Jöfn og aukin samkeppni í bland við bætta hvata myndi stytta biðtíma og bæta upplifun á heilsugæslu. Þetta kemur fram í úttekt Viðskiptaráðs sem kannaði heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu. Þar segir að hröð íbúafjölgun undanfarin ár hafi aukið álag á heilbrigðiskerfið og þannig á heilsugæslu. Þjónusta heilsugæslu hafi skerst og biðtími lengst, og slíkt hafi neikvæðar afleiðingar fyrir einstaklinga og samfélagið. Hvað er Viðskiptaráð og hvert er hlutverk þess? Viðskiptaráð er frjáls félagasamtök hagsmunaaðila í verslun og viðskiptum á Íslandi sem stofnuð voru 1917. Mörg af stærstu fyrirtækjum landsins eru aðilar að samtökunum. Samkvæmt lögum Viðskiptaráðs geta fyrirtæki, samtök fyrirtækja, félög og einstaklingar sem reka viðskipti á samkeppnisgrundvelli átt aðild að samtökunum. Ekki er skylt fyrir fyrirtæki að gerast aðili að samtökunum. Á vefsíðu Viðskiptaráðs segir: „Meginhlutverk Viðskiptaráðs er að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja á Íslandi og skapa þannig forsendur til aukinnar verðmætasköpunar og bættra lífskjara.“ Að meðaltali 27 daga bið eftir tíma hjá heimilislækni Bið eftir heimilislækni á höfuðborgarsvæðinu er sögð að jafnaði 27 dagar. Viðmið landlæknis er að biðtími sé fimm dagar. Tekið er fram að biðtíminn miðist við næsta lausa almenna tíma hjá heimilislækni og að biðtími vegna alvarlegra tilfella sé alla jafna styttri. Um helmingur landsmanna hefur tryggan aðgang að heimilislækni miðað við núverandi fjölda slíkra lækna. Á Íslandi starfi um 160 sérfræðingar í heimilislækningum sem hver um sig geti sinnt um 1200 einstaklingum. Því nái starfandi heimilislæknar einungis að sinna 192 þúsund manns sem samsvarar um helmingi landsmanna. Gunnar Þór Geirsson læknir og formaður Félags íslenskra heimilislækna sagði þó í viðtali við fréttastofu nýverið að hann væri bjartsýnn á framtíðina. Hann ber vonir til þess að allir landsmenn verði komnir með sinn heimilislækni á næstu tíu árum. Yfir hundrað sérnámslæknar í heimilislækningum stunda nú nám hér á landi. Viðskiptaráð telur þá fjölgun ekki duga. Einkareknar heilsugæslustöðvar hagkvæmari Á höfuðborgarsvæðinu eru 19 heilsugæslustöðvar og eru 15 þeirra á vegum hins opinbera en 4 einkareknar. Samkvæmt úttekt Viðskiptaráðs eru einkareknar heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu að jafnaði um 8% hagkvæmari í rekstri en hinar opinberu. Þá er einnig bent á að ánægja skjólstæðinga er meiri á einkareknum heilsugæslustöðvum. Það kemur fram í þjónustukönnun Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu sem framkvæmd var af Maskínu fyrir Sjúkratryggingar Íslands. Jöfnun rekstrarskilyrða á milli einkarekinnar og opinberrar heilsugæslu, aukin samkeppni í rekstri og bættir hvatar eru meðal þess sem Viðskiptaráð leggur til svo hægt sé að gera til að bæta heilsugæslu. Tekið er fram að ýmsar takmarkanir séu settar á einkarekna heilsugæslu umfram þá opinberu. Samkeppniseftirlitið hafi veitt stjórnvöldum tilmæli vegna þessa og að gefin hafi verið út sex tilmæli. Þau má sjá hér fyrir neðan. Sex tilmæli Samkeppniseftirlitsins Tekið beint af vef Viðskiptaráðs. Rannsóknarkostnaður jafnaður: Rannsóknarsvið Landspítalans framkvæmir flestar rannsóknir fyrir HH. Kjör einkarekinna stöðva eru tugum prósenta lakari en þau sem Landspítalinn býður HH og getur þessi kostnaður numið tugum milljóna. Ekki hafa verið færð rök fyrir þessari mismunun í gjaldskrám eftir mismunandi rekstrarformi. Miðlæg þjónusta aðskilin: Upplýsingamiðstöð HH rekur 1700 símann. Ef upplýsingamiðstöðin vísar skjólstæðingi á aðra stöð en hann er skráður eru 7.000 kr. millifærðar á stöðina sem hann mætir á. Upplýsinga­miðstöðin hefur því fjárhagslegan hvata til að vísa þeim sem skráðir eru á einkarekna heilsugæslu til heilsu­gæslu HH. Það undir­strikar þörfina á að aðskilja miðlæga þjónustu frá hefðbundinni starf­semi HH. Eftirlit með skilyrðum þjónustusamninga: Sjúkratryggingar Íslands annast eftirlit með heilbrigðisþjónustuveitendum samkvæmt samningum. Þó er vert að nefna að ekkert eftirlit er með HH þar sem stofnunin lýtur ekki samningi líkt og aðrir. Þá eru dæmi um að opinberar stöðvar hafi farið á svig við kröfur sem einkareknum stöðvum er gert að fylgja að viðlögðum sektum, t.d. lágmarkskröfur um opnunartíma, mönnun og þjónustu. Jafnt aðgengi að sérnámslæknum : Árlega kostar ríkið um 20 sér­námsstöður í heimilislækningum en einkareknar stöðvar hafa hingað til ekki haft möguleika á að sækja um slíka styrki. Tekið sé tillit til iðgjalda til Sjúkratrygginga í fjármögnunar­líkaninu: Opinberar heilsugæslustöðvar eru tryggðar af ríkinu vegna sjúklinga­­tryggingar, en Sjúkratryggingar greiða einstaklingum bætur ef þeir verða fyrir heilsutjóni vegna meðferðar eða rannsóknar í heilbrigðisþjónustu. Einkareknum heilsugæslustöðvum er aftur á móti skylt að greiða árlegt iðgjald til Sjúkra­trygginga­ Íslands vegna sjúklingatryggingar. Fjárhæð iðgjalds tekur mið af ýmsu en meðal annars fjölda heimilislækna og hjúkrunarfræðinga sem skapar neikvæðan hvata til ráðninga. Endurskoða endurgreiðslu virðisaukaskatts: Einkareknar heilsugæslustöðvar fá fasta fjárhæð greidda vegna virðisaukaskattsálags á ári hverju. Aftur á móti fá opinberar stöðvar endurgreiddan virðis­aukaskatt sem þær greiða t.d. vegna ræstinga, snjómoksturs og aðkeyptrar þjónustu. Þetta kerfi torveldar stöðvum að meta og ákveða hvaða verkefnum á að útvista og hverjum ekki. Viðskiptaráð leggur fram þrjár tillögur til þess að auka afköst og jafnræði í rekstri á heilsugæslum. Þær má sjá hér fyrir neðan. Þrjár tillögur Viðskiptaráðs Tekið beint af vef Viðskiptaráðs. Jafna rekstrarskilyrði óháð formi: Viðskiptaráð leggur til að rekstrarskilyrði heilsugæslu verði jöfnuð óháð því hvort stöðvar séu reknar af hinu opinbera eða einkaaðilum. Í því felst að jafna kjör vegna rannsóknaþjónustu, samræma meðferð virðisaukaskatts og taka tillit til kostnaðar vegna sjúklingatryggingagjalda í fjármögnunarkerfi heilsugæslu. Þá verði miðlæg þjónusta, svo sem símaráðgjöf 1700 símans, klofin frá rekstri HH. Þá verði tryggt jafnt aðgengi að sér­náms­læknum í heimilis­­lækningum og eftirlit samræmt óháð rekstrar­formi. Auka samkeppni í rekstri heilsugæslu: Viðskiptaráð leggur til að samkeppni og fjölbreytni í rekstri heilsugæslu verði aukin þar sem einkareknar stöðvar eru bæði hagkvæmari og veita betri þjónustu. Ráðið leggur til að rekstur heilsugæslustöðva Heilsugæslu höfuð­borgar­­svæðisins verði boðinn út í áföngum með samningum við rekstraraðila. Jafnframt verði tryggt að öll kaup Sjúkratrygginga Íslands á heilsugæsluþjónustu fari fram á grundvelli útboðs og samningsbundinna kröfulýsinga óháð rekstrarformi. Með því verði opnað fyrir fleiri rekstraraðila og fjölbreyttari rekstrarform. Betri hvatar: Viðskiptaráð leggur til að fjármögnun heilsugæslu verði í ríkari mæli tengd við árangur og raunverulega veitta þjónustu. Greiðslur til heilsugæslu verði í auknum mæli tengdar afköstum, aðgengi og gæðum þjónustu. Fjármögnun ætti í ríkari mæli að fylgja skjólstæðingnum þannig að stöðvar sem veita góða og aðgengilega þjónustu njóti þess í fjármögnunarkerfinu. Skakkir hvatar fyrirkomulags draga úr fjárfestingum og halda aftur af afköstum. Með því að jafna rekstrarskilyrði, opna fyrir fjölbreyttari rekstrarform og tengja fjármögnun betur við raunverulega þjónustu má efla heilsugæslustigið sem fyrsta viðkomustað fólks í heilbrigðis­kerfinu. Ávinningurinn yrði ekki aðeins fólginn í meiri ánægju skjólstæðinga heldur einnig í betri nýtingu fjármuna og minni þrýstingi á dýrari og sérhæfðari hluta heilbrigðiskerfisins. Sterkt heilsugæslustig er lykilforsenda bæði bættrar heilsu landsmanna og aukinnar sjálfbærni heilbrigðis­kerfisins til lengri tíma.