Þann 7. og 8. maí heldur Samorka fagþing veitna þar sem framtíð og áskoranir vatns- hita og fráveitna í landinu verða til umræðu. Finnur Beck, framkvæmdastjóri Samorku, samtaka orku- og veitufyrirtækja, segir þingið kærkomið tækifæri til að staldra við og ræða starfsemi sem oft virðist tekið sem sjálfsögðum hlut. „Við erum á tímamótum. Veiturnar sem skila fólki rafmagni, hita, vatni og fráveitu eru grunnstoðir samfélagsins en þær eru að mörgu leyti ósýnilegar í daglegu lífi fólks. Allt virkar, þar til það virkar ekki. Ég segi stundum að það sé ótrúlegt virði í ósýnilegum veitum. En nú standa veitur frammi fyrir uppsafnaðri fjárfestingarþörf, auknum kröfum vegna loftslagsbreytinga, þéttingu byggðar víða og síbreytilegu rekstrarumhverfi. Því er mikilvægt að fagfólk, stjórnvöld og hagsmunaaðilar nái upplýstu og faglegu samtali um þessa mikilvægu starfsemi.“ Þú talar oft um hið „ósýnilega virði“ veitnanna. Hvað áttu við með því? „Fólk getur kveikt ljós, opnað fyrir krana, hitað húsnæði og rekið fyrirtæki án þess að sjá eða þurfa að hugsa um hvað liggur að baki þessu. Það er auðvitað jákvætt, en það hefur líka þá hlið að starfsemin verður ósýnileg. Þá getur gleymst hversu flókin, fjármagnsfrek og mikilvæg hún er. Veiturnar eru ekki sjálfgefnar. Þær eru afrakstur áratuga framtaks fyrri kynslóða, uppbyggingar, stöðugs reksturs og mikillar sérþekkingar.“ Veruleg fjárfestingarþörf Hver er staðan þegar kemur að fjárfestingarþörf í veitukerfunum? „Hún er veruleg og að hluta til uppsöfnuð. Við erum með innviði sem víða eru komnir til ára sinna og þurfa endurnýjun. Samfélagið okkar er líka að stækka. Á sama tíma eru kröfur að aukast; meiri afhendingaröryggi, meiri sveigjanleiki, betri aðlögun að loftslagsbreytingum og áframhaldandi orkuskipti. Þetta kallar á stórar fjárfestingar sem eiga að lifa og standast tímans tönn í áratugi. Til að geta ráðist í þær þarf rekstrarumhverfi sem gerir fyrirtækjum kleift að standa undir slíkum verkefnum.“ Þú nefnir rekstrarumhverfið oft. Hvers vegna skiptir það svona miklu máli? „Vegna þess að góðir innviðir verða ekki til nema á grunni góðs rekstrarumhverfis. Veitustarfsemi þarf að búa við skýr, stöðug og fyrirsjáanleg skilyrði. Þar þarf að vera eðlileg arðsemi í rekstrinum svo að fyrirtækin séu fjárhagslega sterk, geti fjármagnað nauðsynlegar framkvæmdir og staðið undir viðhaldi og þróun kerfanna. Þetta er ekki spurning um gróða, heldur um getu til að sinna samfélagslegu hlutverki sínu. Sterk veitufyrirtæki eru líka forsenda öruggrar þjónustu. Þau þurfa að geta laðað að og haldið í hæft og metnaðarfullt starfsfólk, fjárfest í nýrri tækni og brugðist hratt við áföllum. Ef rekstrarskilyrðin eru veik verður erfiðara að byggja upp þekkingu, manna mikilvægar stöður og taka nauðsynlegar ákvarðanir til lengri tíma. Að lokum bitnar það á samfélaginu öllu.“ „Við þurfum umgjörð sem styður við faglegar ákvarðanir og langtímahugsun.“ © Aðsend mynd (AÐSEND) Þú talar þá líka um mannauð? „Algjörlega. Veitustarfsemi er þekkingariðnaður. Þar starfar fólk með sérhæfða menntun og mikla ábyrgð. Til að laða að gott fólk þarf starfsumhverfið að vera faglegt, stöðugt og metnaðarfullt. Það tengist rekstrarskilyrðunum beint. Ef við viljum að næstu kynslóðir verkfræðinga, tæknifólks og sérfræðinga sjái framtíð í greininni verðum við að tryggja að fyrirtækin séu spennandi, bæði sterk og framsýn.“ Almannahagsmunir að reksturinn sé góður Það er ekki oft talað um arðsemi veitustarfsemi og stundum kemur fram gagnrýni á hana. Hvernig svarar þú því? „Arðsemi í veitustarfsemi snýst um sjálfbærni, ekki skammtímahugsun. Ef reksturinn skilar ekki eðlilegri arðsemi er ekki hægt að fjármagna nauðsynlegar fjárfestingar, hvorki með eigin fé né lánsfé. Þá veikjast innviðirnir og fyrirtækin smám saman. Góður rekstur er því forsenda almannahagsmuna, ekki andstæða þeirra. Hins vegar eru veitur sérstakar að því leyti að þær eru sérleyfisstarfsemi, veitufyrirtæki starfa á grundvelli opinbers einkaleyfis á tilteknum svæðum og hafa til þess sérstaka opinbera heimild. Þess vegna ákvarða stjórnvöld heimila arðsemi af starfseminni. Eðli máls samkvæmt þarf hún að vera næg til að vilji eigenda fyrirtækjanna standi til þess að verja fjármagni til fyrirtækjanna.“ Þurfa að þola áföll Áfallaþol samfélagsins er mikið til umræðu nú, hvernig horfir sú umræða við veitufyrirtækjum? „Áfallaþol byggist á undirbúningi, fjárfestingum og fagmennsku. Veðuröfgar, náttúruvá og aðrar nýjar ógnir, s.s. fjölþáttaógnir, gera meiri kröfur til innviða en áður. Veiturnar þurfa að þola áföll og geta endurreist starfsemi sína hratt ef áföll dynja yfir. Það krefst fjárhagslegs bolmagns og skýrrar ábyrgðar. Veik fyrirtæki geta einfaldlega ekki sinnt þessu hlutverki með sama hætti og sterk Loftslagsbreytingar kalla líka á aðlögun og nýjar lausnir í rekstri. Þétting byggðar, þar sem hún á við, eykur líka álag á kerfi sem oft eru hönnuð fyrir allt aðrar aðstæður. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að skipulagsákvarðanir, uppbygging og veituinnviðir fari saman – og að veitufyrirtæki hafi heimildir og svigrúm til verja starfsemi sína, undirbúa áföll og bregðast við.“ Þar kemur að heimildum veitufyrirtækja? „Já, skýrar heimildir og skilvirkt regluverk skipta sköpum. Ef ferlar eru ófyrirsjáanlegir eða tefjandi, þá tefst uppbygging sem samfélagið þarf á að halda. Við þurfum umgjörð sem styður við faglegar ákvarðanir og langtímahugsun.“ Forsenda grænnar framtíðar Aðspurður segir Finnur Fagþing vera vettvang fyrir faglegt samtal um þau stóru og flóknu mál sem vatns-, hita- og fráveitur glíma við í rekstri sínum. „Á Fagþinginu ræðum við ekki bara áskoranir heldur líka forsendur lausna og tækniþróun. Samorka vill leggja sitt af mörkum til upplýstrar umræðu um hvernig við tryggjum sterk, vel rekin og sjálfbær veitukerfi til framtíðar. Það er forsenda grænnar framtíðar Íslands og þeirra lífsgæða sem við viljum standa vörð um.“ Viðtalið birtist fyrst í sérblaði Viðskiptablaðsins um Fagþing Samorku. Áskrifendur geta lesið blaðið í heild hér .