Hlutfall þeirra sem fá örorku- og endurhæfingarlífeyri hefur hækkað um tæplega 50% frá aldamótum meðal fólks á vinnumarkaði. Mest hefur greiningum fjölgað á þunglyndi, kvíða, verkjavanda, ADHD og einhverfu. Tryggingayfirlæknir segir líklegt að talan hækki á næstu árum. Mikil aukning á greiningum á kvíða, þunglyndi og vefjagigt Í nýjasta tölublaði Læknablaðsins er fjallað um nýja íslenska rannsókn sem skoðar þróun sjúkdómsgreininga í læknisvottorðum vegna endurhæfingar og örorku. Niðurstöður sýna að hlutfall þeirra sem voru á örorku- og endurhæfingarlífeyri var 6,3% árið 2000 en hækkaði upp í 9,4% árið 2024. Ólafur Ó. Guðmundsson, tryggingayfirlæknir fór fyrir rannsókninni. Hann segir greiningar á kvíða, þunglyndi og vefjagigt hafa aukist verulega. „En svo komu aðrar greiningar sem eru kannski pínulítið erfiðar að meta og meðhöndla, og það eru taugaþroskaraskanir eins og ADHD og einhverfuróf og þá má nefna verki, lasleika, þreytu, streitu og kulnun. Svo þreytuheilkenni eftir veirusýkingu, og þar með talið eftirköst Covid-19. Og svo síðast en ekki síst í hópi þeirra greininga sem jókst mest var offita, sérstaklega hjá konum.“ Ástæðuna segir Ólafur vera einfalda: Sífellt fleiri séu að fá slíkar greiningar. „Maður verður að gera ráð fyrir því. Svo er spurning hvort hlutfallslega margir úr þessum hópi endi síðan inn á endurhæfingar- eða örorkulífeyri. Allavegana benda okkar tölur til þess að töluverður hluti geri það.“ Fleiri ungir á endurhæfingu eða örorku hér á landi „Það má kannski halda því fram að mesta þýðingin varði yngsta hópinn. Vegna þess að það er svolítið íþyngjandi að heltast úr lestinni á vinnumarkaði á unga aldri og þar höfum við Íslendingar skorið okkur úr að því leytinu að það hafa hlutfallslega fleiri farið á svona lífeyri í yngri hópnum hjá okkur í samanburði við hin Norðurlöndin,“ segir Ólafur. „Þá þarf að skoða af hverju þetta gerist og hvaða úrræðum er hægt að beita til að auka virkni og vellíðan hjá þessum hópi, þannig að hann treysti sér meira í lífsbrekkuna og þær áskoranir sem fylgja lífi fólks almennt.“ Ólafur segir að samkvæmt spám bendi allt til þess að fólki í þessum hópi haldi áfram að fjölga. „En það er auðvitað stór óvissuþáttur að það varð grundvallarbreyting á örorkumatskerfinu síðastliðið haust. Þá var tekið upp samþætt sérfræðimat sem fókuserar meira á getu einstaklinganna til starfa heldur en á skerðingar,“ segir Ólafur, og heldur áfram. „Við getum sagt að það geti sett jákvætt strik í reikninginn ef þetta nýja mat verður til þess að það dragi úr þessari fjölgun. Hins vegar þarf að hafa í huga að það breytir því ekki að stærsta fjölgunin á síðustu árum hefur verið í hópi endurhæfingarlífeyrisþega.“