Þrír þingmenn stjórnarandstöðunnar í efnahags- og viðskiptanefnd segja tímabundið verðlagseftirlit Samkeppniseftirlitsins vegna lækkunar virðisaukaskatts á eldsneyti og mögulega verðstýringu ráðherra vera vanhugsaðar og eigi nægum rökum studd. Þeir segja ýmislegt benda til þess að á umræddum ákvæðum frumvarpsins séu meinbugir sem „orka mjög tvímælis gagnvart stjórnarskránni“. „Atvinnufrelsi, þ.m.t. frelsi til verðlagningar vöru og þjónustu, er verndað skv. 75. gr. stjórnarskrárinnar en heimilt er að skerða það með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Af nefndaráliti meiri hlutans má ráða að hann telji efni standa til þess,“ segir í nefndaráliti fyrsta minni hluta nefndarinnar sem inniheldur Hildi Sverrisdóttur, Nönnu Margréti Gunnlaugsdóttur og Ingveldi Önnu Sigurðardóttur. „Opinn tékki“ ráðherra uppfylli tæpast skilyrðin Í nefndarálitinu er hrósað fyrirætlan ríkisstjórnarinnar um tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti úr 24% í 11%. Hins vegar er fundið verulega að ákvæðum um mögulega verðstýringu ráðherra, t.d. með ákvörðun um hámarksverð, ef Samkeppniseftirlitið metur það sem svo að misbrestur hafi orðið á að söluaðilar eldsneytis hafi skilað téðri lækkun að fulla til neytenda. Sjá einnig Lækka VSK á dælu og vakta verðlag á „verðlækkunar­sumri“ Bent er á að í athugasemdum með frumvarpi til stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, sé lögð rík áhersla á að löggjafinn „verði að meta sérstaklega hvort almannahagsmunir krefjist í raun að meginreglunni um atvinnufrelsi verði vikið til hliðar á afmörkuðu sviði með lagasetningu“. „Hvorki í greinargerð með frumvarpinu né nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er að finna mat á því hvernig almannahagsmunir krefjist þess að komið sé á verðstýringu í viðskiptum með eldsneyti,“ segi í nefndaráliti minni hlutans. „Skýrt er af dómaframkvæmd Hæstaréttar að á löggjafanum hvílir stjórnskipuleg skylda til að meta hvort lagasetning rúmast innan þeirra marka sem stjórnarskráin setur, sbr. Hrd. 20/2022, og verður ekki annað ráðið en að slíkt mat hafi ekki enn farið fram á því frumvarpi sem hér um ræðir, hvorki af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytis né Alþingis.“ Minni hlutinn segir að sá „opni tékk“ sem ráðherra sé veittur samkvæmt frumvarpinu uppfylli tæpast skilyrði stjórnarskrárinnar um að almannahagsmunir krefjist skerðingar á eignarrétti eða atvinnufrelsi. „Þrátt fyrir að vextir hafi hækkað og verðbólga aukist, m.a. vegna nýlegra skatta- og gjaldahækkana, er tæplega unnt að líta svo á að hér ríki einhvers konar neyðarástand sem réttlætt geti jafnmikið inngrip í atvinnufrelsi manna og lagt er til í 2. gr. frumvarpsins. Sama á við um ástandið á eldsneytismarkaði, en þrátt fyrir að eldsneytisverð hafi hækkað umtalsvert undanfarna mánuði hefur það oft verið hærra.“ Sjá einnig Verðstýringarákvæði skerði veru­lega at­vinnu­frelsi Minni hlutinn segir áformaðar heimildir ráðherra til að kveða á um verðstýringu ganga of langt og ekki vera í samræmi við meðalhófsreglu stjórnskipunarréttar. „Þá er rétt að benda á að um áramótin síðustu voru gjöld á bensín og olíu felld niður og skiluðu sér að fullu til neytenda, líkt og kom fram í máli fjármála- og efnahagsráðherra við 1. umræðu um málið. Sagði hann enn fremur að hann hefði enga ástæðu til að ætla að þessu yrði á annan veg farið nú. Sú staðreynd að lækkun eldsneytisgjalda skilaði sér þá að fullu til neytenda, án þess að lögfest væri sérstök heimild ráðherra til verðstýringar, rennir stoðum undir sjónarmið 1. minni hluta um að ekki sé þörf á slíkri skerðingu á atvinnufrelsi eins og frumvarpið mælir fyrir um.“ Í nefndarálitinu er einnig að finna stutta söguskýringu um verðlagseftirlit á Íslandi.