Að­gerðir stjórn­valda til að lækka virðis­auka­skatt á elds­neyti kunna að reynast of veikar til að halda verðbólgu undir því marki sem ræður úr­slitum um for­senduákvæði kjara­samninga í ágúst. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri greiningu Bergþóru Baldurs­dóttur, hag­fræðings hjá Greiningu Ís­lands­banka, þar sem dregin er upp mynd af mikilli óvissu um verðbólgu­horfur vegna ástandsins við Persaflóa. Í greiningunni segir að mikið sé í húfi að ár­s­verðbólga mælist 4,7% eða undir í ágúst, þar sem sú mæling ræður því hvort for­senduákvæði kjara­samninganna haldi. Bergþóra segir jafn­framt nokkuð ljóst að lækkun virðis­auka­skatts á elds­neyti sé að hluta til hugsuð til að draga úr verðbólgu fyrir þessa lykilmælingu, en að veru­leg óvissa ríki um hvort það muni duga. Ís­lands­banki setur fram þrjár sviðs­myndir um fram­vinduna: grunnsviðs­mynd, jákvæða sviðs­mynd og neikvæða sviðs­mynd. Í grunnsviðs­myndinni er gert ráð fyrir að verðbólga verði um 5% í ágúst, sem myndi þýða að for­sendur kjara­samninganna bresta. Sama niður­staða fæst í neikvæðu sviðs­myndinni. Aðeins í jákvæðu sviðs­myndinni er gert ráð fyrir að verðbólga verði undir viðmiðinu, eða um 4,5%, og að for­senduákvæðið haldi. „Mikið er í húfi að verðbólga mælist 4,7% eða undir í ágúst, enda ræðst forsenduákvæði kjarasamninganna af þeirri mælingu. Nokkuð ljóst er að aðgerðir stjórnvalda, að lækka virðisaukaskatt á eldsneyti, eru að hluta til ætlaðar til að draga úr verðbólgu fyrir þessa mikilvægu mælingu. Mikil óvissa er um hvort það muni duga og niðurstöðurnar eru ólíkar eftir sviðsmyndum,“ skrifar Bergþóra. Bergþóra segir að lítið þurfi út af að bregða til að verðbólga mælist yfir viðmiðum í ágúst og að slík niður­staða myndi, jafn­vel þótt ekki lægi fyrir hvort ákvæðið yrði að fullu virkjað, auka óvissu á vinnu­markaði og raska stöðug­leika í efna­hags­um­hverfinu á viðkvæmum tíma­punkti. Óvissan sem Bergþóra lýsir snýr fyrst og fremst að áhrifum Persaflóa­spennunnar á elds­neytis­verð, flutnings­kostnað og af­leidd áhrif hennar á verðlag inn­fluttra vara hér á landi. Allar sviðs­myndir bankans gera ráð fyrir því að verð á elds­neyti, flug­far­gjöldum og flutningum hækki í kjölfar átakanna. Munurinn liggur hins vegar í því hversu miklar hækkanirnar verða og hversu lengi þær vara. Áhrifin á inn­fluttar vörur eru jafn­framt sögð um­tals­vert meiri í neikvæðu sviðs­myndinni en í þeirri jákvæðu. Jákvæða sviðs­myndin byggir á því að Hor­mússund opnist aftur á næstunni og að siglinga­leiðir fari smám saman í fyrra horf. Þá yrðu fram­boðstruflanir skamm­lífar og eðli­legt ástand næðist á ný innan 6 til 10 vikna. Sam­kvæmt greiningunni myndu áhrifin á verðlag þá fyrst og fremst tak­markast við næstu mánuði og helst birtast í tíma­bundnum hækkunum á elds­neyti, flug­verði og flutnings­kostnaði. Þær hækkanir væru jafn­framt hóf­legri en í grunn­spánni. Bergþóra segir að þetta sé í raun sú sviðs­mynd sem vonast hafi verið eftir þegar stríðið fór að dragast á langinn og vopna­hlé var til­kynnt. Neikvæða sviðs­myndin er mun þyngri. Þar er gert ráð fyrir lang­vinnari truflunum, svipuðum þeim sem fylgdu í kjölfar Úkraínu­stríðsins. Elds­neytis­verð myndi þá haldast hátt í að minnsta kosti sex mánuði og kostnaðar­hækkanir myndu í vaxandi mæli berast út í flutnings­kostnað og verð á inn­fluttum vörum, þar á meðal mat­vöru. Að sama skapi myndi minna fram­boð á hráefnum frá svæðinu þrýsta upp kostnaði í iðnaðar­fram­leiðslu. Að mati bankans myndu þessi áhrif smám saman dreifast yfir í fleiri liði vísitölu neyslu­verðs og birtast í auknum inn­fluttum verðbólguþrýstingi á sex til tólf mánaða tíma­bili. Bergþóra bendir á að elds­neyti sé sá liður sem bregðist fyrst við og hafi þegar hækkað strax í kjölfar stríðsins. Þar skilji þó á milli sviðs­mynda. Í jákvæðu sviðs­myndinni hækki elds­neyti í apríl og að ein­hverju leyti í maí, en að­gerðir stjórn­valda vegi þar á móti og í kjölfarið taki verð að lækka. Í grunnsviðs­myndinni haldi elds­neytis­verð hins vegar áfram að hækka fram á haust, þó hægar en fyrst eftir að átökin hófust, áður en þrýstingurinn fari að minnka. Í greiningunni er jafn­framt bent á að bilið milli sviðs­myndanna breikki eftir því sem líður á árið. Skýringin sé sú að í neikvæðu sviðs­myndinni dragist stríðið á langinn og verðbólguþrýstingur verði þrálátari, á meðan friður náist til­tölu­lega hratt í þeirri jákvæðu og áhrifin gangi hraðar til baka. Þetta birtist ekki aðeins í langtíma­horfum heldur einnig í skammtímanum, þar sem verðhækkanir verða sam­kvæmt greiningunni tölu­vert meiri í neikvæðu sviðs­myndinni en í þeirri jákvæðu. Í grunnssviðs­myndinni gerir Ís­lands­banki ráð fyrir að ár­s­verðbólga mælist um 4,7% í desember. Í jákvæðu sviðs­myndinni gæti hún hins vegar verið komin niður í 3,8%, en í þeirri neikvæðu gæti hún mælst allt að 5,5%. Þrátt fyrir að áhættan frá Persaflóa geti haft veru­leg áhrif á verðbólgu næstu mánuði leggur Bergþóra áherslu á að verðbólga hér á landi sé um þessar mundir að mestu inn­lend að upp­runa. Í greiningunni segir að þjónusta skýri stærsta hluta verðbólgunnar nú, eða ríf­lega 4%. Þar með sé ljóst að þótt lítið sé hægt að gera til að hafa áhrif á þróun alþjóð­legra hrávöru- og flutnings­markaða, sé brýnt að beina at­hyglinni líka inn á við og vinna mark­visst að því að draga úr inn­lendri verðbólgu, sem sé megin­upp­spretta verðbólguþrýstings um þessar mundir.