Þáverandi forsætisráðherra, Bjarni Benediktsson, skipaði hagtalnanefnd haustið 2024 en henni var ætlað að fjalla um áskoranir og tækifæri í umgjörð hagtölugerðar hér á landi og gera tillögur að úrbótum, m.a. um hvernig mætti efla Hagstofu Íslands sem miðstöð hagskýrslugerðar á Íslandi. Nefndin skilaði af sér skýrslu á dögunum þar sem ljósi er varpað á ýmsa veikleika stofnunarinnar. „Meginniðurstaða nefndarinnar er að án skýrrar stefnu, samhæfingar og öflugra gagnainnviða geti innlend hagtölugerð hvorki staðið undir núverandi kröfum né nýtt þau tækifæri sem felast í sjálfvirknivæðingu, hagnýtingu gervigreindar og vaxandi gagnamagni með viðhlítandi hætti. Þróun síðustu ára sýnir að skortur á samhæfingu í innlendri hagtölugerð hefur valdið óþarfa kostnaði, óvissu og hættu á að mikilvægar ákvarðanir byggi á misvísandi upplýsingum,“ segir í skýrslunni. Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, fagnar því að vinnan hafi verið sett af stað á sínum tíma og að skýrsla liggi nú fyrir en niðurstöðurnar séu sláandi. „Þær staðfesta það sem hefur verið í umræðunni um svolítið skeið og taka undir áhyggjur, meðal annars stjórnvalda og fleiri, um það að hagtölugerðin á Íslandi er ekki í lagi. Þetta þýðir að við erum einfaldlega að byggja ákvarðanir á grunni sem er ekki traustur, þetta snýst ekki bara um tölur eða tölfræði heldur snýst þetta um það hvernig við stýrum hagkerfi,“ segir Sigurður. Stórar ákvarðanir séu teknar á grundvelli hagtalna, svo sem stýrivextir og fjárlög. Fleiri aðilar, þar á meðal hið opinbera, fyrirtæki og almenningur, horfi á hagtölur og taki ákvarðanir og því skipti máli að þær séu áreiðanlegar. Sigurður tekur sem dæmi að opinberar upplýsingar Hagstofunnar um íbúðamarkað hafi um árabil gefið ranga mynd af stöðunni, sem hefur haft bein áhrif á þjóðhagsreikninga og mat á hagvexti. Samtök iðnaðarins hófu þá að telja íbúðir í byggingu til að fá raunhæfari mynd af markaðnum. Í samstarfi við HMS hafi síðan orðið veruleg framþróun og nú liggja fyrir mun betri og áreiðanlegri upplýsingar sem eru grunnur að upplýstri umræðu og betri ákvörðunum. „Þetta dæmi sýnir skýrt að þegar opinber gögn duga ekki hefur atvinnulífið þurft að stíga inn og að úrbætur eru mögulegar i góðu samstarfi,“ segir Sigurður. Þá dragi skýrslan það fram að um kerfislægan vanda sé að ræða sem einskorðast ekki við Hagstofuna. Margir aðilar á vegum hins opinbera sjá um að safna gögnum og vinna úr þeim upplýsingar en það ýti undir sóun. „Heilt yfir þá snýr þetta líka að samkeppnishæfni landsins, vegna þess að ef við vitum ekki hvar við stöndum þá töpum við í samkeppni við aðra. Þannig þetta er ekki bara tæknilegs eðlis heldur snýst þetta um stóru myndina hjá okkur,“ segir Sigurður. Nánar er fjallað um málið í Viðskiptablaðinu . Áskrifendur geta lesið fréttina í heild hér .