Deila Það dylst engum manni að undanfarin ár hefur verið áþreifanlegur uppgangur í íslensku samfélagi. Ný hverfi hafa risið upp eins og gorkúlur á höfuðborgarsvæðinu á sama tíma og kaupmáttur hefur aukist frá ári til árs og raungengi íslensku krónunnar verið í hæstu hæðum. Látum liggja milli hluta hversu sjálfbært þetta ástand er í raun og veru til lengri tíma. En að minnsta kosti má segja að ríkisstjórn Krist­rúnar Frostadóttur hefur gert sitt besta til þess að binda enda á þennan vöxt. Áróðurinn sem er ­borinn fyrir landsmenn um þessar mundir er að það sé sérstakt vandamál á Íslandi að hagvöxtur á hvern einstakling sé ekkert sérstaklega mikill og ­flykkjast stjórnarliðar og ­pólitískir fylgihnettir þeirra í hvern fjölmiðilinn á fætur ­öðrum til þess að lýsa þessu mikla vandamáli. *** Staðreynd málsins er samt sem áður að hagvöxtur ­hefur verið nokkuð kröftugur á þessu hagvaxtarskeiði sem er nú að líða undir lok – á sama mælikvarða og hann er ­mældur. Ef farsóttarárin eru undanskilin sést til að mynda að hagvöxtur á mann ­hefur verið tæplega 3% frá árinu 2015. Það má svo sem velta fyrir sér hvort það sé réttlætanlegt að taka þau ár út í þessu samhengi. Þær vangaveltur breyta þó ekki þeirri staðreynd að lífskjör Íslendinga hafa batnað verulega undanfarin ár – og voru þau ekki léleg fyrir. Efist einhver um þessa staðreynd má benda á áhugaverða könnun Ferðamálaráðs. Þar kemur fram að 78% Íslendinga fóru til útlanda í fyrra. ­Farnar voru að jafnaði 2,9 ferðir til útlanda árið 2025 og var meðal­tal gistinótta Íslendinga erlendis 25 nætur í fyrra. Þetta þýðir með öðrum orðum að meðal-Íslendingurinn varði tæplega mánuði á erlendum hótelum í fyrra. Þessar tölur ríma ekkert sérstaklega vel við þá mynd sem stjórnarliðar reyna að draga upp, að hér hafi verið allt steikt vegna lítillar framleiðni. Konráð S. Guðjónsson hefur bent á þetta í ræðu og riti. Hann hefur bent á að fimleikaæfingar á borð við þær að reikna út hagvöxt á mann segja ákaflega ómerkilega sögu í þessu samhengi: Þær reiknikúnstir sýna fyrst og fremst að Íslendingar hafi tekið út betri lífskjör í formi meiri frítíma. Í grein sem Konráð birti á heimasvæði sínu á Substack – sem ber nafnið Kontext – í samhengi hlutanna – kemur eftirfarandi fram: „Undanfarin misseri ­hefur stundum verið bent á að landsframleiðsla á mann á Íslandi hafi nánast staðið í stað síðustu ár, t.d. frá 2017. Eins og ætti nú að vera ljóst segir sú þróun bara hálfa sögu þar sem framleiðni hefur vaxið um 9% (skv. tölum Eurostat) á sama tíma. Hvers vegna hefur þá landsframleiðsla á mann ekki vaxið? Annars vegar hefur þjóðin elst sem þýðir að hærra hlutfall þjóðarinnar er komin á lífeyristökualdur sem endurspeglast í að þó að atvinnuþátttaka hafi í raun aukist frá 2017 hefur hlutfall íbúa sem er starfandi lækkað. Hins vegar hefur vinnuvikan styst, meðal annars vegna kjarasamninga á árunum 2019 og 2020, þó að meira virðist vera á seyði. Við höfum nýtt vaxandi framleiðni ekki aðeins til að auka kaupmátt heldur einnig til að vinna minna og eiga meiri tíma með fjölskyldu og vinum eða sinna áhugamálum. Augljóslega þarf það ekki að vera slæmt. Stytting vinnutíma hefur átt sér stað í þróuðum ríkjum um áratugaskeið og eins og sést hér að neðan hefur vinnutími styst bæði í ESB og á Norðurlöndunum síðustu ár. Styttingin hér á landi er þó hraðari, sem skýrir hvers vegna Ísland kemur verr út í þróun landsframleiðslu á mann heldur en landsframleiðslu á vinnustund (framleiðni).“ Og enn fremur: „Í samhengi við afar velkomna umræðu um framleiðni atvinnugreina í samhengi við boðaða atvinnustefnu er rétt að ítreka aftur að einföld framleiðni vinnuafls, án þess að taka tillit til fjármagns, er ekki sérstaklega hjálpleg í því samhengi. Atvinnugrein sem er mjög fjármagnsfrek en greiðir lág laun og skilar lélegri afkomu myndi koma vel út í slíkum samanburði, þó að augljóst sé að mikill vöxtur hennar myndi ekki gera mikið fyrir þjóðarbúið. Hægt er að horfa bæði til launastigs og afkomu til að sjá hvaða atvinnugreinum vegnar vel og búa við góða framleiðni þegar allt kemur til alls.“ *** Eigi að síður virðist pólit­ískum fylgihnöttum ríkisstjórnarinnar vera mjög í mun að draga upp þá mynd að hér sé enginn hagvöxtur. Einn þeirra er Ásgeir Brynjar Torfason, hagfræðingur og það sem virðist vera guðfaðir ríkisstjórnarinnar þegar kemur að mótun efnahagsstefnu, ásamt Þórði Snæ Júlíus­syni, fyrrverandi þingmanni Samfylkingarinnar. Ríkisútvarpið sá sérstaka ástæðu til þess að kalla til þess fyrrnefnda til að fara yfir efnahagsmálin í Silfrinu í síðustu viku. Þar sagði hann að það hefði bara hreinlega ekki verið neinn hagvöxtur hér á landi undan­farin ár. Bjarnheiður Halls­dóttir, þrautreynd kona úr atvinnulífinu, benti Ásgeiri á þá augljósu staðreynd, eftir að hann hafði rausað um að hagvöxtur hefði hreinlega ekki verið neinn hér á landi, hvernig á því stæði að lífskjör væru hér með því besta sem þekkist í ­heiminum? Þá var lítið um gagnleg svör. Framganga Ásgeirs vakti furðu í þættinum. Ekki síst þær pælingar hans að helsti vandi stjórnenda Seðlabanka Íslands fælist í því að þeir notuðu vifturit (e. fan charts) stundum við framsetningu gagna. Eigi að síður rifjaði Ásgeir Brynjar upp afrek sín á Facebook-síðu sinni nokkrum dögum eftir þáttinn. ­Téður Konráð gerði eftirfarandi athuga­semdir við þá færslu og full ástæða er til að vekja athygli fjölmiðlamanna á því svari: „Sælir. Þrír punktar frá áhorfanda og áhugamanni um upplýsta og staðreyndadrifna umræðu um efnahagsmál: Á hvaða sviðum hefur ­verið bóluhagvöxtur? Stöðnun landsframleiðslu á mann er hægt að útskýra að nær öllu leyti með styttri vinnutíma sem ég hefði haldið að væri kannski bara fínt. Eða er það bóla? Framleiðni hefur vaxið ­hraðar hér en í öllum samanburðarlöndum. Ferðaþjónusta hefur dregist saman síðastliðinn áratug. Það má finnast hún vera of stór en hún er ekkert á bak við hagvöxt síðustu ár. Það er erfitt að lesa málflutning um óeðlilegan vöxt hennar öðruvísi en að hún hefði ekki átt að koma til baka eftir COVID eða eigi beinlínis að minnka. Það hafa fleiri seðlabankar verið að hækka vexti. Sá ástralski hækkaði bæði í febrúar og 17. mars enda verðbólga vaxandi. Það er svo fullkomlega eðlilegt að sá enski hækkaði ekki vexti enda verðbólga 3% og hefur lækkað síðustu mánuði. Allur samanburður við stóra erlenda seðlabanka er mjög takmarkaður því þeir búa við þann lúxus, annan en við, að verðbólguvæntingar eru við markmið og að hafa trúverðugleika um að halda verðbólgu í skefjum til lengdar. Seðlabankinn hækkar ekki verðbólguvæntingar með hækkun vaxta. Hið gagnstæða gerist og það er tilgangurinn. Bankinn hefði að öllum líkindum hækkað vexti óháð því hvort olíuverð hefði rokið upp eða ekki.“ Fjölmiðlarýni er einn af föstum dálkum Viðskiptablaðsins. Þessi grein birtist fyrst í blaðinu sem kom út 15. apríl 2026.