Ný skýrsla, Íslensk fjártækni 2026 – Staða og tækifæri var kynnt á SFF deginum í dag. Skýrslan er unnin af Northstack fyrir Samtök fyrirtækja í fjármálaþjónustu og Íslandsstofu. Höfundar skýrslunnar eru þau Eszter Czibor og Kristinn Árni Lár Hróbjartsson hjá Northstack. Kristinn Árni Lár Hróbjartsson. Skýrslan er mjög ítarleg en í henni er fjallað um rekstrarumhverfi eða vistkerfi fjártæknifyrirtækja (e. Fintech ecosystem) á Íslandi. Samkvæmt skýrslunni starfa 76 fjártæknifyrirtæki á Íslandi og starfa um 930 manns hjá þessum fyrirtækjum. Þetta þýðir að Ísland státar af flestum fjártæknifyrirtækjum á hvern íbúa á Norðurlöndum. Nettó hagnaður greinarinnar nam um 9 milljörðum króna árið 2024. Athyglisvert er að í skýrslunni er bent á að um helmingur tekna íslensku fjártæknifyrirtækjanna kemur frá erlendum mörkuðum, sem undirstrikar alþjóðlegt eðli greinarinnar. Fjártækni á Íslandi 76 fjártæknifyrirtæki í 10 flokkum. 930 starfsmenn árið 2024. Um 9 milljarða króna samanlagður hagnaður árið 2024. 55% tekna komu frá erlendum mörkuðum árið 2024. Ísland í 1. sæti á Norðurlöndum hvað varðar þéttleika fjártæknifyrirtækja á hvern íbúa. Styrkur í smæðinni Eitt af því sem lögð er áhersla á í skýrslunni er að smæð íslensks hagkerfisins sé í raun styrkleiki þegar kemur að þróun fjártæknilausna. Íslandi er lýst sem „prófunarmarkaði“ þar sem hægt er að prófa nýjar vörur og þjónustu á afmörkuðum en þróuðum markaði áður en þær eru skalaðar upp á fyrir stærri alþjóðlega markaði. Annar styrkleiki er hversu langt Ísland er komið í stafrænum lausnum. Nær öll samskipti við banka fara fram með rafrænum hætti og Ísland hefur um árabil verið í fararbroddi hvað varðar innleiðingu rafrænna greiðslulausna. Þessir innviðir hafa því skapað kjöraðstæður fyrir nýsköpun í fjártækni. Góði tæknilegir innviðir Í samtali við Viðskiptablaðið segir Kristinn að á Íslandi hafi að mörgu leyti verið búið til framúrskarandi umhverfi fyrir nýsköpun og tækniþróun almennt, eins og komi fram í mörgum helstu hagvísum og samanburðargreiningum. „Í fyrsta lagi hafa á Íslandi verið hagfelld skilyrði til að þróa og prófa lausnir áður en haldið er lengra. Þar má meðal annars þakka áhugasömum neytendum með mikið fjármálalæsi, sem eru fljótir að tileinka sér nýjungar, sem og mjög gott aðgengi að fjármálaþjónustu, en Ísland er leiðandi á því sviði í heiminum. Í öðru lagi eru tæknilegir innviðir fyrir stafrænar lausnir og þannig fjártæknilausnir mjög góðir hérlendis og eftirlitsaðilar almennt jákvæðir í garð nýsköpunar. Og í þriðja lagi hefur geirinn þróast þannig að mikil tengsl eru á milli sprotafyrirtækja og fjármálafyrirtækja. Þá hafa tengslin við erlenda og innlenda fjárfesta, sem og opinbera aðila verið mikil.“ Spurður hvers vegna samstarf banka og fjártæknifyrirtækja gangi betur á íslandi eða víða annars staðar svarar Kristinn: „Við bendum á að smæð markaðar á Íslandi búi til skorður á tekjumöguleika banka innanlands og ákveðnar kröfur um hagræði, sem í mörgum tilfellum fæst frekar með því að leita til samstarfs við nýsköpunarfyrirtæki frekar en að búa til nýjar lausnir innanhúss. Það sýnir sig í að allir bankarnir hafa reglulega ákveðið að stofna til formlegs samstarfs við nýsköpunarfyrirtæki til að auka sitt vöru- og þjónustuframboð frekar en að byggja nýja hluti upp innanhúss. Svo skiptir auðvitað lykilmáli hve stuttar og hraðar boðleiðirnar eru. Það tekur eitt eða tvö símtöl að komast í samband við þann sem getur tekið ákvörðun um samstarf við sprotafyrirtæki, sem er mjög ólíkt öðrum stöðum í heiminum.“ Mikil breyting á einum áratug Eins og kemur fram í skýrslunni þá starfa um ríflega 900 manns í fjártæknigeiranum hérlendis og um helmingur tekna kemur erlendis frá. „Tekjur á hvern starfandi einstakling eru sömuleiðis nokkuð háar, sem er gott og bendir til að um háa framleiðni sé að ræða, eitthvað sem stjórnvöld leggja mikla áherslu á um þessar mundir,“ segir Kristinn. „En ávinningurinn felst ekki bara í hagtölum, heldur einnig þjónustunni, þægindunum og virðinu, sem lausnirnar búa til fyrir viðskiptavinina. Ég veit allavega fyrir mig að það er mun auðveldara að reka t.d. litlar einingar eins og Northstack í dag með hjálp allra þeirra fjártæknilausna en þegar við vorum að byrja. Auðveldir rafrænir reikningar, hálfsjálfvirkt bókhald, áskrift og styrkir með einum smelli, allt utanumhald í símanum – ekkert af þessu var raunin þegar við vorum að byrja fyrir 10 árum síðan.“ Eszter Czibor. Ísland er starfrænt samfélag Eins og komið hefur fram þá nam hagnaður fjártæknigeirans um 9 milljörðum króna árið 2024. Spurð hvort þetta sé merki um þroska geiran eða hvort hann sé enn í uppbyggingarfasa svarar Eszter Czibor: „Eins og fram kemur í skýrslunni skiptum við fjártækni niður í margar tegundir lausna. Greiðslur, regluvörslu, bálkakeðjutækni, lánastarfsemi og fleira. Hlutar innan fjártæknigeirans eru því komnir lengra en aðrir, t.d. greiðslumiðlunin. Þegar hagnaðurinn byrjar að skila sér þá er það merki um þroska að því leitinu til að það er talin betri nýting fjármuna að skila hagnaði en að fjárfesta í vexti eða nýrri þjónustu og vörum. Ef maður hugsar um geirann í heild sinni megum við ekki sækjast eftir því að öll félögin einblíni á það heldur þarf að vera gott jafnvægi. Ég get ekki svara því núna hvort geirinn sé í fullkomnu jafnvægi að þessu leyti en það er eitthvað sem við gætum skoðað betur í annarri greiningu.“ Skýrslan bendir til þess að næsta vaxtarskeið fjártækni á Íslandi muni einkennast af aukinni notkun gervigreindar og opnum bankalausnum. Gervigreind getur meðal annars verið notuð til að bæta áhættumat, sjálfvirknivæða þjónustu og greina hegðun viðskiptavina. Opnir bankar skapa einnig ný tækifæri með því að gera þriðju aðilum kleift að þróa þjónustu ofan á bankakerfið. Þetta getur aukið samkeppni og stuðlað að nýsköpun, en krefst þess jafnframt að regluverk sé skýrt. „Ísland er mjög stafrænt samfélag og Íslendingar mjög tengdir," segir Eszter. „Þar af leiðandi er mikið af gögnum til staðar, sem búa til kjöraðstæður fyrir nýsköpun á sviði hagnýtingar gervigreindar, svo dæmi sé tekið. Það, auk reynslunnar sem komin er í samstarfi milli stærri banka- og fjármálastofnana annars vegar og nýsköpunarfyrirtækja hins vegar, býr til umhverfi sem veitir mögulega forskot í ákveðinn tíma.“ Þrátt fyrir jákvæða þróun er einnig á það bent á ákveðnar áskoranir í skýrslunni. Þar má nefna takmarkað aðgengi að fjármagni á sumum stigum og samkeppni um hæft starfsfólk. Þá getur regluverkið bæði verið hvati og hindrun. Þó að Ísland hafi þróað skilvirkt kerfi þarf stöðugt að laga það að nýjum lausnum og alþjóðlegum kröfum. Frjór jarðvegur í kjölfar hrunsins Áhugavert er að skýrslan rekur rætur fjártæknibyltingarinnar að hluta til bankahrunsins árið 2008. Með hruninu hafi skapast þörf og tækifæri fyrir nýjar lausnir, sem legðu áherslu á gagnsæi, öryggi og skilvirkni. Margir frumkvöðlar í greininni komu fram á þessum tíma og hafa síðan byggt upp fyrirtæki, sem starfa bæði innanlands og á alþjóðamörkuðum. Þessi arfleifð hefur mótað íslenska fjártækni að verulegu leyti og gefið henni ákveðna sérstöðu að því er fram kemur í skýrslunni. Eszter Czibor segir að í bankahruninu hafi tvennt gerst. „Annars vegar losnaði, ef svo má að orði komast, fullt af mannauði úr hefðbundinni fjármálastarfsemi. Þetta var fólk sem gat snúið sér að nýsköpun, byggt á þeirri reynslu og þeim tengslum sem það hafði. Fyrirtæki á borð við Meniga og FiveDegrees komu beint í kjölfar bankahrunsins og stofnendur þeirra höfðu aflað sér reynslu úr bönkunum. Hins vegar, hafði það áhrif á það hvernig fyrirtæki fólk vildi búa til - sanngjarnari, öruggari og gagnsærri fjármálaþjónustur - byggt meðal annars af upplifun eftirhrunsáranna.“ Umfjöllunin birtist í sérblaði Viðskiptablaðsins um SFF daginn .