Innlent | Morgunblaðið | 4.5.2026 | 6:00 Skólayfirvöld axli ábyrgð Í greininni er bág málkunnátta íslenskra grunnskólabarna útlistuð með vísan til skýrslu OECD fyrir Ísland sem út kom á síðasta ári, en þar er sýnt fram á að læsi nemenda á Íslandi hraki hraðar en meðal annarra OECD-ríkja. mbl.isi/Hari Valgerður Birna Magnúsdóttir [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Skólakerfið í vanda Börnin tveimur árum á eftir Vita ekki fjölda kennslustunda sem falla niður Börnin vilja styttra kennaranám og meiri íslensku Sameining er ekki í bígerð Beint: Inga Sæland situr fyrir svörum » Fleiri tengdar fréttir Sigríður Ólafsdóttir læsisfræðingur hvetur íslensk skólayfirvöld til að axla ábyrgð á niðurstöðum PISA-kannana undanfarinna ára, sem sýna meðal annars fram á að íslenskum börnum hefur hrakað hraðar en börnum innan annarra OECD-ríkja í lesskilningi, stærðfræðilæsi og læsi á náttúruvísindi. Annað sé ábyrgðarlaust, segir hún í samtali við Morgunblaðið. Sigríður og Auður Pálsdóttir íslenskufræðingur eru ásamt Ármanni Jakobssyni meðhöfundar að fræðigrein sem kom út í nýjasta tölublaði Málfregna, tímarits Íslenskrar málnefndar, sem ber titilinn Hrakandi læsi nemenda á íslensku. Tölublaðið er tileinkað málþingi um námsorðaforða og læsi sem haldið verður að frumkvæði nefndarinnar miðvikudaginn 6. maí með yfirskriftinni Íslenskukennsla á tímamótum – styðjum kennara með verk­efnum sem virka. Hrakar hraðar hér en annars staðar Í greininni er bág málkunnátta íslenskra grunnskólabarna útlistuð með vísan til skýrslu OECD fyrir Ísland sem út kom á síðasta ári, en þar er sýnt fram á að læsi nemenda á Íslandi hraki hraðar en meðal annarra OECD-ríkja. Sú þróun er mikið áhyggjuefni, en nýleg rannsókn Auðar og Sigríðar bendir til þess að hægt sé að bæta námsárangur barna af íslenskum sem erlendum uppruna verulega með því að vinna sérstaklega með námsorðaforða í skólastarfi. „Mergur málsins er sá að ef við ætlum ekki að kenna lestur, og vinna með lesskilning og ritunarfærni á markvissan hátt, þá eru vísindalegar sannanir fyrir því að þá muni stór hópur barna ekki ná flugi í náminu á neinu sviði. Það er mjög alvarleg staða.“ Tungumálið lagskipt Samkvæmt rannsókn Sigríðar og Auðar má flokka orðaforða tungumála í þrennt. Fyrsta lag tungumálsins samanstendur af algengustu orðum þess sem börn læra í daglegum samskiptum, til dæmis hundur og lesa. Sértæk orð innan fræðasviða og námsgreina, oft kölluð íðorð, eru svo orð á borð við kolefni og margföldun og mynda 3. lag tungumálsins. Síðasti flokkurinn fellur þarna á milli og geymir orð sem notuð eru þvert á fræðasvið og námsgreinar og eru algengari í ritmáli en talmáli. Í íslensku eru þetta orð eins og piltur, stúlka, leikfang, farartæki, vettvangur og skynsemi. Þekking á þessum orðum er mikilvæg til að skilja viðfangsefni námsgreina og því eru þau gjarnan nefnd námsorðaforði. „Þetta virkar“ Í rannsókninni lögðu Auður og Sigríður fyrir 1.500 grunnskólanemendur kennsluefni í námsorðaforða og höfðu aðra 1.500 nemendur til samanburðar, sem fengu einungis hefðbundna kennslu. Niðurstöður sýndu að nemendur íhlutunarhópsins tóku marktækt meiri framförum en samanburðarhópurinn, og átti það bæði við um nemendur af íslenskum og erlendum uppruna. „Kennararnir sem við unnum með sögðu: Þetta virkar,“ segir Sigríður, og bætir því við að menntakerfið verði að taka við sér og nýta sér afrakstur áratuga rannsókna. „Við þurfum að horfast í augu við það að einn þriðji af nemendum í tíunda bekk er ennþá að basla við bókstafina – það er algerlega óásættanlegt. Það er tungumálið sem liggur til grundvallar námsstyrk og við verðum að styrkja þá kennslu.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Skólakerfið í vanda Börnin tveimur árum á eftir Vita ekki fjölda kennslustunda sem falla niður Börnin vilja styttra kennaranám og meiri íslensku Sameining er ekki í bígerð Beint: Inga Sæland situr fyrir svörum » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Giuliani í lífshættu á sjúkrahúsi Vorhret norðan- og austanlands Fjárfestar keyptu margar íbúðir í öðrum áfanga Heklureits Börnin tveimur árum á eftir Skólayfirvöld axli ábyrgð Umræðan Eldri borgarar mæta afgangi hjá Ásdísi Frelsið minnkar og ríkið stækkar með ESB Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert „Ég veit hvar þú átt heima“ Laufey opnar sig í löngu viðtali við BBC Gera bátana klára á strandveiðar Vita ekki fjölda kennslustunda sem falla niður Mest lesið Í gær Í vikunni Húsnæðislán á 47 sekúndum Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa Börnin vilja styttra kennaranám og meiri íslensku Eigendur tekið 3 milljarða úr rekstri hjúkrunarheimilis „Ég veit hvar þú átt heima“ Inga Dögg lést í kajakslysinu Ekki bara glimmer og kjólar Allir sögðu nei nema Heiða Björg Kölluð út vegna leka í vélarrúmi fiskibáts Vita ekki fjölda kennslustunda sem falla niður Inga Dögg lést í kajakslysinu Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Eigendur tekið 3 milljarða úr rekstri hjúkrunarheimilis Allir sögðu nei nema Heiða Björg Leituðu að manni í Hornafirði í nótt Hvolfdist í hylinn: „Þetta var ekki notalegt“ Mesta hrósið sem maður getur hugsað sér Býður „djúsí skúbb“ frá mömmu Leikskólastjóri gagnrýnir „niðurlægjandi“ orð Kristrúnar Ferðamaður villtist á nærfötunum einum klæða Myndir: Björgvin Halldórsson jarðsunginn Eins konar æði gripið Íslendinga Beðið í biðröð með svefnpoka og tjaldstóla Inga Dögg lést í kajakslysinu Nafn mannsins sem lést í fall­hlífarstökki Andlát: Bryndís Björg Guðmundsdóttir Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Segir kjánahroll líklega hafa farið um marga Drengur fluttur á bráðamóttöku eftir hópárás „Orðin þrettán innbrot síðan við byrjuðum“ Nýjast á mbl.is » Giuliani í lífshættu á sjúkrahúsi Vorhret norðan- og austanlands Fjárfestar keyptu margar íbúðir í öðrum áfanga Heklureits Börnin tveimur árum á eftir Skólayfirvöld axli ábyrgð Umræðan Eldri borgarar mæta afgangi hjá Ásdísi Frelsið minnkar og ríkið stækkar með ESB Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Inga Dögg lést í kajakslysinu Þrír látnir um borð í skipi sem fer til Íslands Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa Býður „djúsí skúbb“ frá mömmu Mest lesið Í gær Í vikunni Húsnæðislán á 47 sekúndum Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa Börnin vilja styttra kennaranám og meiri íslensku Eigendur tekið 3 milljarða úr rekstri hjúkrunarheimilis „Ég veit hvar þú átt heima“ Inga Dögg lést í kajakslysinu Ekki bara glimmer og kjólar Allir sögðu nei nema Heiða Björg Kölluð út vegna leka í vélarrúmi fiskibáts Vita ekki fjölda kennslustunda sem falla niður Inga Dögg lést í kajakslysinu Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Eigendur tekið 3 milljarða úr rekstri hjúkrunarheimilis Allir sögðu nei nema Heiða Björg Leituðu að manni í Hornafirði í nótt Hvolfdist í hylinn: „Þetta var ekki notalegt“ Mesta hrósið sem maður getur hugsað sér Býður „djúsí skúbb“ frá mömmu Leikskólastjóri gagnrýnir „niðurlægjandi“ orð Kristrúnar Ferðamaður villtist á nærfötunum einum klæða Myndir: Björgvin Halldórsson jarðsunginn Eins konar æði gripið Íslendinga Beðið í biðröð með svefnpoka og tjaldstóla Inga Dögg lést í kajakslysinu Nafn mannsins sem lést í fall­hlífarstökki Andlát: Bryndís Björg Guðmundsdóttir Ekki fengið annað eins af fyrirspurnum í mörg ár Segir kjánahroll líklega hafa farið um marga Drengur fluttur á bráðamóttöku eftir hópárás „Orðin þrettán innbrot síðan við byrjuðum“