Áfengis- og tóbaks­verslun ríkisins var í tveimur dómum Héraðs­dóms Reykja­víkur, sem féllu í gær, dæmd skaða­bóta­skyld gagn­vart Distu ehf. vegna ólög­mætra ákvarðana um að taka vörur félagsins úr sölu í vín­búðum. ÁTVR var jafn­framt dæmt til að greiða Distu sam­tals 3,7 milljónir króna í máls­kostnað. Annað málið laut að bjór­tegundunum Faxe Wit­bier og Faxe IPA. Héraðs­dómur viður­kenndi þar skaða­bótaábyrgð ÁTVR vegna ákvarðana frá janúar og maí 2021 um að fella vörurnar úr vöruúr­vali og hætta inn­kaupum á þeim. Í hinu málinu var fallist á skaða­bótaábyrgð ríkis­fyrir­tækisins vegna ákvörðunar frá 12. nóvember 2024 um að fella freyði­vínin Jaume Serra Rosa­do Brut og Jaume Serra Brut Nature Tra­ditional Met­hod úr kjarna­flokki og hætta inn­kaupum á þeim. Í báðum dómum er byggt á því að ÁTVR hafi beitt ólög­mætum sjónar­miðum þegar ákveðið var hvaða vörur skyldu fá pláss í hillum vín­búðanna. Sjá einnig ÁTVR ýtti dýrari vörum að neyt­endum ólög­lega Dómurinn tekur undir með Distu um að fyrir­tækinu hafi mátt vera ljóst að sam­kvæmt lögum bæri að miða vöruúr­val við eftir­spurn, en ekki fram­legð. Vörur Distu hafi þannig verið látnar víkja fyrir vörum sem ekki nutu sömu vinsælda. Málin eru fram­hald af lang­vinnum ágreiningi Dista og ÁTVR um hvaða sjónar­mið megi ráða vöruúr­vali í vín­búðum. Sá ágreiningur fékk veiga­mikla niður­stöðu í desember í fyrra, þegar Hæstiréttur komst að þeirri niður­stöðu að ÁTVR hefði ekki mátt byggja ákvarðanir sínar á fram­legðar­sjónar­miðum. Nýju dómarnir ganga skrefi lengra, þar sem nú er ekki aðeins fjallað um ólög­mæti ákvarðananna heldur einnig stað­fest að ÁTVR beri bótaábyrgð vegna tjóns sem af þeim kann að hafa hlotist. Sjá einnig Viðhalda ólög­legu ástandi Í freyði­vínsmálinu rakti héraðs­dómur meðal annars að þrátt fyrir dóm Hæstaréttar í desember hefði ÁTVR látið hina um­deildu ákvörðun frá nóvember 2024 koma til fram­kvæmda eftir að kæru­fresti lauk í febrúar á þessu ári. Í Faxe-málinu var sömu­leiðis komist að þeirri niður­stöðu að or­saka­tengsl væru milli hinna ólög­mætu ákvarðana og þess tjóns sem Dista byggði kröfur sínar á. Dómarnir fela þó ekki í sér að skaða­bæturnar sjálfar hafi þegar verið ákveðnar í krónum talið. Það sem héraðs­dómur gerir er að viður­kenna skaða­bótaábyrgð ÁTVR. Fjár­hæð bóta liggur því ekki fyrir í þessum dómum. Hins vegar var ÁTVR dæmt til að greiða Distu 1,95 milljónir króna í máls­kostnað í freyði­vínsmálinu og 1,75 milljónir króna í Faxe-málinu, eða sam­tals 3,7 milljónir króna. Sjá einnig „Þá er for­stjórinn sjálfur að taka af­stöðu til eigin gjörða“ Niður­staðan er því sú að ÁTVR var ekki aðeins talið hafa brotið lög með ákvörðunum sínum, heldur einnig bera fjár­hags­lega ábyrgð á af­leiðingum þeirra. Fyrir Distu eru dómarnir enn einn áfanga­sigurinn í deilu félagsins við ríkis­fyrir­tækið. Fyrir ÁTVR þýða þeir að deilan snýst ekki lengur aðeins um lög­mæti vöru­valsins, heldur einnig um þann kostnað sem kann að leiða af ákvörðunum sem dómstólar hafa nú ítrekað talið ólög­mætar.