Viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir, eða ETS-kerfið svokallaða (e. Emissions Trading Systems), hefur mikið verið til umræðu undanfarnar vikur. ETS-kerfinu var fyrst komið á fót árið 2005, en í kerfinu eru takmörk sett á heildarlosun fyrirtækja og þurfa þau að eiga heimildir fyrir allri sinni losun. Á Íslandi hafa reglur ETS-kerfisins gilt fyrir flugrekendur frá árinu 2012 og rekstraraðila í staðbundnum iðnaði frá árinu 2013, þegar álframleiðsla og járnblendi voru felld undir kerfið. Í kerfinu eru takmörk sett á heildarlosun fyrirtækja og þurfa þau að eiga heimildir fyrir allri sinni losun. Með breytingum á kerfinu árið 2023 var ákveðið að fasa út úthlutun endurgjaldslausra losunarheimilda til flugrekenda og afnema hana að fullu frá og með árinu 2026. Íslensk stjórnvöld og framkvæmdastjórn ESB komust að samkomulagi um aðlögun við tilskipunina fyrir Ísland sem lá fyrir um miðjan maí 2023, þar sem m.a. var horft til landfræðilegra aðstæðna hér á landi. Fékk Ísland þá tímabundna heimild til að úthluta flugrekendum endurgjaldslausum heimildum, en sú undanþága fellur að óbreyttu niður 1. janúar 2027. Á vettvangi Evrópusambandsins stendur nú yfir vinna við að meta áhrif af breytingum sem gerðar voru á ETS-kerfinu fyrir flug árið 2023. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra skipaði í október starfshóp vegna endurskoðunar á ETS-kerfinu, en búist er við að framkvæmdastjórn ESB leggi fram tillögur um breytingar á kerfinu um mitt þetta ár. Að því er segir í svari utanríkisráðuneytisins við fyrirspurn Viðskiptablaðsins er helsti óvissuþátturinn hvort hið svokallaða „ stop-the-clock “ ákvæði, sem undanskilur flug inn og út af EES-svæðinu frá ETS-kerfinu, verði framlengt. Það ákvæði sé meginorsök skakkrar samkeppnisstöðu tengiflugs um Norður-Atlantshaf. „Miklu máli skiptir að EES-reglur leiði ekki til ójafnrar samkeppnisstöðu á innri markaðnum. Skekkt samkeppnisstaða innan ETS-kerfisins getur haft áhrif á tengingar og tíðni flugsamgangna við Ísland. Þegar samið var um sérlausn Íslands lá fyrir að þessi áhrif yrðu veruleg, ef sérlausn væri ekki tryggð, eins og fram kemur í skýrslu umhverfis,-orku- og loftslagsráðherra til Alþingis um ETS-kerfið,“ segir í svarinu. Í umræddri skýrslu kom fram að upptaka kerfisins án sérstakrar aðlögunar hefði getað leitt til samdráttar í hagvexti um allt að eitt prósentustig miðað við aðra kosti, eða sem nemur 40–50 milljörðum króna. „Kerfið er samt sem áður mikilvægur þáttur loftslagsaðgerða. Er því mikilvægt að hagsmuna Íslands sé gætt af festu í mats- og endurskoðunarferlinu innan ESB.“ Stjórnvöld leggi áherslu á að finna lausn á málinu sem samræmist hagsmunum Íslands og dregur úr óvissu fyrir haghafa. Meðal þess sem starfshópurinn hefur til skoðunar er hvort framlengja eigi núverandi sérlausn eða freista þess að ná fram nýjum lausnum sem komi til móts við sérstöðu Íslands. Í byrjun árs 2024 voru sjóflutningar, þ.e. stór farþega- og flutningaskip, felldir undir kerfið. Séríslenskar lausnir, sambærilegar þeim sem samið var um í tilviki flugrekstrar, voru til skoðunar en við greiningu á stöðunni hafi komið í ljós að sérstaða Íslands í siglingamálum hafi verið minni en talið var í fyrstu. Var því ákveðið að sækjast ekki eftir undanþágu. Í svari utanríkisráðuneytisins segir að áhrif ETS-kerfisins á siglingar falli ekki undir vinnu starfshópsins, en stjórnvöld muni meta áhrif kerfisins á Ísland og koma afstöðu sinni skýrlega á framfæri við endurskoðun kerfisins, að höfðu samráði við haghafa. Nánar er fjallað um málið í Viðskiptablaðinu . Áskrifendur geta nálgast fréttina í heild hér .