Fjögur ár eru um þessar mundir síðan Rússlandsher réðst inn í Úkraínu. Fólk innan rússneska stjórnkerfisins, sem útlægi rússneski blaðamaðurinn Farida Rustamova hefur rætt við síðustu mánuði, hefur áhyggjur af því hvað taki við í Rússlandi þegar stríðinu lýkur loks. Enginn viti hvenær það gerist. Meðal elítunnar hafi vonir verið bundnar við að Donald Trump Bandaríkjaforseta tækist að hafa milligöngu um samninga. Ár er liðið af valdatíð hans og stríðið stendur enn. Rustamova hefur mikið fjallað um elítuna í Rússlandi. Sjálf hefur hún yfirgefið Rússland og rekur sinn eigin fjölmiðil sem heitir Faridaily . Hún hefur í gegnum tíðina fjallað um rússnesk stjórnmál og starfað fyrir ýmsa fjölmiðla, eins og BBC og rússneska útlæga fjölmiðilinn Meduza. Hún segir að fólk hafi áhyggjur af því hvernig samfélagið eigi eftir að bregðast við þegar samið verður um stríðslok. Líklega verði fagnaðarlæti til að byrja með. Svo þurfi að horfast í augu við þann toll sem stríðsreksturinn hefur tekið af samfélaginu og efnahagnum. „Annað stórt mál er að hundruð þúsunda manna eiga eftir að snúa heim frá víglínunni. Þetta eru hermenn sem hafa barist gegn Úkraínu og drepið Úkraínumenn. Þetta er fólk sem er illa á sig komið andlega sem snýr aftur í samfélagið og afleiðingarnar eru ófyrirséðar. Auðvitað er hægt að sjá eitthvað fyrir en ekki allt,“ sagði Rustamova í samtali við Heimskviður. Fólk í valdastöðum hugsi um sjálft sig og stöðu sína að stríðinu loknu. Pútín gæti ráðist í miklar mannabreytingar og fólk óttist um embætti sín. Eins hafi fólk áhyggjur af því að það verði útbreidd gremja í samfélaginu og að Pútín leiti að blórabögglum. Sagði elítuna hafa misst trúverðugleika sinn Pútín kvað upp þann úrskurð í ávarpi sínu til Rússa í febrúar 2024 að orðið elíta hefði misst trúverðugleika sinn eða merkingu. Þeir sem hefðu ekki gert neitt fyrir samfélagið og litu á sig sem þjóðfélagsstétt með sérstök forréttindi væru klárlega ekki elíta. Hin eina sanna elíta væri þeir sem þjónuðu Rússlandi; verkamenn, hermenn og annað heiðvirt fólk sem hefði sannað tryggð sína við Rússland með gjörðum sínum. Ótti hefur gripið um sig meðal elítunnar í Rússlandi við hverjar afleiðingarnar verða þegar hundruð þúsunda manna snúa heim frá víglínunni þegar samið verður um stríðslok í Úkraínu. Heimskviður ræddu við rússneskan blaðamann um málið. „Það er óhætt að álykta að elítunni hafi runnið kalt vatn milli skinns og hörunds við ræðuna,“ sagði í grein í rússneska, útlæga fjölmiðlinum Meduza í nóvember. „Háttsettir embættismenn, viðskiptamógúlar og hermenn hafa keppst við að halda stöðu sinni í þau fjögur ár sem stríðið hefur varað. Pútín einbeitir sér að því að vinna stríðið gegn Úkraínu og hver sá sem kemur í veg fyrir að sá sigur náist á á hættu að missa stöðu sína. Reyndir embættismenn hafa fallið í ónáð á sama tíma og harðlínuþjóðernissinnar sækja í sig veðrið. Pútín er því umkringdur já-mönnum. Það gæti falist hætta í því fyrir rússneska stjórnkerfið að svo mikil völd hafi safnast á hendur þessa eina sjötíu og þriggja ára gamla manns,“ sagði í greininni. Hvað telur viðmælandi Heimskviða? Er verið að reyna að skipta elítunni út fyrir hermenn og verkamenn í takt við áðurnefnda ræðu Pútíns frá 2024? Rustamova segir erfitt að svara því með afgerandi hætti. Það sé þó verið að vinna að því með skipulögðum hætti að koma fólki sem hefur tengst hernum í valdastöður. Það gangi upp og ofan því þetta fólk hafi almennt hvorki þekkingu á embættisfærslum né reynslu. Þá séu fyrrverandi hermenn oft með áfallastreituröskun eftir hörmungar hernaðar. Það gæti þó dregið til tíðinda við innáskiptingar í elítunni í haust. Þingkosningar eru á dagskrá í Rússlandi í september, eða svokallaðar þingkosningar, segir Rustamova til útskýringar því kosningar í Rússlandi eru ekki frjálsar. Hún hefur greint frá því í fjölmiðlinum sínum Faridaily að það séu áætlanir um að minnst hundrað fyrrverandi hermenn verði kjörnir, innan gæsalappa, í Dúmuna, neðri deild þingsins, í haust. Þar eru 450 sæti. Rustamova útskýrir að það sé í raun hentugra að koma fyrrverandi hermönnum fyrir á þinginu en í stólum embættismanna því að á þinginu hafi þeir ekki raunveruleg völd heldur greiði atkvæði eftir skipunum frá Kreml. Með þessu móti séu þeir sýnilegir í valdakerfinu og þetta sé hluti af þeirri áætlun að koma þeim smám saman inn í stjórnkerfið. Rustamova segir að það sé síður en svo einfalt að skipta elítunni út fyrir fyrrverandi hermenn. Það sé ekki mikil hefð fyrir endurnýjun innan kerfisins. Þar séu margir fyrir á fleti sem fari ekki svo glatt til að rýma fyrir nýliðum. Til elítunnar í Rússlandi teljast milljarðamæringar, stjórnmálamenn, embættismenn og fleiri. Rustamova segir hægt að vita hverjir tilheyri elítunni á hverjum tíma með því að skoða myndir frá árlegu ávarpi Pútíns til þingsins. Þá sé mikil viðhöfn og öllum helstu úr elítunni boðið. Þarna sé fólk úr viðskiptalífinu, trúarleiðtogar og fleiri. Segir Pútín hafa fjarlægst bæði almenning og elítuna Frá 2020 hefur sú breyting orðið að það er erfiðara fyrir fólk innan elítunnar að fá fundi með Pútín. Stjórnkerfið einkennist af persónuhyggju, það er lóðrétt og einræðislegt, segir Rustamova. Pútín sé með alla þræði í höndum sér. Hann hafi í gegnum tíðina komið að lausn ýmissa mála hjá elítunni. Hann sé ekki aðgengilegur núna með sama hætti og áður. Pútín hafi fyrir löngu fjarlægst almenning og síðustu ár hefur hann einnig fjarlægst háttsett fólk í kerfinu. Pútín beini allri athygli sinni að stríðinu í Úkraínu og hafi ekki tíma fyrir innri mál, sama hve háttsett fólk sem leitar til hans kunni að vera. Fólk tjáir andstöðu við stríðið ekki opinberlega Rustamova talar reglulega við heimildarmenn sína í Rússlandi og segir að fólk tjái andstöðu sína við allsherjarinnrásina í Úkraínu aðeins í einkasamtölum, aldrei opinberlega. Innan efsta lagsins sé fólk sem er á móti stríðinu og því finnist það valdalaust gagnvart Pútín og að það geti ekki leyft sér að andæfa stefnu hans. Pútín hefur verið lengi við völd, í 25 ár. Rustamova segir að hann hafi haft það að markmiði að takmarka möguleika á myndun valdablokka og það hafi virkað. Til að einfalda málið útskýrir hún að elítan hafi valið þann möguleika að aðlagast breyttum veruleika eftir allsherjarinnrásina. Valdamenn sem í upphafi voru á móti stríðinu hafi valið að sætta sig við stöðuna og á endanum jafnvel hagnast á stríðsrekstrinum. Í innsta hring og mótmælti innrásinni Það eru þó dæmi um fólk í innsta hring Pútíns sem hefur mótmælt innrásinni. Einn þeirra er Dimitry Kozak sem var aðstoðarstarfsmannastjóri á forsetaskrifstofunni og sagði nýlega af sér. Farida útskýrir að hann hafi verið einn af þeim fáu sem sögðu við Pútín að það væri rangt að fara í stríð við Úkraínu. Það sem hafi verið sérstakt við stöðu Kozaks var að hann hafði ekki neinn hóp á bak við sig, neina valdablokk sem tilheyrði honum sérstaklega. Því hafi hann getað sagt hluti sem þessa við Pútín án þess að litið væri á hann sem mikla ógn. Orð hans hafi þó greinilega ekki haft nein áhrif. Farida segir þetta tilfelli sérstakt, flestir hafi kosið að aðlagast nýjum veruleika og sitja sem fastast. Milljarðamæringur mótmælti og afsalaði sér ríkisborgararétti Fólk í Rússlandi sem vogar sér að mótmæla grimmdarverkum Rússlandshers í Úkraínu á ekki von á góðu; hvort sem það eru almennir borgarar, háttsettir embættismenn eða auðmenn. Nokkur fjöldi þeirra þykir hafa dáið á dularfullan hátt síðustu ár, sumir eftir að hafa gagnrýnt árásir Rússlandshers á Úkraínu. „Ég get ekki horft upp á fyrrum samlanda mína drepa og ræna almenna borgara án nokkurrar ástæðu,“ skrifaði rússneski auðmaðurinn Oleg Tinkov í færslu á Instagram í apríl 2022, tveimur mánuðum eftir að Rússlandsher hóf allsherjarinnrás í Úkraínu. Þar kvaðst hann vona að fleiri fylgdu fordæmi hans og hættu að vinna í þágu fasisma. Þá hvatti hann fleiri til að láta fyrirtækin sín í Rússlandi lönd og leið og rússneskan ríkisborgararétt sömuleiðis, eins og hann gerði. Á þessum tíma átti Tinkov þriðjungshlut í næststærsta banka Rússlands, Tinkoff-banka, sem hann stofnaði sjálfur. Fulltrúar Kremlar höfðu snarar hendur þegar þeir heyrðu af þessari Instagram-færslu. Næsta dag hótuðu þeir öðrum hluthöfum í bankanum að ef þeir slitu ekki öll tengsl við Tinkov yrði bankinn þjóðnýttur. Tinkov sagði í viðtali í New York Times að hann hefði ekki fengið neinu ráðið um framvindu mála. Fyrirtæki í eigu annars milljarðamærings hefði loks keypt hlut hans í bankanum fyrir þrjú prósent af raunverulegu virði. Tinkov metur það svo hann hafi tapað fjárhæð sem jafngildir níu milljörðum bandaríkjadala af auðæfum sínum eftir að hann yfirgaf Rússland. Sé það rétt var þetta mögulega dýrasta Instagram-færsla sögunnar. Hann hefur afsalað sér rússneskum ríkisborgararétti og býr í útlöndum. Rússneskir auðmenn fleiri en áður og ríkari Bandaríska viðskiptatímaritið Forbes tekur árlega saman lista yfir auðugasta fólk í heimi. Stuttu eftir allsherjarinnrásina í Úkraínu, í apríl 2022, hafði rússneskum milljarðamæringum á listanum fækkað úr 117 í 83 vegna refsiaðgerða sem fylgdu stríðinu og fallandi gengis rúblunnar. Síðan hefur þeim fjölgað á ný. Í fyrra voru 140 rússneskir milljarðamæringar á lista Forbes og hafa aldrei verið fleiri. Samanlagður auður þeirra er meiri en nokkru sinni áður. Yfir helmingur þeirra hefur komið að því að útvega Rússlandsher búnað eða á annan hátt hagnast á allsherjarinnrásinni í Úkraínu, hefur BBC , breska ríkisútvarpið, eftir einum greinenda Forbes. Rússneskir auðmenn ekki lengur velkomnir til Evrópu Eftir hrun Sovétríkjanna urðu nokkrir Rússar stjarnfræðilega ríkir eftir að hafa eignast stór fyrirtæki sem áður voru í eigu ríkisins. Þeir nýttu sér það til fulls að kapítalisminn hafði hafið innreið sína í landið eftir áratuga kommúnisma. Auðnum fylgdu líka völd á tímum mikils pólitísks óstöðugleika. Svo eru aðrir sem hafa orðið ríkir eftir að hafa stofnað sín eigin fyrirtæki sem hafa gengið vel. Á árunum fyrir allsherjarinnrásina voru Evrópulönd vinsæll áfangastaður rússnesku milljarðamæringanna. Tvær snekkjur rússneskra milljarðamæringa í Reykjavíkurhöfn vöktu til dæmis töluverða athygli sumarið 2021. En hvert fara þeir þegar þeir eru ekki lengur velkomnir til Evrópu? Eru þeir ef til vill fastir í Rússlandi? Rustamova segir oligarkana ekki fasta í Rússlandi en að lífsstíll þeirra hafi tekið breytingum. Margir þeirra séu beittir refsiaðgerðum á Vesturlöndum og stundum nái þær einnig til fjölskyldna þeirra. Núna fari þeir suður á bóginn í ferðalög sín eða til Asíuríkja. Það sé mikil breyting fyrir milljarðamæringana sem hafi árum saman mikið sótt til Evrópu. Þar hafi þeir sótt í menninguna og það lúxuslíf sem auðæfi þeirra veittu þeim aðgang að og eins til að ávaxta peningana sína. Það verði þó að hafa í huga að þetta sé ekki algilt enda virki refsiaðgerðirnar ekki fullkomlega. Rustamova segir þó ekki ástæðu til að gera mikið úr þessum breytingum á högum milljarðamæringanna, þetta séu lúxusvandamál ríka fólksins. Afleiðingar stríðsins séu mun alvarlegri fyrir marga aðra.