Innlent | mbl | 21.4.2026 | 11:47 „Er eitthvað um að semja?“ Fánar Íslands og ESB. Samsett mynd/mbl.is/Árni Sæberg/AFP Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB Óljósir samningar um aðlögun „Flestir sammála um að orðalagið sé óskýrt“ Tókust á um ESB: „Ég kalla þetta þvælu“ „Þá værum við að ljúga að þjóðinni“ Hanna Katrín fundaði með sjávarútvegsstjóra ESB » Fleiri tengdar fréttir „Er eitthvað um að semja þegar ríki gera aðildarsamning við ESB?“ er yfirskrift umfjöllunar á Vísindavef Háskóla Íslands sem Margrét Einarsdóttir, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík, skrifar. Margrét bendir á að aðildarsamningur við Evrópusambandið sé þjóðréttarsamningur. Það sé samningur sem umsóknarríki geri við öll aðildarríki ESB og sambandið sjálft. „Ótvírætt er að slíkir samningar hafa gildi sem frumréttur og eru jafnrétthá ákvæðum sáttmála um ESB og sáttmála um starfshætti ESB. Í grunninn felur slíkur samningur í sér að umsóknarríki samþykkir að taka upp allt regluverk ESB (fr. acquis communautaire). Í gegnum tíðina hefur þó verið samið um varanlegar undanþágur, tímabundnar aðlaganir og sérstakar verndarráðstafanir við bæði umsóknar- og aðildarríki, þau síðarnefndu í þeim tilfellum þegar breytingar hafa verið gerðar á stofnsáttmálum ESB,“ skrifar Margrét. Dæmi um varanlegar undanþágur Í greininni bendir hún á nokkrar varanlegar undanþágur sem hafi verið gerðar við umsóknarríki. Meðal annars svokallaða „sumarhúsaundanþágu“ Dana sem heimili danska ríkinu að setja skilyrði um fimm ára búsetu í Danmörku fyrir kaupum á sumarhúsum. „Er hér um að ræða undanþágu frá grundvallarreglu ESB um frjálst flæði fjármagns,“ skrifar Margrét. Hún bendir þó á að Noregur hafi ekki náð fram samningsmarkmiðum sínum varðandi undanþágur frá sjávarútvegsstefnu sambandsins í aðildarviðræðum sínum árið 1994. Afskekkt svæði geti notið sérstöðu Þá vekur Margrét athygli á því að ESB hafi einnig sýnt áskorunum sem felist í því að búa á afskekktum, einangruðum og harðbýlum svæðum skilning og viðurkennt að slík svæði geti notið sérstöðu í regluverki ESB. „Þannig er til dæmis bæði Svíþjóð og Finnlandi heimilt að veita sérstaka ríkisstyrki (sem almennt er óheimilt á grundvelli sameiginlegu landbúnaðarstefnu ESB) fyrir landbúnaðarsvæði sem eru norðan við 62. breiddargráðu, en allt Ísland liggur norðar en það. Þá hefur ESB samþykkt sérstakar verndarráðstafanir innan sameiginlegu sjávarútvegsstefnu ESB sem taka mið af stöðu svokallaðra jaðarsvæða, eins og til dæmis Madeira og Kanaríeyja. Þetta felur í sér að ákveðnum eyjum er heimilt að takmarka aðgang fiskiskipa frá öðrum ESB-ríkjum innan 100 sjómílna. Þessar ráðstafanir eru í eðli sínu tímabundnar en hafa þó verið endurtekið framlengdar, nú síðast til loka árs 2032,“ skrifar hún. Margrét Einarsdóttir, lagaprófessor. Ljósmynd/Félag atvinnurekenda Algengt að ríki fái langan aðlögunartíma Margrét segir einnig að það sé algengt að umsóknarríki fái langan aðlögunartíma til að aðlaga sig að regluverki ESB. Nefnir hún Pólland og Ungverjaland sem dæmi. Þau hafi fengið við inngöngu sína árið 2004 aðlögunarfrest á sviði landbúnaðar og varðandi fjárfestingar erlendra aðila í jörðum. Þá hafi Spánn og Portúgal fengið langan aðlögunartíma að stefnum sambandsins á sviði landbúnaðar og fiskveiða við inngöngu sína árið 1986. Í lok greinarinnar bendir Margrét á að nákvæm útfærsla samnings ráðist eingöngu af vilja samningsaðila en sé ekki greypt í stein. Ísland hefur sérstöðu – engu hægt að lofa fyrirfram „Ísland hefur ákveðna sérstöðu á sviði landbúnaðar vegna landfræðilegrar legu og harðbýlis. Þá er einnig einstakt hversu mikla þýðingu sjávarútvegur hefur fyrir íslenskan efnahag og þrátt fyrir fámennið er Ísland ein stærsta fiskveiðiþjóð Evrópu,“ skrifar hún. Margrét bendir á að Marta Kos, stækkunarstjóri sambandsins, hafi sagt opinberlega að skilningur sé innan framkvæmdastjórnar ESB á sérstakri stöðu landsins á sviði sjávarútvegs; hins vegar sé endanleg ákvörðun um aðildarsamning við Ísland tekin af aðildarríkjunum sjálfum. „Þetta þýðir að hvorki hún né nokkur annar getur fyrirfram lofað því hvort og hvernig undanþága Íslands næði samkomulagi um. Einungis aðildarviðræður við ESB geta leitt það í ljós,“ segir Margrét að lokum. Tengdar fréttir Ísland og ESB Óljósir samningar um aðlögun „Flestir sammála um að orðalagið sé óskýrt“ Tókust á um ESB: „Ég kalla þetta þvælu“ „Þá værum við að ljúga að þjóðinni“ Hanna Katrín fundaði með sjávarútvegsstjóra ESB » Fleiri tengdar fréttir Blogga um frétt Nýjast á mbl.is » Bætti sinn besta árangur á EM „Er eitthvað um að semja?“ Ársvöxtur félagsins 15-25% síðan 2007 Dónaskapur og ruddaleg framkoma ógn við lýðræðið Kaldasti eftirréttur sem sögur fara af Umræðan Homo Reykjavicus Hvert stefnum við með skipulaginu? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Hugrekkið kostaði hana lífið Bíða samþykkis stjórnvalda Fjárveitingavaldið þarf að hlusta Óljósir samningar um aðlögun Mest lesið Í gær Í vikunni Sérsveitin kölluð út á Akureyri Stórfelld skemmdarverk unnin í Hveragerði Andlát: Birgir Valur Ágústsson Næsta skref hljóti að vera að banna bíópopp „Ef þetta væri lyf þá væru allir á því“ Hiti gæti náð allt að 20 stigum Kvöldævintýri þingmannsins endaði í sjónum Bílvelta á Hringbraut „Öfgakennd forsjárhyggja“ Opið lengur í sundlauginni Við stýrið undir fölsku flaggi Hreyfils Þórdís Kolbrún skipuð sendiherra Allt tiltækt lið kallað í Kópavoginn Fá 40 milljónir króna frá Kaleo Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Óska eftir launalausum liðsauka Íslensk kona löskuð eftir andlitslyftingu Faðir drengsins svarar yfirlýsingu lögmanns Helga Hiti gæti náð allt að 20 stigum Lögmaður Helga Bjarts sendir frá sér yfirlýsingu Typpastækkun í Hafnarfirði orðin að lögreglumáli Lýsir eftirsjá: „Börnin mín eiga ekki pabba núna“ Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Var hissa á eigin afboðun í Silfrinu Myndskeið sýnir frá handtöku ökumannsins Vinsælum veitingastöðum lokað Auddi og Rakel opna dyrnar Guðmundur Ingi færir sig um set X26: Ólík framtíðarsýn í Ölfusi Við stýrið undir fölsku flaggi Hreyfils Nýjast á mbl.is » Bætti sinn besta árangur á EM „Er eitthvað um að semja?“ Ársvöxtur félagsins 15-25% síðan 2007 Dónaskapur og ruddaleg framkoma ógn við lýðræðið Kaldasti eftirréttur sem sögur fara af Umræðan Homo Reykjavicus Hvert stefnum við með skipulaginu? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert „Þetta er búið að vera til skoðunar lengi“ „Öfgakennd forsjárhyggja“ Næsta skref hljóti að vera að banna bíópopp Óljósir samningar um aðlögun Mest lesið Í gær Í vikunni Sérsveitin kölluð út á Akureyri Stórfelld skemmdarverk unnin í Hveragerði Andlát: Birgir Valur Ágústsson Næsta skref hljóti að vera að banna bíópopp „Ef þetta væri lyf þá væru allir á því“ Hiti gæti náð allt að 20 stigum Kvöldævintýri þingmannsins endaði í sjónum Bílvelta á Hringbraut „Öfgakennd forsjárhyggja“ Opið lengur í sundlauginni Við stýrið undir fölsku flaggi Hreyfils Þórdís Kolbrún skipuð sendiherra Allt tiltækt lið kallað í Kópavoginn Fá 40 milljónir króna frá Kaleo Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Óska eftir launalausum liðsauka Íslensk kona löskuð eftir andlitslyftingu Faðir drengsins svarar yfirlýsingu lögmanns Helga Hiti gæti náð allt að 20 stigum Lögmaður Helga Bjarts sendir frá sér yfirlýsingu Typpastækkun í Hafnarfirði orðin að lögreglumáli Lýsir eftirsjá: „Börnin mín eiga ekki pabba núna“ Höfuðkúpubrotinn eftir ákeyrslu Var hissa á eigin afboðun í Silfrinu Myndskeið sýnir frá handtöku ökumannsins Vinsælum veitingastöðum lokað Auddi og Rakel opna dyrnar Guðmundur Ingi færir sig um set X26: Ólík framtíðarsýn í Ölfusi Við stýrið undir fölsku flaggi Hreyfils