Skín í rauðar skotthúfur segir í vinsælu jólalagi og myndin sem teiknast upp í huga manns er líklegast af litlum börnum sem skoppa um með jólalegar húfur. Rauðar húfur hafa löngum verið vinsælar en þær geta líka falið í sér dýpri merkingu og hafa jafnvel verið bannaðar. Á Ravelry, vinsælli síðu handavinnufólks, er rauð prjónahúfa með skotti vinsælasta uppskriftin. Þetta er frekar einföld húfa með stroffkanti, sem hægt er að hafa tvöfaldan til hlýinda og endar í fléttuðum spotta með dúsk. En heitið á uppskriftinni gefur nokkuð sterklega til kynna hvað er á ferðinni. Uppskriftin heitir Melt the ICE, bræðum ísinn, og ís skrifað með stórum stöfum eins og skammstöfun bandarísku innflytjendalögreglunnar og tilgangurinn að bræða hana og mótmæla gjörðum hennar í Minneapolis undanfarið. Prjónað til að mótmæla ICE og styrkja innflytjendur Prjónabúð í Minneapolis býður uppskriftina til sölu fyrir fimm dali og ágóðinn rennur til samtaka sem styðja við innflytjendur í borginni. Fyrstu húfuna prjónaði eigandinn eftir að fréttir bárust af því að innflytjendalögreglan hefði skotið hjúkrunarfræðinginn Alex Pretti til bana. Margir íbúar í Minneapolis eiga norskar rætur og innblásturinn að rauðu húfunni eru rauðar skotthúfur sem Norðmenn báru gjarna á tímum seinni heimstyrjaldarinnar til að sýna hollustu við andspyrnuhreyfinguna undir hernámi nasista. Það gekk svo langt að það var bannað að setja þær upp, þeim sem setti upp rauða húfu mátti refsa og foreldrum og forráðamönnum barna sem voru yngri en 14 ára og sáust með slíkar húfur. Sumir fóru að leggja meiri merkingu í jólakortin og túlkuðu myndir af jólasveinum með sínar rauðu skotthúfur sem andóf. Jólasveinarnir urðu að vera með grænar, gular eða bláar húfur ef jólakort áttu að komast í gegnum ritskoðun. Bleiku kisulóruhúfurnar frá 2017 Þetta er ekki í fyrsta sinn sem mótmælendur í Bandaríkjunum grípa í prjónana. 2017 tóku mörg hundruð þúsund þátt í kvennagöngum í Bandaríkjunum til að mótmæla embættistöku Donalds Trumps í fyrra sinn og margar settu þá upp skærbleikar kisuhúfur, flestar heimagerðar. Húfurnar, sem kallaðar voru pússíhúfur, vísuðu í ummæli Trumps sem féllu í samtali við fjölmiðlamann 2005 og náðust á band um að stjarna gæti gert hvað sem er við konur og gripið í píkuna á þeim. Þegar Trump var í forsetaframboði í fyrra sinnið baðst hann afsökunar á þessum klúryrðum, hann væri ekki fullkominn og hefði gert hluti sem hann iðraðist og ætlaði sér að gera betur. Þessi afsökunarbeiðni virðist ekki hafa verið tekin til greina af öllum þeim sem settust niður með prjóna eða heklunál og bjuggu sér til húfu til að merkja afstöðu sína. En aftur að rauðu húfunum. Það þarf ekki mikið hugmyndaflug til að tengja þær lengra aftur við rauðu húfurnar sem menn settu upp í frönsku byltingunni og Marianne, táknmynd Frakklands, er oftar en ekki með rauða húfu á kollinum, til dæmis á mynd Eugene Delacroix þar sem frelsisgyðjan fer fyrir uppreisnarmönnum með þrílitan fána í annari hendi og byssu með sting í hinni. Sú húfa er sögð sótt aftur í aldir til höfuðfata leysingja Rómverja. Columbia, sem er kvengervingur bandarísku þjóðarinnar, setur líka á stundum upp frelsishúfu þótt hennar sé ekki bara rauð heldur með stjörnum og röndum eins og bandaríski fáninn. Húfur strumpanna eru með sama lagi og æðsti strumpur með rauða. Svo eiga rauðu sokkarnir auðvitað sinn sess í kvennasögunni. Upp á síðkastið hefur hlaupið líf í hannyrðir og andóf, ekki síst í Bandaríkjunum. Rauðar húfur sem ýmsir prjóna til að mótmæla gjörðum innflytjendalögreglunnar vestra hafa verið áberandi á prjónasíðum. Og allt þetta sækir kannski að þeim sem seilast í prjónana og fitja upp svona hundrað lykkjur ef prjónað er í hring eða fimmtíu ef prjónað er fram og til baka og prjónað slétt og snúið. Snúningurinn á þrjú og hálft, húfan á prjóna númer fjögur. Fegurð í spennunni milli fínlegs handverks og mótmæla Hannyrðapönkari er hver sú manneskja sem vill nota handverk og hannyrðir sem pólitískt hreyfiafl. Hver velur sér sitt form og tjáningu, segir Sigrún Bragadóttir hannyrðapönkari og textílkennari, sem hefur löngum tjáð sig í handverki og oftar en ekki bróderað nokkuð stuðandi yfirlýsingar á hefðbundinn bakgrunn. Hún leikur sér þar með þessa ímynd og kvenlegar dyggðir og telur þar verða til voldugt hreyfiafl gegn pólitískum kvillum. „Það er mjúkt að koma við þetta, garnið er mjúkt, efnið er mjúkt og svo ertu bara að segja hingað og ekki lengra. Þú ert kannski jafnvel að öskra,“ segir Sigrún, og það verður áhrifaríkara, það sé magnað hvað fólk geti í raun bróderað átakanlega skilaboð. Áföll eru kveikjan Sigrún byrjaði að nota útsaum sem leið út úr áfallaviðbrögðum og svo hafi það undið upp á sig. Húmorinn sé líka mikið notaður. Fyrir henni vakir að vekja athygli á órétti, hvort sem er kynjahalla eða baráttu brotþola kynferðisofbeldis fyrir réttlæti. Í verkum hennar taki fólk kannski fyrst eftir einhverju fallegu og svo kvikni ljósið. Upp á síðkastið hefur hlaupið líf í hannyrðir og andóf, ekki síst í Bandaríkjunum. Rauðar húfur sem ýmsir prjóna til að mótmæla gjörðum innflytjendalögreglunnar vestra hafa verið áberandi á prjónasíðum. Pólitík og heimilið fléttast saman í kvennasögunni Í anddyri Þjóðarbókhlöðunnar er einmitt verið að sýna ýmsa muni sem tengjast kvennabaráttunni hér. Þar er margt sem er heimagert og tengist grasrótinni, segir Rakel Adolfsdóttir, fagstjóri á Kvennasögusafninu. Þetta er mjög pólitískt og það er líka áhugavert og það er hægt að sjá það í skjölum sem berast inn á kvennasögusafnið að þar fléttast saman pólitík, heimilislíf og atvinna. Það getur komið til dæmis fram í því að pappírar og yfirlýsingar séu nældar saman með títuprjónum eða þeir notaðir til að festa eitthvað inn í fundargerðarbækur. Rakel segir að sums staðar heyrist og sjáist gagnrýni til dæmis á húfuprjónið, það sé dyggðaskreyting sem ekki sé mikið meira í en hún telur nú samt að það geti verið áhugavert að sjá fólk fara til fundar og búið að einkenna sig með tákni, merki eða lit. Á sýningunni er lítil krosssaumsmynd með merki kvennaársins fyrir 50 árum. „Núna sest fólk niður og tjáir hugsanir og tilfinningar í gegnum útsaum og er þá oftar en ekki að snúa einhverju á hvolf,“ segir Rakel, „tengir saman kvenlega fína vinnu og beitt skilaboð“. Sigrún hefur unnið töluvert með gamlar útsaumsmyndir og verk sem eru komin á nytjamarkaði, það gerir hún af virðingu fyrir verkinu og tímanum sem í það fór.