Gauti Kristmannsson skrifar: „Reikult er rótlaust þangið“ orti Jóhann Sigurjónsson í sínu fræga kvæði og það hefði alveg getað sómt sér sem tileinkun fyrir þessa nóvellu þar sem sögukonunni í fyrstu persónu líður mjög eins og lýst er í ljóðinu. Hún er stödd á einhverju strandsvæði við Eystrasalt, einhverri eyju, giska ég á, en það eru engin staðarnöfn nefnd í sögunni, aðeins það þetta sé við sjóinn, það er flóðasvæði og tilheyrandi flóðgarðar, það er þorp og að minnsta kosti eitt svínabú og fleira í þeim dúr. Sögutíminn virðist vera frá því í janúar og fram á haust, en sögukonan hugleiðir einnig fyrri æviskeið sín sögu sem framan af er frásögn í þátíð, en svo tekur nútíðin við eftir ein kaflaskil, áhugavert stílbragð sem breytir tempóinu í frásögninni á vissan hátt. Þessu er vel fylgt eftir í enn einni afbragðsþýðingunni frá Elísu Björg Þorsteinsdóttur sem heldur mjög örugglega um stílinn í þessu áhugaverða verki, sem á sér áreiðanlega marga áa í bókmenntaheiminum. Mér datt í til dæmis í hug Hús dags, hús nætur eftir Olgu Tokarczuk þótt það sé allt önnur saga, en samt vöknuðu þessi hugrenningatengsl. Sagan er raunsæisleg frásögn, en þó einhvern veginn framandi; í upphafi segir sögukonan frá því er hún vann í sígarettuverksmiðju 30 árum fyrr og bauðst vinna með töframanni sem vildi saga hana í sundur í kistu á siglingu með skemmtiferðaskipi til Singapúr. Kistur og innilokun eru einnig þema í þessari sögu, mikilvægt þema þar sem í raun er verið að fjalla um einangrun einstaklinga frá öðru fólki, af eigin hvötum eða annarra, það er ekki alltaf skýrt. Til dæmis heldur sögukonan að það sé mörður í milli þilja í húsinu hennar og fær bróður vinkonu sinnar til að koma og setja upp gildru fyrir dýrið og leikur þessi gildra, sem er nokkurs konar kassi eða kista, mikilvægt táknrænt hlutverk í frásögninni, ekki síst þegar segir frá kærustu bróður sögukonunnar, Nike, sem lokuð var sem barn í kistu frá unga aldri, stundum dögum saman. Sú innilokun á sér síðan hliðstæðu í lífi sögukonunnar og bróður hennar, sem þurftu stundum að bíða tímunum saman í stigagangi blokkarinnar þar sem þau bjuggu uns móðir þeirra kom heim og hleypti inn. Á tímabili finnst manni sem lesanda að verið sé að berja á kuldalegum samskiptum í fjölskyldum og nokkrar persónur sögunnar virðast bera þess merki, en þó er það alls ekki einhlítt, Mimi, vinkona sögukonunnar, er til að mynda úthverf persóna, öfugt við bróður sinn sem rekur svínabú og drekkur bjórinn sinn „án þess að skála við neinn“ eins og segir á einum stað; hann tekur þó breytingum þegar á líður og tengist sögukonunni nánari böndum, í gegnum gagnkvæman áhuga þeirra á hvoru öðru og þegar áfall dynur á í fjölskyldu hans. Miðlægust er þó fjölskylda nafnlausu sögukonunnar, maðurinn hennar, Otis, sem hún er að skrifa stutt bréf eða skilaboð annað veifið, og dóttir hennar, Ann, sem hún hefur lítil samskipti við, en hún sendir móður sinni þó reglulega hnit með staðsetningu sinni þar sem hún er á einhverju löngu ferðalagi út í buskann að manni finnst. Þetta hjónaband fjaraði út þegar dóttirin fór að heiman og samt er eins og sögukonan sé að leita að nánd í gegnum þessi samskipti við fyrrum eiginmann sinn, mann sem er málaður sterkum sérvitringsdráttum þráhyggjusafnara og er þannig að einangra sig frá veröld sem hann heldur að sé fara til fjandans. Heimsslitaþemað er líka undirliggjandi í gífurlegri hitabylgju um sumarið og vitundinni um að flóðasvæðið muni verða miklu stærra og jafnvel gera sögusviðið óbyggilegt. Aldrei er talað um þetta berum orðum, en við skynjum þessa vitund í gegnum sögupersónurnar sem virðast taka þessu dálítið eins og orðnum hlut, rétt eins og við hin núorðið, það er bara vel flestum skítsama, vísindin eru bara skoðun og ekkert meira. Sögupersónurnar sumar eru kannski dálítið þunglyndislegar fyrir vikið, vanmátturinn andspænis lífinu virðist gegnsýra þær eða reka til að leita fáránlegra lausna, eins og bróðir sögukonunnar sem heillast af sér miklu yngri stúlku, barni nánast að aldri, sem hins vegar virðist vera að notfæra sér hrifningu hans, eða þá að leita sér skjóls hjá honum eftir illa meðferð í æsku, við vitum það ekki og hún kannski ekki heldur. Sögukonunni finnst hún vera „dilla“ eins og hún segir við dóttur sína í einum af fáum samskiptum sínum við hana og bendir á að þær séu á sama aldri. En kannski er það líka svo, að þegar heimurinn virðist vera á hverfanda hveli, þá leita manneskjur oft út fyrir gildandi siðferðisramma í einhver konar hedónisma, hjátrú eða pólitískum öfgum. Sagan hverfist líka dálítið um einsemd og yfirgefningu, það er vísað til smásagnasafns Richards Yates um ellefu tegundir einmanaleika, en kannski snýst þetta mest um söknuð, á þó dálítið þversagnakenndan hátt. Til dæmis segir sögukonan um dóttur sína: „Ég verð að læra að vera án hennar, gera eitthvað án hennar, ég held að þegar ég hef lært það muni óttinn við dýpið hverfa aftur.“ Maðurinn hennar, Otis, er hins vegar þeirra skoðunar, segir hún, „að börn veki í manni tilfinningar og stingi svo af og skilji mann eftir einan og yfirgefinn með þessar tilfinningar“. Skömmu síðar, eftir sitt eina samtal við dótturina í sögunni segist hún hins vegar vera „full af trylltum söknuði eftir öllu sem ég átti einu sinni, ég get ekki hreyft mig af söknuði. Ann myndi segja að ég saknaði ummerkja. Ummerkja um hvað?“ Það er góð spurning, hvað er það sem við söknum þegar við söknum, líkast til ein af rannsóknarspurningum þessarar bókar. Önnur hlýtur að vera hvar manneskjan eigi heima enda er það titill bókarinnar og hefði hugsanlega mátt vera spurningamerki á eftir honum. Sögukonan ætlar ekki að festa rætur þarna, hún er aðeins í tímabundinni vinnu eftir að hafa yfirgefið mann sinn þegar samlíf þeirra fjaraði út, en hún kemst kannski að því að það er hægt að festa rætur alls staðar í gegnum samskipti og tilveru í samfélaginu; á hinn bóginn geta þau sem eru rótföst á sínum stað tekið breytingum við þau samskipti og öðlast þannig nokkurn þroska. Þannig eigum við alltaf að geta fundið okkar heima hvort sem við förum eitthvert eða verum, það má alltaf finna sitt heima í þeim manneskjum sem við elskum og virðum. Skilyrðið er hins vegar að gera nákvæmlega það, elska og virða. Gauti Kristmannsson, bókmenntagagnrýnandi Víðsjár á Rás 1, rýnir í Heima eftir Judith Hermann í þýðingu Elísu Bjargar Þorsteinsdóttur. Gauti Kristmannsson flutti pistil sinn í Víðsjá sem finna má hér í spilara RÚV. Hann er prófessor í þýðingafræði við íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands. Hann hefur fjallað um samtímabókmenntir í Víðsjá síðustu tvo áratugi.