Innlent | Morgunblaðið | 7.5.2026 | 9:59 Fór strax að ræða aðildarviðræður Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, með Þorgerði og Kristrúnu síðasta sumar. mbl.is/Hákon Andrés Magnússon Andrea Sigurðardóttir Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB ESB upplýst en þjóðin ekki Ráðuneytið hafi vísvitandi málað ranga mynd Augljóst að upplýsingum er haldið frá þjóðinni Ætla ekki að fara í „leyniklefann úr Icesave“ Engin rök fyrir frestun þjóðaratkvæðagreiðslunnar » Fleiri tengdar fréttir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra var þegar farin að ræða tilhögun aðildarviðræðna við Evrópusambandið (ESB) áður en hún lagði fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort þær skyldu yfirhöfuð teknar upp að nýju. Þetta ræddi utanríkisráðherra við fulltrúa ESB og einstakra aðildarríkja sambandsins og leitaði þar stuðnings við aðildarumsókn Íslands, án þess að nokkuð lægi fyrir um vilja Alþingis eða þjóðarinnar um það. Þetta kemur fram í gögnum úr málaskrá utanríkisráðuneytisins, sem utanríkisráðherra hefur lagt fyrir utanríkismálanefnd Alþingis vegna gagnabeiðni nefndarinnar. Þar voru þó ekki öll gögn afhent, sum verða aðeins sýnd nefndarmönnum. Gögnin sýna að utanríkisráðherra kynnti stefnu nýrrar ríkisstjórnar um þjóðaratkvæðagreiðslu á fjölmörgum fundum með erlendum ráðherrum og fulltrúum ESB strax á fyrstu vikum 2025, en ríkisstjórnin tók við völdum rétt fyrir jól 2024. Það var gert með vísan til stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, en þar var kveðið á um að þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna færi fram eigi síðar en árið 2027. Ekki minnst á fundinn Í samskiptayfirliti ráðuneytisins kemur fram að ráðherra hafi rætt málið m.a. við Maros Sefcovic utanríkisviðskiptastjóra ESB, Kaju Kallas utanríkismálastjóra og Mörtu Kos stækkunarstjóra ESB hinn 15. janúar 2025. Í opinberri fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins sama dag var sagt frá fundum ráðherra með Sefcovic og Kallas, en af einhverri ástæðu ekki minnst á fund hennar með stækkunarstjóranum. Í samskiptayfirliti ráðherra, sem nefndinni var afhent, segir hins vegar að fundað hafi verið með Kos, að stefna um þjóðaratkvæðagreiðslu hafi verið kynnt og að stækkunarstjórinn hafi farið yfir stöðu stækkunarmála og áherslur framkvæmdastjórnar ESB. Síðar virðist umræðan hafa færst frá almennri kynningu á þessum fyrirætlunum yfir í efnislegri undirbúning. Á fundi Þorgerðar Katrínar með Mörtu Kos hinn 21. maí í fyrra var, samkvæmt yfirlitinu, greint frá undirbúningi þjóðaratkvæðagreiðslu, nýlegum skoðanakönnunum og áhyggjum af erlendum afskiptum. Þá var rætt „hvernig best væri að greina stöðu viðræðnanna síðast með tilliti til þess hvernig það gæti nýst yrði viðræðum framhaldið“. Umræða um hröðun ferlis Í janúar á þessu ári hafði staðan hins vegar breyst og var ráðherra farinn að leiða hugann að því að flýta þjóðaratkvæðagreiðslu. Gögnin sýna að málflutningur ráðherrans um tímasetningar framlagningar þingsályktunartillögunnar og þjóðaratkvæðagreiðslunnar var nokkuð á reiki í aðdraganda þess að þingsályktunartillagan var lögð fram. Hinn 11. janúar átti Þorgerður Katrín fund með utanríkisráðherra Þýskalands og segir í samskiptayfirlitinu að þar hafi mögulegar tímalínur þingsályktunartillögu og þjóðaratkvæðagreiðslu m.a. verið til umræðu. Ekki kemur fram hvaða tímalínur hafi verið ræddar. Í yfirlitinu segir að utanríkisráðherra hafi á fundum með Mörtu Kos og Kaju Kallas hinn 19. janúar farið yfir stöðu stjórnmála á Íslandi, „hvað ESB aðildarviðræður varðaði“, þar á meðal mögulegar tímalínur fyrir þingsályktunartillögu og þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar sagði ráðherra „samkomulag vera meðal leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna um að flýta ferlinu“ og að þjóðaratkvæðagreiðslan gæti orðið „fyrr en seinna“. Þessi lýsing er athyglisverð í ljósi þess að stjórnarliðar höfðu fram að því vísað til stjórnarsáttmálans, þar sem aðeins var sagt að kosið yrði eigi síðar en 2027. Sem dæmi er í frétt Rúv. frá 8. janúar sl. haft eftir Þorgerði Katrínu að hún horfi til vorsins 2027 í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna. Í samskiptayfirlitinu kemur fram að fram í desember í fyrra hafi erlendum viðmælendum ráðherra verið sagt að tímasetning atkvæðagreiðslunnar væri óákveðin. Í janúar var ráðherra hins vegar farinn að ræða mögulegar tímalínur og að málinu yrði flýtt, að því er virðist í samráði við helstu fulltrúa ESB og einhverra aðildarríkja. Hvenær téð samkomulag um hröðun ferlisins var gert meðal leiðtoganna liggur ekki fyrir. Ekkert tengt þingsályktunartillögunni eða aðildarviðræðum að öðru leyti hafði verið til umræðu á ríkisstjórnarfundum í janúar og að svo stöddu liggur ekkert fyrir um fundi leiðtoganna utan funda ríkisstjórnarinnar þar sem slíkt var rætt. Hinn 13. janúar var uppfærð þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar á yfirstandandi löggjafarþingi til umræðu á fundi ríkisstjórnarinnar og er mögulegt að samkomulagið hafi verið gert í tengslum við umræðu þingmálaskrárinnar, en þingsályktunartillagan var þó ekki á uppfærðri þingmálaskrá. Aðspurð svaraði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra því svo til að þingsályktunartillagan væri ekki á þingmálaskrá vegna þess að ekki lægi fyrir hvenær hún yrði lögð fram. Frétt Politico í kjölfar funda Ládeyða var yfir málinu síðari hluta janúar og fram í febrúar, en þá fóru línur að skýrast í máli Þorgerðar Katrínar gagnvart embættismönnum í Evrópu, skv. áðurnefndu samskiptayfirliti. Fram kemur að hinn 12. febrúar hafi verið kynnt að líklegt væri að þjóðaratkvæðagreiðslan yrði á árinu 2026 á fundi yfirmanna Evrópumála NB8-ríkjanna. Næstu daga átti ráðherra fundi með ýmsum evrópskum embættismönnum þar sem fram kom í máli hennar að stefnt væri að þjóðaratkvæðagreiðslu ekki síðar en haustið 2026. Rétt er að minnast á það að 23. febrúar, skömmu eftir fundaröð utanríkisráðherra með embættismönnum víða um Evrópu, sagði fréttavefurinn Politico frá því að til stæði að flýta atkvæðagreiðslunni og hafði þær upplýsingar eftir tveimur heimildarmönnum í Brussel, en þá hafði ekkert um það komið fram opinberlega áður. Sagði eitt en gerði annað Þorgerður Katrín brást við þeim fréttum í samtali við Morgunblaðið og sagði aðeins um vangaveltur að ræða og að engin ákvörðun hefði verið tekin. Minntist hún þá ekki á áðurnefnt samkomulag leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna um að hraða ferlinu eða það sem hún hafði boðað víða um Evrópu, að stefnt væri að þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður ekki síðar en haustið 2026. Í viðtalinu ítrekaði hún að hún hygðist leggja tillöguna fram í vor og að kosið yrði eigi síðar en 2027. „Það er ekki þannig að ég sé að fara að leggja hana fram í þessari viku eða þeirri næstu,“ sagði hún um þingsályktunartillöguna. Þess má geta að tillagan var sannarlega lögð fram vikuna eftir, hinn 6. mars, þvert á orð ráðherrans. „Ég get ekki svarað fyrir þetta“ Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hélt því fram í samtali við Morgunblaðið 10. mars að margar tímalínur hefðu verið til umræðu þangað til síðustu dagana í aðdraganda samþykktar þingsályktunartillögunnar í ríkisstjórn Íslands. Hún gæti ekki svarað fyrir umfjöllun Politico því hún vissi ekki hvaðan upplýsingar þeirra kæmu. Spurð hvort þetta hefði þá aðeins verið gott gisk hjá Politico sagði hún: „Ég get ekki svarað fyrir þetta.“ Á blaðamannafundi með Donald Tusk forsætisráðherra Póllands hinn 25. febrúar hafði Kristrún sjálf vikið að tímalínunni: „Við erum ekki búin að velja daginn en á næstu mánuðum munum við halda þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Rætt við stækkunarstjóra Í samskiptayfirlitinu kemur fram að skrifstofustjóri viðskiptaskrifstofu ráðuneytisins fundaði með stækkunarsviði ESB 4. mars sl. Þar var greint frá undirbúningi þjóðaratkvæðagreiðslu og að þingsályktunartillaga yrði lögð fram á yfirstandandi löggjafarþingi, sem er meira en þingheimur eða stjórnarþingmenn vissu á þeim tíma. Jafnframt var þar „farið yfir stöðu samningskafla þegar hlé var gert á viðræðum 2013 og sviðsmyndir um hvernig þráðurinn yrði tekinn upp aftur“ ef samþykkt yrði að hefja viðræður á ný. Utanríkisráðherra leitaði einnig eftir stuðningi einstakra Evrópusambandsríkja ef viðræður færu aftur af stað. Í febrúar var utanríkis- og varnarmálaráðherra Írlands sagt að viðræðuferli Íslands gæti farið aftur af stað í tíð formennsku Íra í ESB og var óskað eftir stuðningi Írlands ef svo færi. Eftir að tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst hafði verið kynnt var sambærilegs stuðnings óskað frá Portúgal, Þýskalandi, Danmörku og aftur Írlandi. Ráðherra tók fram að ekki væri veittur aðgangur að frásögnum af fundum í heild. Þá væru önnur gögn aðeins gerð aðgengileg á prenti til aflestrar. Þar væri m.a. um að ræða minnisblöð til ríkisstjórnar og önnur gögn sem varða „yfirstandandi samningaviðræður við ESB um nánara samstarf á ýmsum sviðum“. Nefndarmenn bregðast við „Það er bara augljóst, upplýsingum er hreinlega haldið frá þjóðinni varðandi gang mála. Þetta er bara ekkert annað en leynimakk,“ sagði Diljá Mist Einarsdóttir í samtali við mbl.is um málið. Ríkisstjórnin hefði ekki sagt satt frá hversu lengi þetta væri búið að vera í gangi og hversu umfangsmikið samráðið hefði verið við ESB. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Miðflokksins sagði í samtali við mbl.is að minnihluti nefndarmanna hefði ekki verið reiðubúinn að fallast á skilyrði sem sett voru fyrir því að rýna frekari gögn í lokuðu herbergi. „Við vorum ekki reiðubúin að fallast á þetta skilyrði, að þetta yrði gert með þessum hætti og að við værum með því móti að afsala okkur rétti til að tjá okkur um málið. Það væri til þess fallið að setja okkur í vonlausa stöðu í umræðunni,“ sagði hann og lýsti fyrirkomulaginu sem leynimakki og blekkingarleik. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu