Innlent | Morgunblaðið | 3.5.2026 | 12:12 Skipulagið andstætt vilja íbúanna Reykvíkingar virðast margir hverjir ósammála skipulagsstefnunni. mbl.is/Baldur Baldur Arnarson [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Húsnæðismarkaðurinn Flestir vilja aukna hlutdeild leiguhúsnæðis Segir að um sögulegan áfanga sé að ræða Teikningar: Hér vill ríkið byggja íbúðir Ekki kosningabrella Þetta leynist í öðrum húsnæðispakka stjórnvalda » Fleiri tengdar fréttir Arkitektinn Rafael Campos de Pinho telur nýja könnun Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar (HMS) sýna að núverandi stefna í skipulagsmálum á höfuðborgarsvæðinu endurspegli ekki óskir íbúanna. Könnunin var birt þriðjudaginn 21. apríl. Niðurstöðurnar benda meðal annars til þess að andstaðan við þéttingu byggðar aukist með hækkandi aldri og sé meiri í úthverfum í Reykjavík en annars staðar á höfuðborgarsvæðinu. Þá bendir könnunin til þess að margir svarendur horfi til smærri og meðalstórra fjölbýla en HMS telur það gefa tilefni „til að huga að því hvort samsetning nýrrar uppbyggingar endurspegli nægilega vel fjölbreyttar búsetuóskir heimila“. Rafael segir að verði núverandi skipulagsstefnu áfram framfylgt kunni sérkenni byggðarinnar smátt og smátt að hverfa. „Sá sem ekur inn á höfuðborgarsvæðið í fyrsta sinn heillast af því sem við blasir. Hæfilega þétt byggð í hæðóttu landslagi með litríkum húsum og hallandi þökum. Þetta sérkenni svæðisins er bæði eftirminnilegt og íslenskt. Einstaka álklædd fjölbýlishús í gráum tónum falla í skuggann af hlýlegu og heilsteyptu yfirbragði íslensks bæjar- og borgarlandslags. Væntanlega eru þetta vel einangruð, sjálfbærnivottuð og jafnvel verðlaunuð hús, í fullkomnu samræmi við skipulagsstefnu Reykjavíkurborgar, en þau gætu allt eins verið nánast hvar sem er í veröldinni,“ segir Rafael. Hvað sem það kostar Rafael lauk námi í arkitektúr og borgarskipulagi frá brasilíska háskólanum Escola de Arquitetura Universidade Federal de Minas (EA-UFMG), ásamt því að hafa lokið MA-námi í fasteignaviðskiptum frá hagfræðideild Universidad de Barcelona. Hann hefur starfað á Íslandi í 20 ár. „Undanfarinn áratug eða svo hafa skipulagsákvarðanir í Reykjavík snúist um eina hugmynd sem er þétting byggðar hvað sem það kostar. Allar borgir vilja nú um stundir verða „15 mínútna borgir“ – sjálfbærar, skilvirkar, hagkvæmar og tengdar öflugum almenningssamgöngum. Að mörgu leyti er þetta skynsamlegt markmið. Þéttar evrópskar borgir á borð við Kaupmannahöfn og Barcelona hafa orðið helstu fyrirmyndir skipulagsfræðinga. Metnaðurinn er virðingarverður og í takti við alþjóðlega strauma og kenningar. En vandinn liggur ekki í markmiðinu sem slíku heldur í samhenginu. Við flytjum inn slíkar hugmyndir án þess að spyrja hvort þær eigi við hér á landi. Það er undirstöðuatriði. Endurspegla þessar hugmyndir raunveruleikann og hvernig fólk á Íslandi býr, ferðast og notar borgina? Borgarskipulag þarf að taka mið af veruleikanum en ekki kennisetningum. Við þurfum að vera raunsæ og megum ekki blindast af hugmyndafræði.“ Rafael Campos de Pinho starfar sem arkitekt. mbl.is/Eggert Jóhannesson Afgerandi niðurstaða Rafael telur fyrrnefnda könnun HMS sýna fram á misræmi milli slíkra hugmynda og óska íbúanna. „Samkvæmt könnuninni er skýr munur á milli þess hvernig hús Íslendingar vilja byggja og þeirra húsa sem er í raun verið að smíða. Könnunin, sem framkvæmd var í mars 2026 með yfir 2.000 þátttakendum, dregur þetta fram með skýrum og afgerandi hætti. Þegar spurt var hvers konar húsnæði fólk reiknaði með að búa í eftir fimm ár sögðust 52% búast við einbýli eða parhúsi. Aðeins 6% nefndu stór fjölbýlishús, sem er sú húsagerð sem hefur verið ráðandi í nýbyggingum undanfarin ár. Hvað hæð bygginga varðar sögðust 60% búast við að búa í einnar til tveggja hæða húsum, en einungis 10% í fimm hæða húsum eða hærri. Óskir um nærumhverfi segja sömu sögu. Þegar spurt var hvað skipti mestu máli við val á búsetu nefndu 50% gott dagsljós og 51% næg bílastæði – langt á undan góðum tengingum við almenningssamgöngur, sem röðuðust töluvert neðar. Hóflega þétt byggð var tvöfalt vinsælli en mikil þétting sem valkostur í hverfum,“ segir Rafael. Allt aðrar aðstæður hér „Barcelona er ein þéttbýlasta borg hins vestræna heims og þar virkar þéttingin afar vel. Mikilvægt er að átta sig á ástæðunni,“ segir Rafael og bendir á að Spánverjar geti vegna veðurfars verið mikið utandyra, langt fram á kvöld. „Íslenskur veruleiki gæti vart verið ólíkari. Tækifæri til að dvelja utandyra eru takmörkuð og árstíðabundin. Fólk leggur mikla áherslu á dagsljós, hlýju og þægindi heimilisins. Hér er dagsljós ekki munaður heldur nauðsyn,“ segir Rafael og vekur athygli á því að góð náttúruleg birta hafi verið meðal þess sem þátttakendur í könnuninni settu í forgang. Hvað varðar samgöngur sé bílaeign orðin meiri fyrirhöfn en þægindi í mörgum evrópskum höfuðborgum. Mikil umferð, gjaldtaka, skortur á bílastæðum og betri valkostir geri það að verkum að margir sleppi bílnum. Til dæmis sé Kaupmannahöfn orðin að fyrirmynd og staðalborg fyrir hjólreiðar til vinnu en þar styðji lestarkerfið slíkar samgöngur. Reykjavík sé í grundvallaratriðum ólík þessum borgum. Vegna veðurs henti hjólreiðar ekki öllum, allra síst yfir veturinn. Bíllinn sé enn raunhæfasti kosturinn fyrir marga aldurshópa. Þurfum að vera raunsæ „Borgarlína er oft kynnt sem lausnin á samgönguvanda borgarinnar. Þótt hún geti vissulega bætt ákveðna samgönguása og gert sumar ferðir skilvirkari er ástæða til að skoða hverju hraðvagnakerfi með sérakreinum (BRT) hafa – og hafa ekki – áorkað annars staðar. Fyrsta stóra BRT-kerfið, sem byggt var í Curitiba í Brasilíu, bætti samgöngur verulega fyrir þá sem þegar reiddu sig á strætisvagna. Það leysti hins vegar ekki einkabílinn af hólmi. Þrátt fyrir áratuga farsælan rekstur BRT-kerfisins er bílaeign í Curitiba enn með þeirri mestu í landinu. Sama röksemd á við hér,“ segir Rafael. Niðurstaða hans er að best fari á því að byggja hóflega þétta byggð. „Þetta er það sem oft er kallað „týnda miðjan“ í skipulagi. Minni fjölbýlishús, eins og finna má í Hlíðunum, Vesturbænum og Þingholtunum. Hóflegur þéttleiki sem skapar vistvænar götur, hleypir dagsljósi inn í hverja íbúð og kemur í veg fyrir þörf á stórum bílastæðahúsum,“ segir Rafael. „Páll Jakob Líndal umhverfissálfræðingur hefur árum saman bent á að byggðaumhverfi sem uppfyllir ekki þarfir íbúanna bregst ekki aðeins fagurfræðilega. Það gerir fólk örmagna. Það rýrir samfélög, leysir upp menningu og grefur smám saman undan geðheilsu fólks. Hér er ekki um neinar smávægilegar afleiðingar að ræða,“ segir Rafael. Mótast af aðferðafræði „Þróun síðustu ára hefur mótast af ákveðinni aðferðafræði og kennisetningum sem taka mið af tæknilegum takmörkunum. Stríð gegn bílum, hjól handa öllum, götur mótaðar af beygjuradíusum fyrir stærri slökkviliðsbíla vegna þess að hærri og þéttari byggingar krefjast stærri bíla fyrir slökkviliðið. Úthliðar húsanna eru klæddar flötum álplötum, vegna þess að sérfræðingarnir segja að það sé tilvalið á Íslandi, endingargott og lítið viðhald, en leiðinlegt frá fyrsta degi. Hver ákvörðun virðist skynsamleg ein og sér en samanlagt mynda þær sálarlausa blöndu af byggingarstöðlum sem passa fullkomlega inn í fjárhagslegan töflureikni. Niðurstaðan blasir við um allt höfuðborgarsvæðið. Byggingar sem uppfylla hvert einasta viðmið á gátlistanum en mistakast hrapallega við staðarmyndun. Reykjavík hefur staðaranda – ortsgeist – sem tók heila öld að byggja upp og sem fólk finnur fyrir jafnvel þótt það geti ekki bent á hann. Þegar yfirbragð borgar er glatað með einsleitum hætti er engin sjálfsmynd eftir sem unnt er að endurskapa. Við getum ekki vottað leið okkar til baka að götum sem við elskum,“ segir Rafael að lokum. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Húsnæðismarkaðurinn Flestir vilja aukna hlutdeild leiguhúsnæðis Segir að um sögulegan áfanga sé að ræða Teikningar: Hér vill ríkið byggja íbúðir Ekki kosningabrella Þetta leynist í öðrum húsnæðispakka stjórnvalda » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Skipulagið andstætt vilja íbúanna Enn eitt áfallið fyrir Liverpool Prammi á stærð við handboltavöll Laufey opnar sig í löngu viðtali við BBC Stórleikur Hafrúnar í Kaupmannahöfn Umræðan Viðkvæma konan í Kópavogi Svipþing og Sveinn Skorri Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Leituðu að manni í Hornafirði í nótt Eins konar æði gripið Íslendinga Mokuðu út hamborgurum í New York Mest lesið Í gær Í vikunni Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Mesta hrósið sem maður getur hugsað sér Býður „djúsí skúbb“ frá mömmu Leituðu að manni í Hornafirði í nótt Ferðamaður villtist á nærfötunum einum klæða Ég er enn með útþrá Eigendur tekið 3 milljarða úr rekstri hjúkrunarheimilis Inga Dögg lést í kajakslysinu Stutt í framkvæmdir en lengra í beint flug Mokuðu út hamborgurum í New York Eins konar æði gripið Íslendinga Vilja nema erfðafjárskatt úr gildi „Heiðarlegt vorhret“ á leiðinni Kristrún sagði nei og ekki náðist í Ingu Kaupa þarf upp fasteignir vegna Sæbrautarstokks „Heyrðu, er þetta æxlið mitt?“ Búin að leggja forsætisráðuneytið til hliðar Unnu á 1. maí við að reisa blokk fyrir verkalýðsfél