegi verið björt en til að sú framtíðarsýn verði að raunveruleika þarf að skapa sátt um greinina hér á landi. Það gengur ekki að hún sé stöðugt í óvissu um sína framtíð á fjögurra ára fresti. „Það er mikilvægt að við náum að sameinast um markmið og leiðir með verðmætasköpun og samkeppnishæfni að leiðarljósi. Íslenskur sjávarútvegur hefur verið hryggjarstykkið í efnahagslegri hagsæld þjóðarinnar um langa hríð. Þar vill hann vera, en til þess að gera áætlanir þarf að liggja fyrir hvert við ætlum okkur og hvar við viljum vera eftir ákveðinn tíma,“ segir Gunnþór „Ég hef trú á því að okkur muni lánast að standa vörð um fiskimiðin okkar til framtíðar og nýta þau með sjálfbærum hætti hér eftir sem hingað til. Vera framsækin og halda áfram að fjárfesta í nýjustu tækni til sjós og lands. Að við náum að halda sérstöðu okkar á lofti og fá fólk úti í heimi til að sækjast eftir íslensku sjávarfangi af því að það er betra. En til að svo megi verða þurfum við að halda yfirráðum okkar yfir sjávarauðlindinni.“ Þurfum að halda yfirráðum yfir auðlindinni Ríkisstjórnin hefur boðað þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu í ágúst næstkomandi. Mikil umræða hefur skapast um möguleg áhrif aðildar á íslenskan sjávarútveg og ýmsir bent á að Ísland gæti misst yfirráð yfir sjávarauðlindinni. Spurður út í þessa umræðu segir Gunnþór það vera lykilatriði í allri nálgun í viðræðum vegna ESB-aðildar að verja ótvíræð yfirráð og ráðstöfunarrétt þjóðarinnar yfir sínum auðlindum. Þar megi ekki gefa neinn afslátt á. „Þetta snýr ekki bara að sjávarauðlindinni heldur öllum auðlindum okkar. Forfeður okkar voru það framsýnir í upphafi síðustu aldar þegar þeir settu Fossalögin til að hindra það að íslenskir fossar og vatnsréttindi lentu í eigu erlendra aðila. Þeir sáu mikilvægi þess að þjóðin réði sínum auðlindum sjálf og nyti afraksturs þeirra. Það á enn við í dag,“ segir Gunnþór. Greinin birtist í sérblaði Viðskiptablaðsins um ársfund SFS.