Í nýlegum dómi Hæstaréttar nr. 69/2025 sem kveðinn var upp 13. febrúar s.l. er fjallað um aðildarhæfi sendiráða og sendinefnda erlendra ríkja á Íslandi í dómsmálum. Þessi dómur er kveikjan að neðangreindri umfjöllun þar sem reynt er að varpa ljósi á hvaða áhrif það getur haft á fyrirtæki og einstaklinga sem eiga í viðskiptum eða öðrum lögskiptum við sendiráð og sendinefndir. Málavextir Mörg fyrirtæki stunda viðskipti við sendiráð erlendra ríkja á Íslandi og er hér m.a. um að ræða þjónustuveitendur sem veita ræstingarþjónustu, öryggisgæslu, akstur, veitingaþjónustu, garðaþjónustu, viðhald og framkvæmdir af ýmsu tagi auk þess sem um getur verið að ræða fyrirtæki sem stunda sölu á aðföngum og rekstrarvörum. Enginn vafi er á því að um getur verið að ræða ábatasöm og góð viðskipti fyrir viðkomandi fyrirtæki. En ekki er víst að seljendur vöru og þjónustu átti sig fullkomlega á lagalegri stöðu þessara viðskiptavina og hugsanlegri áhættu sem felst í viðskiptunum en hér að neðan er gerð stuttlega grein fyrir henni. Um sendiráð erlendra ríkja gildir Vínarsamningurinn um ræðissamband sem lögfestur var á Íslandi með lögum nr. 4/1978 og í 1. mgr. 31. gr. þeirra er tiltekið að sendierindreki skuli njóta friðhelgi. Í því felst meðal annars að sendierindrekar skulu njóta friðhelgi að því er varðar einkamála- og framkvæmdalögsögu móttökuríkisins með ákveðnum undantekningum en þrátt fyrir það hafa sendiráð stöðu lögaðila skv. íslenskum lögum. Þau teljast því hæf til að gera samninga byggða á einkaréttalegum grunni, svo sem verksamninga, þjónustusamninga, ráðningarsamninga auk þess eru þau hæf til að eignast og ráðstafa fasteignum og lausafé, allt í samræmi við íslenska löggjöf. Þeir sem eiga viðskipti við sendiráð geta því áhyggjulaust gengið til samninga og þá er hægt að gera byggða á þeim lögum sem gilda hérlendis um samningsgerð. Það er hins vegar í þessu líkt og mörgu öðru að vandamálin byrja fyrst þegar upp kemur ágreiningur um túlkun og/eða efndir á þeim samningum sem gerðir hafa verið. Ef ekki næst samkomulag við slíkan ágreining er hefðbundin leið að leggja ágreiningsefnin fyrir dómstóla og fá úrlausn þeirra með dómi. Þegar kemur að sendiráðum er slíkt hins vegar ekki tæk lausn því líkt og fyrr greinir þá njóta sendiráð friðhelgi að því er varðar lögsögu móttökuríkisins. Niðurstöður dómstóla Um þetta var fjallað í dómi Hæstaréttar nr. 299/1995 en í því máli var ágreiningur um leigugreiðslur vegna samnings um leigu á húsnæði milli einstaklings og sendiráðs Bandaríkjanna og voru kröfur um greiðslur byggðar á húsaleigusamningi aðila um íbúðarhúsnæði í Reykjavík. Niðurstaða Hæstaréttar var sú að erlent sendiráð njóti ekki þeirrar stöðu skv. íslenskum réttarfarslögum að það geri komið fram sem sjálfstæður aðili að dómsmáli og í samræmi við meginreglur þjóðarréttar verði ríki ekki látið, án samþykkis síns, sæta lögsögu dómstóla annars ríkis. Var málinu því vísað frá dómi. Sama var upp á teningnum í dómi Landsréttar nr. 457/2022 þar sem fyrrverandi starfsmaður sendiráðs hafði uppi launakröfur byggðar á ráðningarsamningi sem hann hafði gert við sendiráðið. Með vísan í fyrrnefndan dóm Hæstaréttar var málinu vísað frá dómi án efnislegrar niðurstöðu. Í áðurnefndum dómi Hæstaréttar nr. 69/2025 sem kveðinn var upp í febrúar s.l. var einnig fjallað um aðildarhæfi sendiráða en hér var um að ræða sendinefnd Evrópusambandsins á Íslandi. Þar var málið aðeins með öðrum hætti þar sem hér var sendiráð til sóknar í máli gegn íslenskum aðila og snerist það um skaðabætur vegna vanefnda á samning. Niðurstaðan var sú sama, að þrátt fyrir að Evrópusambandið sjálft nyti aðildarhæfis á Íslandi gegndi öðru máli um sendiskrifstofu þess hér á landi og var málinu vísað frá dómi. Hvað er til ráða Þeir aðilar sem eru í viðskiptum við sendiráð eða hyggja á slík viðskipti þurfa að hafa ofangreindan skort á aðildarhæfi sendiráða að dómsmálum í huga. Hugsanlega þarf að taka tillit til þessa þegar kemur að verðlagningu vara og þjónustu sem verið er að selja til sendiráða þannig að verð endurspegli þessa áhættu viðskiptanna. Einnig gæti komið til álita að setja fram kröfur um tryggingu frá kaupanda er varða greiðslur vegna gildandi eða fyrirhugaðs samningssambands og þá sérstaklega ef um er að ræða viðvarandi viðskiptasamband t.d. byggt á þjónustusamningi. Höfundur er lögmaður hjá Lögmenn Granda.