Eitt af stærstu verkefnum Myndlistarmiðstöðvar er þátttaka Íslands í Feneyjatvíæringnum. Við settumst niður með Cecilie til að ræða þátttöku Íslands í tvíæringnum, hvernig valið er úr hópi íslenskra myndlistarmanna fyrir sýninguna og hvaða þýðingu þessi alþjóðlegi vettvangur hefur fyrir íslenska myndlist. Geturðu lýst í stuttu máli hlutverki Myndlistarmiðstöðvar og hvernig þið komið að þátttöku Íslands á Feneyjatvíæringnum? „Formlega ferlið fer þannig fram að ráðherra fær boð um þátttöku og felur Myndlistarmiðstöð að annast framkvæmdina. Því er Myndlistarmiðstöð umboðsaðili fyrir þáttöku Íslands á Feneyjatvíæringnum og ber ábyrgð á verkefninu frá upphafi til enda. Við komum að öllu ferlinu, frá vali listamanns og þróun verksins yfir í fjármögnun, uppsetningu og alþjóðlega kynningu. Hlutverk okkar er að gefa listamanninum bestu mögulegu aðstæður til að raungera sína sýn, bæði innan þess ramma sem fylgir opinberu fjármagni og með því að afla viðbótarfjármagns. Skipulagið í kringum verkefnið hefur styrkst mikið á síðustu árum og í dag er kominn skýr og faglegur rammi utan um þátttökuna. Áður var þetta dreifðara verkefni, sem gerði framkvæmdina flóknari, en nú byggjum við á sterkri reynslu og markvissari umgjörð.“ Listamannamiðað valferli Hver þjóð hefur sinn hátt á því að velja fulltrúa sinn á tvíæringinn. Í fyrstu valdi ráðuneytið listamenn til að fara, oft með hjálp lítilla nefnda. Í seinni tíð hefur valið orðið gegnsærra og vandaðra ferli. Hvernig fer valið fram? „Valferlið á Íslandi hefur þróast töluvert í gegnum tíðina, en það sem hefur verið stöðugt er að það er skýrt listamannamiðað. Það er í raun ákveðin sérstaða í alþjóðlegu samhengi, þar sem í mörgum öðrum löndum er það sýningarstjóri eða stofnun sem stýrir valinu. Hér er áherslan hins vegar á að velja listamanninn sjálfan og byggja verkefnið í kringum hans listrænu sýn. Á síðustu árum hefur ferlið orðið bæði opnara og faglegra. Myndlistarmiðstöð kallar eftir tillögum frá breiðum hópi fagfólks, þar á meðal söfnum og hagsmunaaðilum myndlistarsenunnar. Þær tillögur fara síðan til fagnefndar sem vinnur með völdum alþjóðlegum sérfræðingum við að meta tillögurnar og velja úr hópi listamanna byggt á vinnustofuheimsóknum, þar sem listamennirnir hafa miðlað vinnuferli og hugmyndum sínum áður en endanlega er ákveðið hver verður fulltrúi Íslands á næsta Feneyjatvíæringi. Það er mikilvægt að undirstrika að ekki er verið að velja fullmótaða sýningu á þessu stigi, heldur sterka listræna rödd og skýra sýn sem getur þróast í gegnum ferlið yfir tveggja ára tímabil. Með þessu móti náum við bæði að tryggja faglegt og gagnsætt ferli og á sama tíma virkja breiðan hóp innan myndlistarsenunnar til þátttöku. Þá hefur þetta fyrirkomulag einnig skapað ný tækifæri fyrir listamenn sem taka þátt í ferlinu, meðal annars í gegnum tengsl við alþjóðlega ráðgjafa og vettvang.“ Rödd lítillar þjóðar Hversu mikilvægt er fyrir Ísland að þínu mati að taka þátt í Feneyjatvíæringnum? „Ég er mjög mikill talsmaður Feneyjatvíæringsins. Þetta er einstakur vettvangur í alþjóðlegu samhengi, elsti tvíæringur heims, sem hefur verið haldinn frá 1895. Með yfir aldarlanga sögu sem hefur haft gríðarleg áhrif á þróun samtímalistar. Það er í raun erfitt að finna annan vettvang innan myndlistar þar sem svo margar raddir úr ólíkum heims­hornum koma saman á jafn skýran og sýnilegan hátt. Það sem gerir tvíæringinn sérstaklega áhugaverðan er að þetta er einn af fáum vettvöngum þar sem þjóðum er boðið að taka þátt og ekki einstökum listamönnum. Sú staðreynd breytir eðli verkefnisins. Listamaðurinn er ekki lengur einungis að vinna út frá sinni eigin listrænu sýn, heldur verður hann hluti af stærra samhengi, í samtali um uppruna, sjálfsmynd og stöðu innan alþjóðlegs kerfis. Þetta skapar ákveðna spennu sem getur verið bæði krefjandi og frjó fyrir listsköpunina. Á sama tíma er tvíæringurinn ekki hlutlaus vettvangur. Hann er líka pólitískur, í þeim skilningi að hann endurspeglar valdatengsl, strauma og áherslur samtímans. Þjóðir setja fram ákveðna mynd af sjálfum sér, meðvitað eða ómeðvitað, og listamenn þurfa að staðsetja sig innan þess ramma. Það hefur áhrif á það hvernig verkin eru unnin og hvernig þau eru lesin af alþjóðlegum áhorfendum. Fyrir Ísland skiptir þátttakan því verulegu máli. Við erum lítil þjóð með takmarkaða burði í samanburði við stærri ríki, en við höfum á móti sterka og sjálfstæða rödd í samtímalist. Feneyjatvíæringurinn veitir okkur aðgang að vettvangi sem við hefðum annars mun erfiðara með að sækja í, en getum tekið þátt í samtali sem nær langt út fyrir okkar eigin landamæri. Það sem mér finnst sérstaklega mikilvægt er að þarna skapast rými þar sem rödd lítillar þjóðar fær að heyrast á jafnræðisgrundvelli. Þó að aðstæður og fjárhagsleg geta séu ólíkar erum við öll að tala inn í sama vettvang. Í því felst ákveðið tækifæri sem við eigum ekki að vanmeta. Mín upplifun, bæði úr rannsóknum sem ég hef stundað og í starfi mínu, er að íslenskir listamenn hafi nýtt þennan vettvang á mjög áhugaverðan hátt. Þeir koma oft inn með sterka tengingu við uppruna sinn, hvort sem það er meðvitað eða ómeðvitað, og skapa verk sem tala bæði inn í alþjóðlegt samhengi og út frá sérstöðu Íslands. Það er einmitt þar sem styrkurinn liggur, í því að vera bæði staðbundin sérstaða og alþjóðlegur á sama tíma. Ég tel þátttöku Íslands á Feneyjatvíæringnum mjög mikilvæga, og í rauninni nauðsynlega til að halda áfram að vera virkur þátttakandi í alþjóðlegu samtali um samtímalist.“ © Sigríður Marrow (Sigríður Marrow) Nánar er fjallað um málið í sérblaði Viðskiptablaðsins um Feneyjatvíæringinn . Áskrifendur geta lesið viðtalið í heild hér .