Tveir starfsmenn Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins greindust með berklasmit í skimun. Þeir eru ekki smitandi og skjólstæðingar eru ekki útsettir fyrir smiti segir forstjóri Heilsugæslunnar. Þó sé mikilvægt að fólk gleymi ekki að berklar séu til og hugi vel að sóttvörnum. „Við urðum að taka þetta mál alvarlega“ Ráðist var í skimun eftir að berklasmit greindust hjá starfsfólki bráðamóttöku Landspítalans á dögunum. „Og það voru líka berklasmit í ákveðnum hópum í samfélaginu. Þessir hópar eru að leita mjög mikið til okkar, á heilsugæslurnar og á ýmsar okkar starfsstöðvar. Þannig að við urðum að taka þetta mál alvarlega og skoða það sem þessir smituðu einstaklingar höfðu komið eða hugsanlega komið. Þess vegna var farið í að skoða hvort hér reyndist vera smitaðir einstaklingar. Og því miður reyndist það vera,“ segir Sigríður Dóra Magnúsdóttir, forstjóri Heilsugæslunnar. Í ljósi þessarar niðurstöðu muni skimanir að öllum líkindum fara fram á fleiri starfsstöðvum heilsugæslunnar. „Við erum bara í þessum töluðu orðum að meta það. Þessar niðurstöður komu náttúrulega ekki fyrr en seint í gærkvöldi. Þannig við erum bara að vinna þetta og með þá að sjálfsögðu sóttvarnalækni og smitsjúkdómalæknum. En við tökum þetta auðvitað mjög alvarlega og hugum fyrst og fremst að heilsu og vellíðan okkar starfsfólks.“ Starfsmennirnir sem hafi greinst séu sem betur fer ekki með einkenni smitandi berkla. „En það er mjög þungt að fá þessar fréttir, fyrir alla. Og þau eru að fara af stað í erfiða vegferð og uppvinnslu á mat.“ Sigríður Dóra segist þó vera bjartsýn fyrir þeirra hönd. „En þetta er bara mjög vont mál fyrir alla og við hugsum svo sannarlega hlýlega til þessa starfsfólks og annarra sem eru í þessari stöðu.“ Hvað eru berklar? Samkvæmt Vísindavef Háskóla Íslands eru berklar eru smitsjúkdómur, sem berst manna á milli um öndunarfæri Meinvaldurinn er „baktería“ (sýkill). Sýklarnir komast inn í líkamann við öndun en berast frá öndunarfærum um líkamann með blóðrás. Berklasýklar geta hreiðrað um sig á ýmsum stöðum í líkamanum, svo sem: nýrum, beinum eða miðtaugakerfi. Algengast er þó að þeir valdi sjúkdómi í lungum. Þangað berast þeir fyrst og þar eru vaxtarskilyrði góð, einkum í lungnatoppunum. Samkvæmt Heilsuveru greinast nokkur berklasmit árlega á Íslandi Hvernig get ég smitast af berklum? Uppspretta berklasmits er sjúklingur með berklahósta. Smit berst ekki nema frá þeim sem hafa sjúkdómseinkenni, öfugt við það sem gerist til dæmis hvað varðar alnæmi. Við hósta berast sýklarnir út í andrúmsloftið, og því er erfitt að verjast smiti. Berklar eru þó ekki mjög smitandi, samanborið við vírussjúkdóma eins og inflúensu og mislinga. Smithætta er, almennt talað, meiri eftir því sem samskipti við sjúkling eru nánari. Hver eru einkenni berkla? Hiti Hósti Kuldahrollur Litaður uppgangur Lystarleysi Nætursviti Slappleiki Þyngdartap Á heimasíðu Heilsuveru segir að berklabakterían sýki oftast lungu og veldur þá langvarandi hósta, takverk, og stundum blóðlituðum uppgangi. Bakterían getur einnig lagst á önnur líffæri eins og nýru, miðtaugakerfi og bein. Ómeðhöndlaðir berklar geta einnig valdið Sýkingu í þvagfærum getur valdið tíðum þvaglátum og blóði í þvagi Sýkingu í beinum veldur bólgu og verkjum Eru allir sem eru með berklasmit smitandi? Nei, berklasjúklingar smita ekki allir. Það er einkum sú tegund berklasjúkdóms sem einkennist af holumyndun í lungum og þar sem sýklarnir sjást við smásjárskoðun á hráka, sem er smitandi. Það smitast ekki allir sem umgangast berklasjúklinga og það veikjast ekki allir sem smitast af berklum. Það er hægt að vera smitaður alla ævina án þess að sjúkdómur komi fram. Hvernig losna ég við berkla? Berklar eru meðhöndlaðir með sýklalyfjum. Meðferðin er ákveðin í hverju tilviki fyrir sig. Það fer eftir því hvort viðkomandi er með berklaveiki eða hulduberkla. Berklaveiki: einstaklingur sýnir einkenni og er því smitandi. Hulduberklar: bakterían til staðar í líkamanum en veldur ekki sýkingu og viðkomandi er ekki smitandi. Berklaveikur einstaklingur með lyfnæmar bakteríur er gjarnan meðhöndlaður með fjórum berklalyfjum í 6 mánuði. Einstaklingur með hulduberkla fær varnandi meðferð til að koma í veg fyrir að berklaveiki leysist úr læðingi síðar á ævinni. Venjulega er meðhöndlað með einu berklalyfi í 6 mánuði en stundum með 2 lyfjum í 3 mánuði. Mikilvægt er að klára meðferð bæði við hulduberklum og berklaveiki. Starfsmennirnir í framlínu innan heilbrigðiskerfisins Það er auðvitað talsverður fjöldi sem hefur orðið útsettur fyrir þessu á bráðamóttökunni, er þetta nýr veruleiki heilbrigðisstarfsfólks á Íslandi? „Það er einmitt það sem við þurfum að hugsa. Við byrjuðum á nokkrum einingum og töldum að það væru mestar líkur á því en núna held ég að við verðum að hugsa málið upp á nýtt,“ segir Sigríður Dóra. Starfsmennirnir sem hafi greinst með berklasmit að undanförnu séu í framlínu innan heilbrigðiskerfisins og því í snertingu við ákveðna hópa sem leiti mikið á heilsugæslur. Innan þeirra hópa hafi berklasmit komið upp. „Ef þú ert með smitandi berkla þá dreifirðu berklasmiti og það þarf ekki mikla snertingu til þess,“ segir Sigríður Dóra, og heldur áfram: „En það sem við erum að tala um núna er að okkar starfsmenn hafa tekið berklasmit en eru ekki smitandi. Við vonum að svo sé. Þá eru þeir ekki hættulegir öðrum. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Þeir eru ekki smitandi.“ Hún segir að fólk þurfi ekki að óttast smit með því að mæta á heilsugæslur eða aðrar heilbrigðisstofnanir og fá þjónustu. „Það eru þessir smitandi berklaeinstaklingar sem við þurfum að finna og ná að meðhöndla og einangra.“ Líklegt að allir framlínustarfsmenn verði skimaðir Sigríður Dóra segir að nú þurfi að hugsa málið upp á nýtt þegar kemur að skimun heilbrigðisstarfsfólks. Áður en smitin tvö komu upp í gær hafi verið búið að ákveða að skima tvær starfseiningar heilsugæslunnar. „Sem hefði verið eitthvað fimmtíu til sjötíu manns. En það var fyrir þessar fréttir. Mér finnst mjög líklegt að við förum miklu víðar og jafnvel í alla okkar framlínustarfsmenn. Það er bara ekki annað hægt.“ Sigríður Dóra segist ætla að leyfa sér að vera bjartsýn. Hún vonar að fleiri berklasmit komi ekki upp. „En berklar, við megum ekki gleyma þeim. Berklar eru til. Það er fólk að ferðast til alls konar landa, alls konar fólk sem kemur hingað í heimsóknir eða búsetu. Og hættulegustu berklarnir eru að við gleymum þeim.“ En varðandi þessa tvo sem eru að greinast, hversu íþyngjandi er það sem núna tekur við hjá þeim þó þau sýni ekki einkenni eða eru ekki veik? „Það er alltaf þungt að fá þessar upplýsingar og þau eiga nú eftir að fara í ferli. Þau fara í lungnamyndatöku - það er fyrsta skref, að hitta smitsjúkdómalækni. Í besta falli er fram undan nokkurra mánaða lyfjameðferð og hún er ekkert átakalaus. Þetta á allt að geta farið mjög vel ef við höldum vel utan um, en við erum ekki ánægð með að vera komin í þessa stöðu.“ Brýnir fyrir fólki að rifja upp almennar sóttvarnir Sigríður Dóra segir enga ástæðu fyrir skjólstæðinga heilsugæslunnar að hafa áhyggjur af því að smitast af berklum á starfsstöðvum þeirra. „Nei, það á ekki að vera. Við þurfum bara aftur að rifja upp almennar sóttvarnir. Ef fólk er hóstandi, þó það telji sig vera bara með einhverja kvefpest, þá eigum við að gæta að sóttvörnum og vera með grímu. Einkennalaust fólk sem er ekki hóstandi er ekki smitandi. En við þurfum aðeins að gæta aftur að sóttvörnum.