Finnum samhljóminn er yfirskrift Iðnþings þetta árið, þar sem sjónum verður beint að auknu spennustigi á alþjóðasviðinu sem og áskorunum heima fyrir. „Það eru óvissutímar í heimsmálunum og þá þurfum við enn frekar ná árangri til að halda uppi öflugum lífskjörum. Ryðja þarf heimatilbúnum hindrunum úr vegi, efla hagsmunagæslu og sækja tækifærin sem núna blasa við. Viljinn er til staðar en honum þarf að breyta í verk. Þegar við finnum samhljóminn náum við árangri,“ segir Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins. „Íslenskur iðnaður er mjög öflugur og það hefur tekist einstaklega vel að halda uppi þróttmikilli starfsemi við mjög krefjandi aðstæður undanfarin ár þar sem ytri áföll hafa dunið á. Þó er langt í frá sjálfsagt að rekstur fyrirtækja gangi vel og það er keppikefli samfélagsins að viðhalda öflugri verðmætasköpun í landinu. Víða eru blikur á lofti og það eru skýr merki um kólnun hagkerfisins. Samkeppnishæfni sumra greina hefur dvínað meðan aðrar standa sterkar að vígi,“ segir hann enn fremur. Íþyngjandi reglur og ófyrirsjáanleg framkvæmd stofnana hafi dregið úr samkeppnishæfni, auk þess sem flókið skipulagsferli sveitarfélaga hafi dregið úr uppbyggingu. „Iðnaður er stærsta atvinnugreinin í íslensku hagkerfi og því skiptir miklu máli að hjólin snúist. Þannig haldast lífskjörin sterk. Það er ánægjulegt að 90% almennings telur íslenskan iðnað hafa jákvæð áhrif á samfélagið í heild,“ segir Sigurður og vísar þar til Gallup könnunar sem framkvæmd var undir lok síðasta árs. Eigum að gera betur Heimatilbúnar hindranir eru af ýmsum toga að sögn Sigurðar en á Iðnþingi verður sívaxandi flækjustigi regluverks meðal annars tekið fyrir. „Þá er gullhúðun regluverks mikið mein sem eykur kostnað og dregur úr fjárfestingu. Á grundvelli EES-samningsins eigum við aðgang að innri markaði Evrópu og tökum upp evrópskt regluverk. Það er hins vegar algengt að bæta í kröfurnar og þar með þarf að hafa meira fyrir því að skapa verðmætin hér á landi heldur en í öðrum ríkjum Evrópu. Vilji er til þess að breyta en það gengur illa að koma honum í verk,“ segir Sigurður. Skortur á STEM-menntuðum sérfræðingum sé einnig áskorun, en sökum skorts á húsnæði og fjármagni sé mörg hundruð umsækjenda um iðnnám vísað frá á hverju ári. Ástand innviða sé þá ekki nægilega gott og innviðaskuldin mikil, en hún var metin á 680 milljarða króna í skýrslu SI og Félags ráðgjafarverkfræðinga um ástand og framtíðarhorfur innviða á Íslandi sem kom út fyrir ári síðan. Skortur á raforku hafi tafið uppbyggingu og verðmætasköpun, og þótt stjórnvöld hafi gripið til markvissa aðgerða í orkumálum taki uppbyggingin enn allt of langan tíma. Verðbólga og háir vextir setji fyrirtækjunum einnig skorður. Að sögn Sigurðar er það sameiginlegt verkefni Seðlabankans, hins opinbera og aðila vinnumarkaðarins að ná hvoru tveggja niður. „Við þurfum að finna samhljóminn til að ryðja heimatilbúnum hindrunum úr vegi. Þarna er yfirleitt óþarfa sóun á fjármunum og tíma og við eigum að gera betur. Það er hægt og það skilar sér í auknum verðmætum og enn betri lífskjörum,“ segir Sigurður. Blikur séu á lofti en með markvissum aðgerðum sé hægt að efla samkeppnishæfnina. „Einfalda þarf regluverk og auka fyrirsjáanleika í afgreiðslu stofnana þannig að fyrirtæki geti einbeitt sér að verðmætasköpun. Tryggja þarf meiri orku til orkuskipta og nýrrar uppbyggingar. Markvissa sókn þarf í iðn-, tækni- og STEM-menntun og hvetja þarf fleiri til námsins svo fyrirtæki hafi aðgang að hæfu starfsfólki. Þetta eru aðgerðir sem ekki má fresta. Kyrrstaða jafngildir afturför,“ segir Sigurður. Hagnýting gervigreindar kappsmál Á alþjóðavettvangi hafi spennustigið aukist. Öflugur útflutningur krefjist greiðs aðgangs að erlendum mörkuðum, en þar hafi óveðurskýin hrannast upp. „Nú eru óvissutímar í heiminum. Það er aukið spennustig í samskiptum ríkja og það snýr líka að alþjóðaviðskiptum þar sem tollar og aðrar verndarráðstafanir hafa aukist til þess að verja efnahag og framleiðslu í þágu aukins viðnámsþróttar,“ segir Sigurður. „Annað sem hefur einkennt alþjóðlega umhverfið er hröð framþróun og hagnýting gervigreindar en það gæti ráðið úrslitum um samkeppnishæfni ríkja innan nokkurra ára hvernig tækifærin á því sviði eru nýtt. Þó þessi þróun þýði óvissu og margvíslegar áskoranir í rekstri fyrirtækja þá felur hún jafnframt í sér mikil tækifæri sem við þurfum að sækja,“ segir Sigurður enn fremur. Ryðja þarf heimatilbúnum hindrunum úr vegi svo Ísland geti sótt fram að sögn Sigurðar. © BIG (MYND/BIG) Nú þegar hafi Ísland náð árangri í hagnýtingu gervigreindarinnar, meðal annars á sviði gagnavera og með því að kenna tölvum að tala íslensku með máltæknilausnum. Tækifærin séu víðar og nefnir Sigurður tækni með tvíþætt notagildi (e. dual-use technology), sem nýtist bæði í borgaralegum tilgangi og til varna. Það sé vaxandi markaður í ljósi þess að ríki hyggjast fjárfesta meira í varnar- og öryggismálum. „Það þarf öflugri gagnatengingar við önnur lönd, aukna orku og skýran vilja stjórnvalda til að sækja þessi tækifæri. Allt þetta krefst öflugrar hagsmunagæslu þannig að Ísland verði áfram í fremstu röð.“ Hagsmunagæslan felist meðal annars í því að viðhalda greiðum aðgangi að mörkuðum fyrir helstu útflutningsvörur og -þjónustu Íslands, en hingað til hafi tekist vel að verja Ísland á því sviði. Stórefla þurfi viðnámsþrótt og áfallaþol samfélagsins og tryggja öryggis- og varnarhagsmuni landsins í breyttum heimi. Í því felist meðal annars að efla tengslin við Bandaríkin. Þá þurfi að tala máli Íslands gagnvart Evrópusambandinu og fá skilning á íslenskum aðstæðum áður en Ísland innleiðir regluverk ESB á grundvelli EES-samningsins. „Úti í heimi blasa við gríðarleg tækifæri sem liggur beint við fyrir okkur að sækja í tengslum við gervigreind og stafræna innviði. Við þurfum líka að taka til heima fyrir og ryðja heimatilbúnum hindrunum úr vegi. Þannig eflum við samkeppnishæfni Íslands svo að við getum skapað sem mest verðmæti. Hagsmunagæslan felst í því að finna samhljóminn, hér heima og vera samstillt í að gæta hagsmuna Íslands úti í heimi,“ segir Sigurður. Koma þurfi viljanum í verk Fyrirtækin og almenningur finna vel fyrir mikilli verðbólgu og háum vöxtum. Óvissa í efnahagsmálum hefur ekki síst áhrif á fjárfestingar í iðnaði. „Þegar óvissa ríkir þá eru einungis nauðsynlegar ákvarðanir teknar og aðrar látnar bíða. Þannig dregur óvissa úr fjárfestingu. Það er heilt yfir hörð samkeppni milli ríkja eða svæða um atvinnuuppbyggingu. Í nágrannaríkjunum ryðja stjórnvöld hindrunum úr vegi til að laða að verkefni,“ segur Sigurður. Hér á landi hafi stjórnvöld mótað atvinnustefnu og ráðið sérstakan starfsmann til að vinna að stórframkvæmdum, sem bendir til vilja til uppbyggingar. Þó þurfi að ganga lengra, draga úr óvissu og hindrunum svo hægt sé að auka verðmætasköpun og efla lífskjör enn frekar. Viðtalið birtist fyrst í sérblaði Viðskiptablaðsins um Iðnþing .