Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri sagði að mögulega þurfi peningastefnunefnd Seðlabankans að stíga frekari skref með hækkun vaxta til að ná raunvaxtastigi aftur á bilið 3-4 prósent. Nefndin hyggist áfram viðhalda þessu raunvaxtastigi með það í huga að ná verðbólgu aftur niður í markmið. „Við ályktum að þessi vaxtahækkun núna, sem er þá í rauninni til þess að tryggja að raunverustigið haldi, sé þá áframhald á þeirri stefnu sem við höfum fylgt. Við erum búin að halda raunvöxtum tiltölulega háum eða á milli 3-4%. Þetta er í rauninni áframhald af þeirri stefnu,“ sagði Ásgeir á kynningarfundi Seðlabankans í morgun í kjölfar þess að nefndin hækkaði stýrivexti úr 7,25% í 7,5%. Sjá einnig Seðlabankinn hækkar vexti Launahækkanir skýri innlendan verðbólguþrýsting Í upphafi fundarins var Þórarinn G. Péturs­son, vara­seðla­banka­stjóri peningastefnu, með stutta kynningu um þróun verðbólgu og verðverðbólguvæntingar. Þar vakti hann m.a. athygli á að verðbólguþrýstingurinn á síðustu mánuðum sé að mestu innlendur. „Hver er ástæðan fyrir þessu? Jú þið sjáið það á seinni myndinni þar sem það urðu verulegar hækkanir á launum í ársbyrjun 2025 og árstakturinn í launum hefur haldist þarna í kringum 8% síðan,“ sagði Þórarinn. „Þessar miklu launahækkanir bjuggu til aukinn kaupmátt, raunlaun fóru upp í sirka 4% árstakt. Þessi aukni kaupmáttur hefur síðan stutt við einkaneyslu sem tók við sér aftur þegar kom fram á árið 2025. Það er þessi þrýstingur á innlendan part verðbólgunnar sem hefur verið þráfaldlegur.“ Úr kynningu Þórarins. Viðskilnaður verðbólgunnar og raunhagkerfisins Ásgeir tók undir þetta og sagði að einn helsta verðbólguþrýstinginn að undanförnu hafa komið frá vinnumarkaðnum. „Að einhverju leyti var það talið að um leið og það myndi byrja að hægja á vinnumarkaði og markaðurinn kælast að það myndi þá væntanlega hægja á vexti launa. Það sem hefur kannski gerst er að það hefur alveg hægst á hagkerfinu, peningastefnan hefur alveg virkað þannig, en í einhverjum mæli erum við kannski að sjá viðskilnað verðbólgunnar og raunhagkerfisins sem er ekki gott mál.“ Hann sagði fjögurra ára almenna kjarasamninga sem tóku gildi á fyrri hluta árs 2024 hafa verið framhlaðna, þannig að tiltölulega miklar hækkanir komu fram á fyrri hluta samningstímabilsins. „Getum ekki verið í allt öðrum veruleika heldur en allir aðrir“ Í því samhengi sagði seðlabankastjóri að það yrðu ekki góðar fréttir ef forsenduákvæði í samningnum virkist „þó að maður myndi álykta það að íslensk verkalýðsfélög myndu ekki vera að heimta af launahækkanir ofan í aukið atvinnuleysi, en lengi má manninn reyna“. „Það sem er líka mjög mikilvægt er að aðilar á vinnumarkaði sem og ríkisstjórnin eða yfirvöld í þessu landi, átti sig á þeim fórnarskiptum sem eru til staðar á milli annars vegar hækkunar launa og hins vegar verðbólgu og síðan samdráttar.“ „Mér finnst bara mjög mikilvægt eins og t.d. í umræðu um launahækkanir og launastig að hætta að deila um tölur og staðreyndir. Núna var verið að kynna hérna tölur sem sýnir hvað hefur gerst. Launin miðað við launavísitöluna eru búin að vera að hækka um 7-8% núna nokkuð lengi. Þetta gerist ekki hjá nokkurri annarri þjóð. Ég held að það verði þá bara mjög góð hugmynd að hætta að deila um tölurnar og frekar þá bara ræða um hvað er hægt að gera. Við getum ekki verið í allt öðrum veruleika heldur en allir aðrir.“ Ítrekar að vextir yrðu líklega hækkaðir frekar Þórarinn sagði að í upphafi árs hafi nefndin ekki talið miklar líkur á að forsenduákvæðið myndi virkjast. Þegar verðbólgan jókst í janúar og fór upp í 4,5% taldi hann líkurnar hafa aukist en að þær væru þó ekki endilega miklar. „Verðbólga hækkaði áfram upp í 5,2 og svo kemur þetta [ástand] í Persóflóa. Þannig að allt í einu er þetta orðið þannig að það eru orðnar meiri líkur á að þetta virkist heldur en maður sá fyrir. Munum við ná árstaktinum niður fyrir þetta? Vonandi.“ Sjá einnig Hækka vexti ef forsenduákvæðið verður virkjað „Ég held að það skipti ekki síðu máli að það sé algjörlega skýrt fyrir þessum aðilum sem sitja við þetta borð hvernig við munum bregðast við. Það yrði þá verið að knýja fram enn meiri launahækkanir í hagkerfi sem er komið í enn meiri samdrátt, með atvinnuleysi sem er búið að hækka og mun þá hækka meira. Það ætti enginn að hafa efa um það að við munum samt bregðast við með harðara taumhaldi. Þannig að ég myndi hvetja aðila sem koma þarna og sitja að hugsa sig vandlega um áður en þau taka ákvörðun um þetta,“ sagði Þórarinn. Ásgeir bætti þá við að ef forsenduákvæðið yrði virkjað þá yrðu þessir aðilar „að einhverju leyti komnir á skjön við íslenskan veruleika“. Það væri þá verið að bregaðst við því að launahækkanir hafi verið miklu meiri heldur en samningar gáfu til kynna sem leiddi til þess að verðbólga var hærri en ella. „Það hljómar þá svolítið skringilega að ætla að segja samningnum upp og fá meiri launahækkanir ofan á það, vegna þess að þrátt fyrir allt þá hefur kaupmáttur aukist í þessu landi. Þrátt fyrir þessa verðbólgu þá er kaupmáttur bara vaxandi.“