Innlent | Morgunblaðið | 9.3.2026 | 6:00 Feimni við að leggja fyrir heimanám Skólaganga barna í dag er ólík þeirri sem fullorðnir muna eftir, eins og Valgarður greinir frá. Samsett mynd/Aðsend/mbl.is/Karítas Hólmfríður María Ragnhildardóttir [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Skólakerfið í vanda Minni væntingar, minni árangur Kröfur til nemenda á undanhaldi Inga birtir niðurstöður þrátt fyrir gagnrýni Breyta lesviðmiðum eftir að markmiðið náðist aldrei Umdeild próf lögð fyrir nema » Fleiri tengdar fréttir Ættu kennarar á unglingastigi að leggja meiri kröfur til nemenda í lestri eða er það orðið um of seinan? Þessu veltir Valgarður Lyngdal Jónsson, kennari til þrjátíu ára, fyrir sér. Eitt sinn lagði hann Gunnlaugs sögu fyrir börn í 9. bekk og sendi þau heim með lestraráætlun. Í dag hikar hann við að leggja slík verkefni fyrir. Að hans mati hefur færni nemenda til að setjast niður og lesa bók spjaldanna á milli hrakað verulega undanfarin ár. Samhliða þessari þróun hefur hann sjálfur slakað á kröfum, lagt minna heimanám fyrir og í dag les hann orðið bækurnar með nemendum á skólatíma. Hann telur tímabært að staldra við og finna leiðir til að snúa þessari þróun við. Læsi barna öðruvísi í dag „Það er mikilvægt að þjálfa þetta, þau eru ekki að fá þessa þjálfun annars staðar, bóklestur unglinga verður alltaf minni og minni og það hefur þróast í takt við annað í samfélaginu, m.a. tilkomu samfélagsmiðla. Foreldrar vinna lengur, eru minna með börnum sínum, aðhald varðandi heimanám hefur minnkað og fjölskyldan ver minni virkum tíma saman. Það er mikilvægt að við höldum dampi í skólanum, höfum trú á nemendum okkar og leggjum fyrir þau krefjandi verkefni. Þannig náum við árangri,“ segir Valgarður. Þá sé læsi barna í dag allt öðruvísi en læsi barna var fyrir þrjátíu árum. „Það sem börn og unglingar eru að hrærast í í dag – upplýsingarnar sem þau eru að fá – er einhvers konar hrærigrautur af stuttum textum, myndum, myndbrotum, emojis og gifs og hvað þetta er allt saman. Þetta birtist þeim í gegnum tækin þeirra á töluverðum hraða og mín upplifun er sú að krakkar séu ótrúlega vel læs á svona upplýsingar,“ segir hann. „Þau leggja alls konar merkingu í tákn, myndir, myndbrot og textabrot sem koma til þeirra á augabragði, eru komin og farin strax aftur á augabragði, og þau eru ótrúlega læs á þetta.“ Hafa ekki eirð í sér Aftur á móti virðist önnur færni vera á undanhaldi meðal grunnskólanema, það er að setjast niður og lesa bækur. „Og ég hef áhyggjur af því,“ segir Valgarður. „Mjög margir unglingar hafa ekki eirð í sér til þess að setjast niður með bók og lesa hana blaðsíðu fyrir blaðsíðu, orð fyrir orð, allan textann. Því það er allt annað ferli, þetta er miklu hægara, þetta er miklu rólegra, og þetta reynir miklu meira á þeirra eigin túlkun og þeirra eigið ímyndunarafl.“ Valgarð rekur ekki minni til þess að einhver vendipunktur hafi markað upphaf þessarar þróunar í skólunum. Þetta hafi bara gerst smám saman. mbl.is/Anton Brink Upplifir mun En Valgarður hefur ekki aðeins áhyggjur af því að þessari færni fari hrakandi heldur einnig að kennarar, og hann þar með talinn, séu farnir að koma of mikið til móts við nemendur. „Ég er ekki með lausnina, ég er ekki maðurinn með svörin, ég veit ekki hvernig við ættum að gera það.“ En er það þannig að þú finnir fyrir mun á heimanáminu, og kröfunum sem þú gerðir á nemendur fyrir tíu árum, og kröfunum sem eru lagðar á nemendur í dag í skólum? „Ég upplifi það, ég upplifi að það sé munur á þessu, á kröfunum sem við gerðum til krakkanna áður. Mér finnst ég hafa slakað á þeim kröfum. Og ég er ekki að alhæfa þetta um alla kennara, ég er ekki að segja að allir séu að gera hlutina vitlaust, langt því frá, en ég hef áhyggjur af þessu bara út frá mér sem kennara, að ég hef slakað á þessum kröfum.“ Lesa líka skáldsögur með nemendum Hann segir Gunnlaugs sögu ekki endilega besta dæmið um bók sem þyrfti að leggja fyrir sem heimanám. Fornsögurnar séu jú mjög þungar og því þurfi að styðja nemendur í gegnum þær. „Það eru alls konar orð sem þau skilja ekkert í og það þarf alveg að hjálpa þeim í gegnum það,“ segir Valgarður. „En það sama á líka við um skáldsögur sem við leggjum fyrir í unglingadeild í grunnskóla – við erum líka farin að lesa þær með þeim og jafnvel fyrir þau í tímum.“ Hann segir komna ákveðna feimni við að leggja fyrir heimanám í dag. „Það var sjálfsagt fyrir nokkrum árum að ætlast til þess að nemendur lærðu heima en það er komið hik á skólana varðandi það að leggja fyrir heimanám og að unglingar lesi skáldsögur, sem mér finnst vera afturför og ég velti fyrir mér: Ég myndi vilja nota tímann í skólanum meira í úrvinnslu, umræður um textann, umræður um bæði söguna sem við erum að lesa, bókmenntaleg einkenni, ritunarverkefni í tímum. Ég held að tímanum í skólanum væri betur varið í þetta en að lesa bókina upp með þeim, staf fyrir staf.“ Heimilin fjölbreyttari Valgarð rekur ekki minni til þess að einhver vendipunktur hafi markað upphaf þessarar þróunar. Þetta hafi bara gerst smám saman. „Það hafa komið umræður inn í skólana um að það hafi ekki verið gott að leggja fyrir mikið heimanám, að vinnudagur nemenda í grunnskóla, sem eru kannski í íþróttum eða tómstundastarfi, sé nógu langur, og það er alveg rétt. Heimilin eru líka fjölbreytilegri en áður, það hafa ekki öll börn sömu aðstoð og foreldrar eru misvel undir það búnir að hjálpa. Kennarar hafa reynt að mæta þessu með fjölbreytilegra námi og með því t.d. að hvetja sitt fólk til að gera eitthvað saman, læra nýja hluti og ræða málin. Þróunin virðist hins vegar vera sú að skólar eigi að sjá um námið og eftirfylgd með námsvinnunni hefur dvínað.“ Kennarar þurfi að vanda vel hvað þeir leggi fyrir nemendur og hve mikið. Krefjandi að koma til móts við alla Þá hefur önnur umræða einnig haft áhrif. „Umræðan um að mæta nemendum þar sem þeir eru. Það sé okkar skylda að teygja okkur í átt nemenda og hjálpa hverjum og einum þar sem þau eru stödd. Það er auðvitað mikil áskorun fyrir kennara sem er kannski að kenna 25 manna bekk, að ætla einhvern veginn að haga náminu og kennslunni þannig að það sé alltaf verið að teygja sig í átt til hvers og eins nemanda þar sem hann er staddur.“ Er það yfir höfuð hægt, að uppfylla þetta bókstaflega? „Það er að minnsta kosti mjög krefjandi. Skólinn er auðvitað fyrir börnin en ekki öfugt og það er ekki heldur hægt að setja fram eitt norm sem öll börn eiga að passa inn í. En að setja fram námsskipulag og verkefni sem gera hæfilega miklar kröfur til allra nemenda, það er mjög krefjandi fyrir hvaða kennara sem er.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Skólakerfið í vanda Minni væntingar, minni árangur Kröfur til nemenda á undanhaldi Inga birtir niðurstöður þrátt fyrir gagnrýni Breyta lesviðmiðum eftir að markmiðið náðist aldrei Umdeild próf lögð fyrir nema » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Á fjórða tug særðir í Barein eftir árásir Írana Minni væntingar, minni árangur Feimni við að leggja fyrir heimanám Kröfur til nemenda á undanhaldi 209 milljóna króna perla á Seltjarnarnesi Umræðan Um hvað á að semja? Blekkingaleikurinn mikli Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Flúði Gasa og býr til blóm Alltof margir fengið rangar rukkanir Hver er Mojtaba Khamenei? Feimni við að leggja fyrir heimanám Mest lesið Í gær Í vikunni Bíll hafnaði ofan í tjörn í Lundi Alltof margir fengið rangar rukkanir Ökumaður snjómoksturstækis handtekinn Lokun sundsins hefur mest áhrif á Kínverja Hópferð til Kína til að kynna Ísland Handtóku eftirlýstan mann í matvöruverslun Öskraði og kastaði munum af svölum Svaðilför á Borgarfirði eystri Kastaði flugmiðanum í ruslafötuna Svikahrappar náðu milljarði Ökumaður snjómoksturstækis handtekinn Svikahrappar náðu milljarði Kastaði flugmiðanum í ruslafötuna Handtóku eftirlýstan mann í matvöruverslun 240 íslenskir læknanemar útskrifast Margir sækja í stuðlabergið Vesturlandsvegi lokað vegna umferðarslyss Fjórir fluttir á sjúkrahús eftir slysið Notre Dame-kirkja eins og nýbygging Niðurstöður sýna stórauknar innlagnir vegna áfengisneyslu Davíð Oddsson ritstjóri og fyrrverandi forsætisráðherra látinn Ökumaður snjómoksturstækis handtekinn Foreldrar Sólons höfða mál gegn Icelandair Svikahrappar náðu milljarði RÚV segir upp samningi við Sýn 69 sagt upp í tveimur hópuppsögnum Koma bara ef þeir fá læknishjálp Hávær þruma glumdi yfir höfuðborginni Vænir Ölmu Möller um lygar Andlát: Árni Árnason Nýjast á mbl.is » Á fjórða tug særðir í Barein eftir árásir Írana Minni væntingar, minni árangur Feimni við að leggja fyrir heimanám Kröfur til nemenda á undanhaldi 209 milljóna króna perla á Seltjarnarnesi Umræðan Um hvað á að semja? Blekkingaleikurinn mikli Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Nýr leiðtogi endist ekki án samþykkis Trumps Fær tilkynningar þegar skotflaugar stefna á Kænugarð Minni væntingar, minni árangur Íranska þjóðin kjósi nýjan leiðtoga – ekki Trump Mest lesið Í gær Í vikunni Bíll hafnaði ofan í tjörn í Lundi Alltof margir fengið rangar rukkanir Ökumaður snjómoksturstækis handtekinn Lokun sundsins hefur mest áhrif á Kínverja Hópferð til Kína til að kynna Ísland Handtóku eftirlýstan mann í matvöruverslun Öskraði og kastaði munum af svölum Svaðilför á Borgarfirð