Í framhaldi af fyrri grein minni um mikilvægi þess að efla sjálfbæra framleiðslu í laxeldi langar mig að bregðast við umræðunni sem hefur skapast um að sjálfbær vöxtur í sjókvíaeldi sé ekki mögulegur. Ég er ósammála þeim fullyrðingum og er þar í góðum hópi með mörgum alþjóðlegum sérfræðingum og greiningaraðilum. Ein skýrasta vísbendingin um þetta er sjálfbærnivísir Coller FAIRR (Farm Animal Risk & Return), en fyrirtækið metur umhverfisáhrif og samfélagsáhrif framleiðslu stærstu fyrirtækja í próteinframleiðslu í heiminum. Þar hefur Mowi, meirihluta eigandi Arctic Fish, verið í efsta sæti þrjú ár í röð – af 60 stærstu framleiðendum heims. Þá hefur kanadíska greiningarfyrirtækið Corporate Knights sett SalMar, meirihlutaeiganda Arnarlax, í 67. sæti yfir sjálfbærustu fyrirtæki heims. Hér á landi birti PwC sjálfbærnivísi í haust þar sem Arnarlax var eitt af tveimur fyrirtækjum í hópi 50 stærstu sem náðu hæsta stigi. Þessi fyrirtæki starfa öll eftir sambærilegum alþjóðlegum stöðlum þegar kemur að umhverfis- og samfélagsáhrifum laxeldis. Það gefur sterka vísbendingu um að sjálfbær þróun í greininni sé ekki aðeins möguleg, heldur þegar hafin. Um „sjálfbæran lax“ og lagarammann Neytendastofa komst nýlega að þeirri niðurstöðu að notkun orðalagsins „sjálfbær íslenskur lax“ væri villandi. Við höfum brugðist við þeirri niðurstöðu og hætt notkun hugtaksins. Hins vegar erum við ósammála niðurstöðunni og mun málið fara fyrir dómstóla síðar á árinu. Þar til niðurstaða liggur fyrir tel ég mikilvægt að rými sé fyrir faglega og opna umræðu um hvað telst sjálfbært. Tækifæri fyrir Ísland Ríkisstjórn Íslands, undir forystu Hönnu Katrínar Friðriksson atvinnuvegaráðherra, hefur lagt áherslu á sjálfbæran vöxt í sjókvíaeldi. Þar liggja mikil tækifæri fyrir Ísland, bæði til verðmætasköpunar í sjávarbyggðum og til að leggja sitt af mörkum til fæðuöryggis í heimi þar sem íbúum fjölgar hratt. Það er algengur misskilningur að hráefni í fóður, eins og loðna og kolmunni, geti að fullu nýst beint til manneldis. Raunin er sú að verðmætasköpun við nýtingu loðnu til manneldis er að mestu bundin við hrogn, en stór hluti loðnu aflans og kolmunna fer í fiskimjöl og lýsi. Þessi hráefni eru hluti af alþjóðlegum mörkuðum og nýtast í landbúnaði við ýmiskonar dýrapróteinframleiðslu, gæludýrafóðri og fiskeldi. Það er einfaldlega ekki þannig að laxeldi taki mat frá fólki í neyð, markaðsverð á matvælum til manneldis er hærra og stýrir því hvernig hráefni eru nýtt. Á sama tíma má horfa til verðmætasköpunar: stór hluti þorskveiða við Vestfirði fer ekki beint í manneldi. Hringrásin sem skapast með því að nýta afskurð frá vinnslu á þorskfiskum í fóður fyrir lax skapar aukin verðmæti og störf sem skipta sköpum fyrir byggðirnar. Framleiðsla Arnarlax á laxi er með svokallaða ASC gæðavottun og um hana gilda strangar reglur varðandi sjáfbærni hráefnis og með upprunavottanir því fóðri sem notað er. Villtur lax – raunverulegar áskoranir Samdráttur í stofnum villts lax er áhyggjuefni sem allir eru sammála um. Það sem veldur mér hins vegar áhyggjum er að umræðan beinist nánast eingöngu að sjókvíaeldi sem orsök. Laxeldi á Íslandi hefur aðeins náð umtalsverðu umfangi síðustu ár. Samdráttur í villtum laxastofnum hefur hins vegar verið viðvarandi frá um 1970. Það eitt og sér bendir til þess að aðrar ástæður vegi þyngra. Ein þeirra er slepping seiða og sjógönguseiða í ár til að auka veiði. Líffræðilega séð jafngildir það því að setja eldisfisk í náttúrulegt vistkerfi, með tilheyrandi erfðablöndun og áhrifum á villta stofna. Þetta hefur verið takmarkað eða bannað víða erlendis vegna neikvæðra áhrifa. Auk þess hafa breytingar í hafinu vegna loftslagsbreytinga áhrif á uppvöxt laxins, þótt enn vanti frekari rannsóknir til að kortleggja þau áhrif til fulls. Þá er ljóst að takmarkanir á veiði geta haft jákvæð áhrif. Í Noregi grípa stjórnvöld reglulega til slíkra aðgerða þegar aðstæður krefjast, en óljósara er hvort sambærileg úrræði séu nýtt hér á landi. Samlíf er mögulegt Ég held því ekki fram að laxeldi geti engin áhrif haft á villta laxastofna, en ég er sannfærður um að með vönduðum rekstri, ströngu regluverki og stöðugri þróun sé vel mögulegt að tryggja samlíf villts lax og laxeldis til framtíðar. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir er því ekki hvort við eigum að velja annað hvort – heldur hvernig við getum gert það bæði á ábyrgan og sjálfbæran hátt. Höfundur er forstjóri Arnarlax.