Innlent | Sunnudagsblað | 22.2.2026 | 0:30 Bönkuðu á dyrnar og sögðu honum að yfirgefa heimilið Oleksí Havrísj, nýr sendiherra Úkraínu á Íslandi, sagði blaðamanni frá andrúmsloftinu heima fyrir og baráttuanda úkraínsku þjóðarinnar. mbl.is/Eyþór Fjögur ár verða á þriðjudag liðin frá því að Rússar gerðu allsherjarinnrás í Úkraínu, þann 24. febrúar 2022. Í hugum margra hófst stríðið um Úkraínu þá. En fyrir nýjan sendiherra Úkraínu á Íslandi, Oleksí Havrísj, hófst það árið 2014. Oleksí er enda einn af nær milljón Úkraínumönnum sem bjuggu í borginni Donetsk áður en Rússar réðust inn í austurhluta landsins það ár. „Ég og fjölskylda mín urðum flóttamenn árið 2014, eftir að Rússar réðust inn í Donetsk. Borgin mín, heimilið mitt, allt var hernumið af Rússum. Þá flúðum við til Kænugarðs, öll fjölskyldan mín,“ rifjar nýi sendiherrann upp. Hvenær náðirðu síðast að heimsækja heimaborg þína? „Ég sneri aldrei aftur.“ En þarna bjóstu? „Já, þarna bjuggum við. Rússar bókstaflega bönkuðu á dyrnar mínar.“ Hvað sögðu þeir? „Þeir sögðu mér að yfirgefa heimilið mitt. Því að fyrir innrásarmenn eru engar reglur. Þeir virða ekki alþjóðalög, þeir virða ekki neitt. Ég sá þessa hermenn, þessa ribbalda, þessa hryðjuverkamenn, sem réðust inn í fallegu borgina okkar. Ég sá þessa stríðsglæpi með eigin augum árið 2014.“ Maður liggur örendur eftir að sprengja hæfði íbúðahverfi í Donetsk-borg í ársbyrjun 2015. Rússar réðust þangað inn í apríl 2014. AFP/Dominique Faget „Það voru mistök“ Hann undraðist það þess vegna ekki þegar Pútín fyrirskipaði allsherjarinnrás í Úkraínu átta árum síðar. „Það var mjög skýrt í mínum huga hvar Rússar stóðu og hversu hættulegt þetta land var. En við sem þjóð höfðum þar áður þurft að súpa eitur áratugum saman – rússneskan áróður og undirróður. Þess vegna bið ég samstarfsfólk okkar á Íslandi að skilja hversu hættulegur áróður Rússa er og hversu hættulegt það getur verið að taka ekki harða afstöðu gagnvart þeim.“ Alþjóðasamfélagið virðist hafa skeytt lítið um innrásina árið 2014. HM í knattspyrnu er til að mynda haldið í Rússlandi aðeins nokkrum árum síðar. „Já, það voru mistök.“ Þegar horft er til baka hljóta Úkraínumenn að hafa reiðst aðgerðaleysi umheimsins á þeim tíma. Sendiherrann virðist hér geta sagt margt. Hann lætur á endanum duga að kinka kolli, þar sem hann situr gegnt blaðamanni á hóteli í miðborg Reykjavíkur fyrr í mánuðinum. Fyrsta viðtal hans við íslenskan miðil. „Það eru ekki lengur neinar mannlegar röksemdir sem hægt er að færa fyrir stöðu Pútíns eða gjörðum,“ segir sendiherrann. „Þú reynir að ráða í hann sem mann út frá rökum, en það virðist engin mannleg skynsemi lengur vera að baki verkum hans, og ekki arða eftir af mannúð í huga hans.“ mbl.is/Eyþór Þjónar þjóðinni á krefjandi tímum Þetta er þó ekki í fyrsta sinn sem Oleksí kemur til Íslands. Hann kom til landsins í september og afhenti forseta trúnaðarbréf sitt. Hann segir landið hafa staðist væntingar sínar og vel það. „Ég elska Ísland og það gleður mig mjög að fá að vera fulltrúi míns ríkis hér. Ég heimsótti Ísland áður sem ferðamaður, þannig að ég þekki þetta land og ég elska þetta land.“ Oleksí var skipaður sendiherra á Íslandi í ágúst á síðasta ári. Í apríl sama ár hafði hann verið skipaður sendiherra í Noregi, en sú staða hafði þá verið laus í þrjú ár. Þar hefur hann aðsetur, í Ósló. Áður hafði Oleksí um árabil sérhæft sig í stefnumótun og stjórnun fyrirtækja sem starfa á sviði orkumála og fjárfestinga, og á hann að baki rúmlega 20 ára starfsferil í þeim geira. Árið 2022 var hann skipaður í stjórn úkraínsks gasdreifingarfyrirtækis og var síðan skipaður stjórnarformaður þess árið 2024. Þá hefur hann sömuleiðis sinnt kennslu í viðskiptaháskóla í Kænugarði síðustu ár og setið í ráði útflytjenda og fjárfesta undir utanríkisráðuneyti Úkraínu. En þetta er sem sagt fyrsta starf hans fyrir utanríkisþjónustuna. „Ég hef ekki fengist við það áður að vera diplómati,“ segir Oleksí. En þú varst valinn í þetta embætti. „Já, ég þjóna þjóð minni á þessum krefjandi tímum.“ Hversu krefjandi eru tímarnir núna? „Þeir eru sérstaklega erfiðir einmitt nú, vegna orkukrísunnar sem ríkir sökum árása Rússa. Nú er 22 gráða frost og Kænugarður að hluta án rafmagns, án vatns og án hita. Svo að margir hafa þurft að flytja í neðanjarðarlestarstöðvarnar og búa þar í tjöldum, til að flýja árásir vélfygla og eldflauga jafnt sem bítandi frostið.“ Finnst þér þetta hafa áhrif á andrúmsloftið meðal almennings? „Nei, úkraínska þjóðin er hugrökk. Og jafnvel í myrkrinu sjáum við hvernig Rússar haga sér. Við erum enn sterk og við verðum sterk. Við verðum hugrökk og við lifum af.“ Frétt af mbl.is „Í tvo mánuði lá ég meðvit­und­ar­laus“ Kveðjukoss að morgni dags í Kænugarði. Sendiherrann segir þjóðina hugrakka. mbl.is/Eggert Jóhannesson Stríðið heldur Pútín á lífi Blaðamaður rifjar upp heimsókn sína til Kænugarðs í mars á síðasta ári, þar sem að nóttu mátti heyra vígbúin vélfygli á flugi, sjá eldglæringar á himni og finna drunur dynja um borgina þegar þau ýmist hæfðu skotmörk sín eða voru skotin niður af loftvörnum heimamanna. Og þetta var langt frá fremstu víglínu. Frétt af mbl.is Þögn, sprengingar og aftur þögn Er ekki erfitt að útskýra fyrir umheiminum það sem á sér í raun og veru stað í Úkraínu? Raunveruleika fólksins? „Það er ekki létt verk. En það er daglegt starf diplómata, fjölmiðlamanna, listamanna og auðvitað ríkisstjórnarinnar, að deila ekki aðeins upplýsingum heldur einnig miðla af reynslu okkar og mistökum. Við erum mjög skýr um það að við höfum gert fjölda mistaka og ef samstarfsríki okkar vilja skoða þessi mistök gæti það hjálpað þeim að búa sig undir mögulega krefjandi tíma.“ Oft hefur verið sagt að Úkraína sé í raun á fremstu víglínu enn stærri árásar Rússa, á Evrópu í heild. „Algjörlega. Við verjum ekki aðeins landsvæði okkar og sjálfstæði, heldur sameiginleg gildi sjálfstæðra lýðræðisríkja í Evrópu og raunar heiminum öllum.“ Hvað telurðu að sé endanlegt markmið Pútíns? „Að halda stríðinu áfram. Því það er það eina sem heldur honum á lífi,“ svarar Oleksí. „Það eru ekki lengur neinar mannlegar röksemdir sem hægt er að færa fyrir stöðu Pútíns eða gjörðum. Þú reynir að ráða í hann sem mann út frá rökum, en það virðist engin mannleg skynsemi lengur vera að baki verkum hans, og ekki arða eftir af mannúð í huga hans. Fleiri þúsundir hafa verið myrtar. Börn numin á brott. Heimili jöfnuð við jörðu. Fyrir fáeinum dögum réðst hann á fæðingarsjúkrahús í Saporisjía með drónum. Það er ekki að finna neina mannlega skynsemi í þessu.“ Frétt af mbl.is „Pútín er orðinn klikkaður“ Árásum Rússa á úkraínsku þjóðina linnir ekki, nærri tólf árum eftir að innrás þeirra hófst. Frá Ódessu í liðnum janúar. AFP Spurning um afstöðu Í þessari annarri heimsókn sinni sem sendiherra átti Oleksí fundi við forseta Íslands, forseta Alþingis, forsætisráðherra, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra, auk fulltrúa nokkurra fyrirtækja og annarra erindreka. Þá nefnir hann sérstaklega að opnuð hafi verið deild úkraínskra bókmennta á Borgarbókasafninu. „Þangað býð ég öllum Íslendingum sem vilja kynna sér bókmenntir frá Úkraínu.“ Hittirðu Úkraínumenn hér á Íslandi? „Alltaf. Ég funda alltaf með samfélaginu hér. Þeim líður vel á Íslandi og kunna mjög að meta landið fyrir að verja þau, hýsa og styðja. Þetta voru tveir dagar þéttskipaðir af ánægjulegum og árangursríkum fundum, og ég vona að við séum að færa okkur nær sigri og friðsamlegri framtíð.“ Nefnir sendiherrann sérstaklega fyrirtækin Össur og Kerecis og segist afar þakklátur fyrir stuðning þeirra og annarra íslenskra fyrirtækja við Úkraínumenn. „Því miður er Úkraína orðin stór markaður fyrir Össur. Mjög stór markaður.“ Hvað getur Ísland gert til að hjálpa Úkraínu frekar? „Ísland hjálpar Úkraínu heilmikið. Við erum þakklát og kunnum að meta styrkan og óbilandi stuðning ykkar og pólitíska afstöðu. Þetta er ekki spurning um fjármagn. Þetta er spurning um afstöðu. Við þökkum fyrir hverja krónu sem þið gefið Úkraínu og þær eru mjög sterkt tákn um samstarf okkar og vináttu. Upphæðin skiptir ekki máli, við erum þakklát fyrir allt saman og munum með ánægju gefa Íslandi skýrslu um hvernig við verjum fénu, því Úkraína kann að vera ábyrgur og áreiðanlegur samstarfsaðili.“ Frétt af mbl.is Það þarf að aflima Úkraínu Úkraínsk kona á sjötugsaldri kveikir á kertum til að hita baðherbergið á heimilinu. Með skipulögðum árásum í vetur hafa Rússar steypt milljónum Úkraínumanna í myrkur og kulda. AFP Lifði helförina af en fraus í hel Halla Tómasdóttir, forseti Íslands, hefur lýst sig andsnúna því að Ísland útvegi Úkraínumönnum vopn til að verjast innrás Rússa. „Ég er hlynnt því að við tök­um alltaf af­stöðu með friði og nýt­um öll okk­ar áhrif til þess að fara fyr­ir friði,“ sagði Halla við Morgunblaðið í maí árið 2024, þegar hún hafði boðið sig fram til að gegna embætti forseta. „Við erum í varn­ar­banda­lagi – varn­ar­banda­lagi er lyk­il­orð – ekki sókn­ar­banda­lagi með Atlants­hafs­banda­lag­inu og það er mín skoðun að við get­um verið þátt­tak­end­ur í því og vest­rænu sam­starfi án þess að leggja fé til vopna­kaupa,“ sagði Halla og var kjörin forseti lýðveldisins rúmri viku síðar. Í mars í fyrra spurði Morgunblaðið aftur út í þessa afstöðu hennar. Halla sagðist þá ekki gera athugasemdir við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefði mótað eða þau framlög sem Alþingi hefði ákveðið að rynnu til varna Úkraínu. Hvað finnst þér um þá afstöðu sem hjá sumum má finna, að ekki eigi að senda Úkraínu vopn heldur gjafir á borð við vettlinga, peysur og trefla? „Við erum í stríði. Svo að okkur vantar vopn. En á sama tíma þarf almenningur einnig hlýjar peysur og teppi, einkum vegna þess að Rússar hafa eyðilagt mikið af orkuinnviðum okkar,“ svarar sendiherrann og rifjar það upp hvernig níræð kona króknaði úr kulda á heimili sínu í Kænugarði í lok janúar. „Hún lifði af útrýmingarbúðir nasista en fraus að lokum í hel vegna Rússa. Rússar eru orðnir helsta tákn hryðjuverka og harmleiks í heiminum.“ Á huga blaðamanns leitar heimsókn hans til annarrar eldri konu, Lídíu Masnitsénkó, á heimili hennar í Ho