Innlent | Morgunblaðið | 21.4.2026 | 14:27 Leyndardómur aðlögunarinnar Meðan allt lék í lyndi, Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra, Steven Vanackere utanríkisráðherra Belga og Štefan Füle stækkunarstjóri þegar aðildarviðræður Íslands við ESB hófust hinn 27. júlí 2010. AFP/John Thys Andrés Magnússon [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB „Er eitthvað um að semja?“ Óljósir samningar um aðlögun „Flestir sammála um að orðalagið sé óskýrt“ Tókust á um ESB: „Ég kalla þetta þvælu“ „Þá værum við að ljúga að þjóðinni“ » Fleiri tengdar fréttir Undanfarna daga hefur enn og aftur sprottið upp umræða um eðli aðildarviðræðna við Evrópusambandið (ESB), þar á meðal hvort um eiginlegar samningaviðræður sé að ræða eða aðildarviðræður. Það má meðal annars rekja til fréttaskýringar hér í blaðinu í liðinni viku, þar sem dregið var fram að í samningsafstöðu ESB, sem lögð var fram við upphaf aðildarviðræðna árið 2010, hefði ítrekað og afdráttarlaust komið fram að Ísland þyrfti að aðlaga sig reglusafni sambandsins (fr. acquis communautaire) meðan á aðildarviðræðum stæði. Þar var tekið fram að framgangur aðildarviðræðna væri háður því hversu greiðlega Íslandi gengi að aðlaga sig sambandinu. Jafnframt var tekið fram að sameiginlegt markmið bæði ESB og Íslands með aðildarviðræðunum væri aðild, ekki könnunarviðræður eða samningaþóf; Evrópusambandið myndi ekki breyta grunngerð sinni til þess að þóknast umsækjandanum. Aðlögun sögð samin burt Af þessu hefur nokkur umræða sprottið. Í ræðustól Alþingis og í rituðu máli höfnuðu sumir stjórnarþingmenn því, að um nokkra aðlögun væri að ræða í aðildarviðræðum. Undir það var samdægurs tekið á Vísindavef Háskólans af Margréti Einarsdóttur, prófessor við lagadeild HR, eins og Ríkisútvarpið greindi skjótt frá. Öll vísuðu þau til skýrslu Össurar Skarphéðinssonar, þáverandi utanríkisráðherra, um „samningaviðræður Íslands um aðild að Evrópusambandinu, framvindu og stöðu“, sem út kom hinn 16. apríl 2013, en þar sagði um aðlögunina í samantekt: „Samningsaðilar náðu saman um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum eða löggjöf fyrr en að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Nánar var að því vikið í málsgrein í meginmálinu: „Einnig náðu íslensk stjórnvöld og Evrópusambandið tiltölulega snemma í ferlinu saman um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild leiða fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Fallist var á þau rök Íslands að ekki mætti gefa sér útkomu þjóðaratkvæðagreiðslu og að breytingar sem af aðild leiddu ættu því ekki að eiga sér stað fyrr en íslenska þjóðin hefði sagt af eða á um aðild. Ef upp kæmu tilvik sem kölluðu á ákveðnar breytingar fyrr yrði ekki tekist á við þau án samráðs við Alþingi, auk þess sem innleiðing vegna EES myndi halda áfram hér eftir sem hingað til.“ Hvorki fyrr né síðar Ekki verður þó séð að vikið hafi verið að þessu samkomulagi af utanríkisráðherra, samninganefnd hans eða utanríkisráðuneyti fyrr en í þessari skýrslu og raunar virðist það hvergi hafa verið dregið fram síðar með sérstökum hætti fyrr en í liðinni viku. Það má heita með nokkrum ólíkindum í ljósi þess að þar ræðir um grundvallarbreytingu á aðildarviðræðum, um mjög umdeilt efni þeirra, þvert á afstöðu ESB eins og hún var kynnt í júlí 2010, og svo mikinn áfangasigur í viðræðunum að undir venjulegum kringumstæðum hefði mátt vænta þess að ráðherra eða samninganefnd hans gumaði sérstaklega af og endurómað hefði verið í fréttum. Hugsanlega er ástæðan sú að umrædd skýrsla kom út aðeins einni og hálfri viku fyrir þingkosningar, Alþingi ekki að störfum og utanríkisráðherrann ekki tiltækur til þess að kynna hana, en Össur var þá staddur í Kína til þess að undirrita fríverslunarsamning. Mögulega hefur hún ekki þótt sérstakt innlegg í kosningabaráttuna, enda höfðu samningaviðræðurnar í raun lognast út af árið áður, en Össur gert „hlé“ á þeim um áramótin, þó skýrslan bæri að þær hefðu gengið afar vel. Að minnsta kosti vakti hún nær enga athygli, Fréttablaðið eitt sagði frétt af útkomu hennar, en fréttapunkturinn var ekki hvernig hefði miðað, heldur hver heildarkostnaður viðræðnanna hefði verið. Nánari heimilda leitað Morgunblaðið óskaði í gær eftir svari frá utanríkisráðuneytinu um á hverju þessi málsgrein í skýrslunni hefði byggst og eftir afriti af samkomulaginu, en svarið er ókomið. Eftir því er gengið þar sem engar aðrar heimildir eru um samkomulagið og hvorki tangur né tetur um neitt slíkt að finna í skjalasöfnum Evrópusambandsins, sem þó geyma margvíslegar upplýsingar um aðildarviðræðurnar aðrar. Blaðið hafði jafnframt samband við Össur Skarphéðinsson, þar sem hann var á ferð í útlöndum. Hann kvaðst ekki muna vel við svo búið hvernig hefði verið í pottinn búið fyrir 15 árum, en sagði þó að sér hefði þótt ómögulegt að verða við því að breyta íslenskum lögum og stjórnkerfi áður en samningar væru í höfn og áður en þjóðin hefði samþykkt aðildarsamning. Stefna Íslands eða stefna ESB Hins vegar kann skýrsla utanríkisráðherra til Alþingis árið áður að gefa einhverja vísbendingu. Þar fór Össur m.a. yfir rýnivinnu vegna aðlögunar Íslands að reglusafni ESB, sem lauk 2011, og sagði svo: „Samninganefnd Íslands fylgir þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið í samráði við utanríkismálanefnd, að innleiðing og framkvæmd löggjafar ESB á sviðum utan EES og Schengen, og uppbygging stofnana í því sambandi, eigi sér stað að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning.“ Það rímar ágætlega við ofangreinda afstöðu hans, en engan veginn við fyrrnefnda samningsafstöðu ESB, sem lagði á það ríka áherslu 2010 að eini mælikvarðinn á árangur aðildarviðræðnanna væri einmitt margnefnd aðlögun Íslands að reglusafni og grunngerð ESB. Það vekur hins vegar athygli að í skýrslunni til Alþingis 2012 er ekki minnst á neitt samkomulag við Evrópusambandið þar að lútandi, aðeins að samninganefndin fylgi þessari afstöðu Íslands. Sem er ekki sami hlutur. Eftirgjöf aðlögunar ekki nefnd Sem fyrr segir vakti útgáfa skýrslunnar um gang aðildarviðræðna við ESB í miðri kosningabaráttu 2013 litla sem enga athygli. Það er hins vegar skemmtileg tilviljun, að sama dag birtist fréttaskýring Baldurs Arnarsonar blaðamanns um gang viðræðnanna hér í Morgunblaðinu, en hún byggðist einkum á svörum Stefáns Hauks Jóhannessonar, aðalsamningamanns Íslands gagnvart ESB og núverandi sendiherra í Brussel. Þar kom fram að óverulegar undanþágur hefðu fengist í aðildarviðræðunum, t.d. um að fyrirkomulag einkasölu ríkisins á áfengi mætti haldast, en ekki einu orði minnst á tilslökun ESB varðandi aðlögun og innleiðingar, sem þó hefði mátt heita stórfrétt um árangur samninganefndarinnar. Ráðherra viðurkennir aðlögun En kannski að það sé óþarfi að leita svo langt aftur í skjalageymslum utanríkisráðuneytisins. Í greinargerð með þingsályktunartillögu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslu síðsumars, er nefnilega vikið að þessu: „Á það er gjarnan bent að aðildarviðræður við ESB snúist um að ný aðildarríki lagi sig að reglum sambandsins. Má þetta til sanns vegar færa, enda væri Ísland að ganga í ríkjabandalag með fyrirliggjandi reglum, eins og Ísland lagar sig að reglum innri markaðar ESB samkvæmt EES-samningnum. Hins vegar eru dæmi frá viðræðum nýrra aðildarríkja að ESB hafi verið reiðubúið til að gera breytingar á reglum sínum til að taka tillit til sérstöðu og meginhagsmuna nýrra aðildarríkja […]“ Þar er enginn ágreiningur gerður um aðlögun umsóknarríkisins, en á hinn bóginn bent á að ná megi fram undanþágum um veigamikla hagsmuni landsins, þó ekki sé fram tekið hvort þær geti verið varanlegar eða einungis tímabundnar. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Ísland og ESB „Er eitthvað um að semja?“ Óljósir samningar um aðlögun „Flestir sammála um að orðalagið sé óskýrt“ Tókust á um ESB: „Ég kalla þetta þvælu“ „Þá værum við að ljúga að þjóðinni“ » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Hraunar yfir gamla United-manninn Þórdís þakkaði fyrir sig Skólahreysti og Krónan í samstarf Leyndardómur aðlögunarinnar Elísa tuðar mest og ekkert ESB Umræðan Homo Reykjavicus Strandveiði í kvóta Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert „Þetta er búið að vera til skoðunar lengi“ Hugrekkið kostaði hana lífið Bílvelta á Hringbraut Fékk lögreglubakteríuna fyrir norðan Mest lesið Í gær Í vikunni Sérsveitin kölluð út á Akureyri Stórfelld skemmdarverk unnin í Hveragerði Andlát: Birgir Valur Ágústsson Bílvelta á Hringbraut Næsta skref hljóti að vera að banna bíópopp „Ef þetta væri lyf þá væru allir á því“ Hiti gæti náð allt að 20 stigum Kvöldævintýri þingmannsins endaði í sjónum Ragnar vill breyta lögum „Öfgakennd forsjárhyggja“ Við stýrið undir fölsku flaggi Hreyfils Þórdís Kolbrún skipuð sendiherra Allt tiltækt lið kallað í Kópavoginn Fá 40 milljónir króna frá Kaleo Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Óska eftir launalausum liðsauka Íslensk kona löskuð eftir andlitslyftingu Faðir drengsins svarar yfirlýsingu lögmanns Helga Hiti gæti náð allt að 20 stigum Lögmaður Helga Bjarts sendir frá sér yfirlýsingu Typpastækkun í Hafnarfirði orðin að lögreglumáli Lýsir eftirsjá: „Börnin mín eiga ekki pabba núna“ Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Var hissa á eigin afboðun í Sil