Tveir ný­fallnir dómar í málum Rio Tin­to á Ís­landi gegn ríkinu styrkja þá veg­ferð Skattsins í milli­verðlagningar­málum sem virðist í and­stöðu við leiðbeiningar­reglur OECD. Dómarnir stað­festa að þegar skjölun skattaðila bregðist geti skatt­yfir­völd hafnað frádrætti vegna þjónustu milli tengdra aðila án þess að af­marka með skýrum og sann­reynan­legum hætti hvert rétt arms­lengdar­verð hefði átt að vera. Sér­fræðingar í skattarétti segja niður­stöðuna í vera í ósamræmi við alþjóð­legt ramma­verk en slíkt fælir er­lenda fjár­festingu frá landi. Milli­verðlagning byggir á sam­eigin­legu OECD-ramma­verki sem á að tryggja að sömu megin­reglur gildi beggja vegna landa­mæra. Í slíkum málum koma alltaf að minnsta kosti tvö ríki við sögu. Ef þjónusta er talin hafa verið veitt af er­lendu sam­stæðufélagi fær það félag tekjur sem sæta skatt­lagningu í sínu heimaríki. Ef Ís­land ákveður síðan að hafna frádrætti vegna sama kostnaðar hér heima, án þess að leiðrétta verðlagninguna að arms­lengdar­verði, myndast í reynd hætta á tvísköttun. Sjá einnig „Haltur leiði blindan“ í gegnum dómskerfið Form­lega á þá að vera unnt að óska eftir sam­svarandi leiðréttingu í hinu ríkinu. Sér­fræðingar telja hins vegar litlar líkur á að er­lend skatt­yfir­völd fallist á að lækka sinn skatt­stofn vegna þess eins að ís­lensk stjórn­völd hafi ákveðið að færa verð þjónustunnar hér niður í núll. Láta sem leiðréttingar­skyldan sé ekki til staðar Þegar fyrir­tæki yfir til­teknum stærðar­mörkum eiga í við­skiptum við tengda aðila yfir landa­mæri ber þeim að út­búa svo­kallaða skjölun. Í henni felst að félög þurfa að geta sýnt fram á að verð og skilmálar í við­skiptunum milli tengdra aðila séu sam­bæri­leg þeim sem ótengdir aðilar myndu samþykkja í sam­bæri­legum við­skiptum. Í máli Rio Tin­to virðast skatt­yfir­völd hins vegar hafa komist upp með að beita sönnunar­reglum með eins íþyngjandi hætti og unnt er. Í stað þess að leiðrétta verðlagninguna að arms­lengdar­verði varð niður­staðan í reynd sú að hafna öllum gjald­færðum kostnaði vegna þjónustunnar. Kostnaðurinn var þannig færður niður í núll, í stað þess að finna og rök­styðja með sjálf­stæðum og sann­reynan­legum hætti hvert rétt verð fyrir raun­veru­lega veitta þjónustu hefði átt að vera. Þar liggur kjarni gagn­rýninnar enda segir í lögum að skatta­yfir­völd eigi að „meta og eftir at­vikum leiðrétta“. Þetta er ekki smávægi­legur fræði­legur ágreiningur. Í tekju­skatt­slögum stendur bein­línis að þegar verðlagning eða skilmálar milli tengdra aðila eru ekki á arms­lengd skuli meta og eftir at­vikum leiðrétta verðlagninguna. Orða­lagið bendir ekki til þess að skatt­yfir­völd eigi ein­fald­lega að hafna kostnaði og færa hann í núll, heldur að þeim beri að nálgast það verð sem óháðir aðilar hefðu í raun samið um. Það er ein­mitt þessi punktur sem margir telja hafa farið yfir hausinn á bæði yfir­skatta­nefnd og dómstólum. Dómarnir leggja mikla áherslu á að Rio hafi ekki upp­fyllt sönnunar­byrði sína. Mun minna fer fyrir skýru mati á því hvort skatt­yfir­völd hafi sjálf upp­fyllt þá skyldu sem felst í orðunum um að meta og leiðrétta. Leiðrétting hlýtur í eðli sínu að felast í því að finna arms­lengdar­verð, eða að minnsta kosti reyna með traustum hætti að nálgast það. Hún hlýtur ekki að felast ein­göngu í því að skera niður frádrátt vegna þess að skjölun félagsins var ófullnægjandi. Rio Tin­to-sam­stæðan veitir þjónustu úti um allan heim, en niður­staðan hér verður sú að ís­lenska félagið eigi að fá þá þjónustu gefins í skatta­legu til­liti vegna þess að því tókst ekki að sýna fram á arms­lengdar­verð fyrir hana. Hvar sam­bæri­leg þjónusta væri í boði á al­mennum markaði endur­gjalds­laust er þó með öllu óljóst. Gréta Stefáns­dóttir, lög­fræðingur hjá KPMG Law, orðaði þetta skýrt í Við­skipta­blaðinu eftir Lands­réttar­dóm í milli­verðlagningar­máli Ís­lenska kalkþörungafélagsins. Hún sagði að þótt niður­staða kynni að vera skiljan­leg að hluta þegar skjölun skattaðila væri veik, þá yrði endur­ákvörðun Skattsins engu að síður að byggja á traustum og lög­mætum gögnum. Gréta Stefánsdóttir, lögfræðingur hjá KPMG Law. Sönnunar­brestur skattaðila jafn­gilti ekki frjálsu mati Skattsins. Sú gagn­rýni á vel við hér. Ef 2,2 pró­senta þóknunin og skjölunin sem lá henni til grund­vallar voru of veik til að bera uppi frádrátt félagsins vaknar sú spurning hvernig sömu for­sendur, eða af­leitt mat byggt á þeim, geti orðið undir­staða mjög íþyngjandi leiðréttingar af hálfu Skattsins. Þar verður til mótsögn sem dómarnir leysa ekki með sann­færandi hætti. „Haltur leiðir blindan“ Skattasér­fræðingar sem Við­skipta­blaðið hefur rætt við binda ekki miklar vonir við að Lands­réttur eða Hæstiréttur leiðrétti stefnuna, meðal annars vegna þess að þeir telja að þekking á milli­verðlagningu innan ís­lenska úr­skurðar- og dóms­kerfisins sé ein­fald­lega of grunn og að dómstólar treysti um of á niður­stöður yfir­skatta­nefndar. Einn þeirra orðaði það svo að í þessum málum „leiði haltur blindan“. Það er þungur dómur yfir kerfinu, en hann skýrir þann vaxandi ugg sem heyrist meðal sér­fræðinga. Í því sam­hengi benda þeir sér­stak­lega á kalkþörunga­málið, en margir telja það mál sýna skýrt að yfir­skatta­nefnd og dómstólar hafi ekki nægi­lega þekkingu á grunn­hugtökum milli­verðlagningar. Sjá einnig Skatturinn skrifar söguna fyrir vestan „Er­lend fjár­festing — nei takk“ Al­var­legustu af­leiðingarnar eru þó þær að þessi fram­kvæmd gæti haft veru­lega neikvæð áhrif á það hvort er­lent fjár­magn leiti til landsins. Fyrir­tæki í alþjóð­legum sam­stæðu­rekstri velja sér ekki aðeins lönd eftir nafn­hlut­falli tekju­skatts. Þau horfa líka til þess hvort réttar­um­hverfið sé fyrir­sjáan­legt, hvort reglurnar séu skýrar og hvort skatt­yfir­völd séu bundin af sam­bæri­legum gæðakröfum um gögn, greiningu og saman­burð og þau gera til fyrir­tækjanna sjálfra. Halldór Halldórsson, forstjóri Íslenska kalkþörungafélagsins. Ef skila­boðin frá Ís­landi verða þau að veik skjölun opni mjög vítt svigrúm fyrir íþyngjandi leiðréttingar, án þess að skatt­yfir­völd þurfi að sýna með sama af­gerandi hætti fram á hvert arms­lengdar­verðið hefði átt að vera, eykst réttaróvissan veru­lega. Réttaróvissa í milli­verðlagningu er ekki eitt­hvert ab­strakt réttar­fars­legt vanda­mál. Hún er þáttur sem alþjóð­leg félög meta þegar þau velja milli þess að reka dóttur­félag hér eða annars staðar. For­stjóri Ís­lenska kalkþörungafélagsins hélt erindi um þessa veg­ferð Skattsins á Skatta­deginum árið 2024 undir yfir­skriftinni „Er­lend fjár­festing — nei takk“. Margt bendir til þess að yfir­skatta­nefnd og ís­lenskir dómstólar séu að gera þá yfir­skrift að leiðar­ljósi með því að túlka leiðréttingar­skyldu laganna svo þröngt að niður­staðan verði í reynd sú að kostnaður sé felldur niður, fremur en að raun­veru­legt arms­lengdar­verð sé fundið og lagt til grund­vallar með til­heyrandi fyrir­sjáan­leika fyrir þau er­lendu fyrir­tæki sem vilja starfa hér.