Innlent | mbl | 12.3.2026 | 14:31 Af hverju var dómurinn ómerktur? Sindri Snær Birgisson í Hæstarétti fyrir mánuði síðan. Hvorki hann sé Ísidór voru viðstaddir dómsuppkvaðninguna í gær. mbl.is/Eggert Jóhannesson Urður Egilsdóttir [email protected] Setja bókamerki Tilraunaákvæði 20. gr. laganna er svohljóðandi: [1. mgr.] Hver sá, sem tekið hefur ákvörðun um að vinna verk, sem refsing er lögð við í lögum þessum, og ótvírætt sýnt þann ásetning í verki, sem miðar eða er ætlað að miða að framkvæmd brotsins, hefur, þegar brotið er ekki fullkomnað, gerst sekur um tilraun til þess. Tengdar fréttir Ákært fyrir hryðjuverk Verulegir annmarkar á dómi Landsréttar „Hefði verið fínt að ljúka þessu máli“ Dómar Landsréttar í hryðjuverkamálinu ómerktir Engin vitneskja né ásetningur um að fremja hryðjuverk Þriggja barna faðir en ekki hryðjuverkamaður » Fleiri tengdar fréttir „Þetta kom mér í sjálfu sér ekki á óvart þó maður viti aldrei fyrirfram í hvaða átt Hæstiréttur muni hallast,“ segir Hafsteinn Dan Kristjánsson, lagaprófessor við HR, um dóm Hæstaréttar í hryðjuverkamálinu sem hann segir mjög sannfærandi. Dómstóllin ómerkti áfrýjaða dóminn og sagði verulega annmarka hafa verið á dómi Landsréttar sem féll 6. mars árið 2025. Landsréttur þarf því að taka málið til efnislegrar meðferðar á ný. Til upprifjunar þá var Sindri Snær Birgisson handtekinn í september árið 2022 eftir að upp komst að hann hefði verið að þrívíddaprenta vopn. Eftir að hafa skoðað símagögn Sindra komu í ljós óhugnanleg samskipti hans við Ísidór Nathansson sem lögregla mat sem svo að mennirnir hefðu í hyggju að fremja hryðjuverk hér á landi. Síðan þá hefur átt sér stað reyfarakennd atburðarás í þessu einstaka máli í íslenskri réttarfarssögu. Frétt af mbl.is Verulegir annmarkar á dómi Landsréttar Sindri Snær var meðal annars ákærður fyrir tilraun til hryðjuverks og Ísidór fyrir hlutdeild í brotum Sindra. Annars vegar brot á 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þ.e.a.s. hryðjuverkaákvæðinu, og hins vegar 1. mgr. 20. gr. sömu laga, þ.e.a.s. tilraunaákvæðinu. Það er að miklu leyti síðara ákvæðið sem vefst fyrir dómstólunum, þ.e.a.s. hvort Sindri og Ísidór hafi sýnt „ótvírætt þann ásetning í verki“ að þeir hefðu ætlað að fremja hryðjuverk. Fremur lítið hefur reynt á ákvæðið fyrir íslenskum dómstólum. Frétt af mbl.is Ásetningur Sindra og Ísidórs ekki sannaður Önnur túlkun Það er tvennt sem Hæstiréttur gerir verulegar athugasemdir við við dóm Landsréttar, annars vegar túlkun á sönnunarkröfum tilraunaákvæðisins og hins vegar á aðferð við sönnunarmat og samningu hins áfrýjaða dóms sem voru til þess fallnir að hafa veruleg áhrif á niðurstöðu málsins. Byrjum á fyrra atriðinu. Blaðamaður ræddi við Hafstein fyrir tæpu ári síðan eftir að hann ritaði grein í Lögréttu um málið og tilraunaákvæðið. Frétt af mbl.is Ólíkir túlkunarkostir á dómstigunum Í greininni fer hann yfir þá þrjá túlkunarkosti sem koma til greina. Héraðsdómur og Landsréttur lögðu áherslu á hvorn sinn kostinn. Í dómi Hæstaréttar segir að Landsréttur „hafi ekki að öllu leyti lagt réttan skilning í kröfur“ ákvæðisins, þ.e.a.s. að túlkun dómstólsins hafi verið röng. Hæstiréttur leggur þriðja túlkunarkostinn til grundvallar samkvæmt Hafsteini. Það er að verkið sjálft þurfi að bera vitni um ásetning og það ekki með óljósum hætti heldur ótvíræðum, s.s. mat á eðli háttseminnar. „Það sem er kannski ruglingslegt í þessu öllu saman er að mat, eðli, háttsemi, ásetningur og sönnun fléttast allt saman. En það getur skipt máli að halda þessu aðgreindu,“ segir Hafsteinn. Í ljósi þess að Landsréttur byggir á rangri lagatúlkun hefur það áhrif á sönnunarmatið. „Hæstiréttur er að segja „nei, heyrðu það á að byggja á annarri lagatúlkun“ og það þarf því að meta málið út frá því sjónarhorni, eða í gegnum þau gleraugu.“ Dómarar Hæstaréttar er málið var tekið fyrir þann 11. febrúar. mbl.is/Eggert Jóhannesson Þannig að Hæstiréttur er að segja við Landsrétt: „Þið verðið að meta málið út frá þessari túlkun“? „Já. Þannig að í endurtekinni málsmeðferð, sama hvernig það mál fer, þá verður að byggja á annarri lagatúlkun, þ.e.a.s. þeirri sem Hæstiréttur leggur til grundvallar en ekki þeirri sem Landsréttur byggði á í fyrra málinu,“ segir Hafsteinn og bætir við að lagagrundvöllurinn horfi því öðruvísi við í framhaldinu. Það eigi eftir að koma í ljós hvaða áhrif það muni hafa. Vantar afstöðu Varðandi síðara atriðið sem Hæstiréttur nefnir sem ágalla á dómi Landsréttar, þ.e.a.s. sönnunarmatið, segir Hafsteinn: „Það er farið mjög ítarlega yfir það sem Hæstiréttur telur að séu annmarkar á sönnunarmati og samningu dómsins. Það er komist að þeirri niðurstöðu að þessir annmarkar séu til þess fallnir að hafa veruleg áhrif á niðurstöðu málsins.“ Í dómi Hæstaréttar er farið yfir tegundir undirbúningsathafna Sindra og Ísidórs og segir að Landsréttur hafi ekki tekið nægilega afstöðu til munnlegs framburðar mannanna og metið trúveruleika framburðarins. Sem dæmi nefnir Hæstiréttur að Landsréttur tók ekki afstöðu til trúverðugleika þess af hverju einu skotvopni var breytt í hálfsjálfvirkt og reynt að breyta í alsjálfvirkt né hver tilgangurinn var þar að baki. Hluti þeirra vopna sem lögregla lagði hald á í september árið 2022. mbl.is/Hallur Már Þá segir Hæstiréttur að Landsréttur hafi ekki tekið beina afstöðu til trúverðugleika varnar Sindra og Ísidórs um að samskipti þeirra hefðu einungis verið merkingarlaust hjal og svartur húmor í ljósi annarra atriða í málinu. Varðandi aðrar undirbúningsathafnir þá segir Hæstiréttur að Landsréttur hafi tekið litla eða enga afstöðu til þeirra. Frétt af mbl.is Hryðjuverkamálið: Félagar með svartan húmor Meta hversu langt á veg þeir voru komnir „Heilt á litið er Hæstiréttur að segja að það vanti að taka meiri afstöðu til ummæla ákærðu og athafna og setja það síðan í samhengi við að það er verið að sakfella þá fyrir stórfellt vopnalagabrot,“ segir Hafsteinn. Í héraðsdómi var Sindri dæmdur í 24 mánaða fangelsi fyrir vopnalagabrot og Ísidór í 18 mánaða fangelsi. Landsréttur mildaði síðan dómana tæpu ári síðar. Sindri var dæmdur í 18 mánaða fangelsi og Ísidór í 15 mánaða fangelsi. Að sögn Hafsteins hefði Landsréttur því þurft að taka afstöðu til þess hvort að alvara bjó að baki hatursfullri orðræðu Sindra og Ísidórs, „og ef þessar athafnir voru til þess fallnar að undirbúa eitthvað hryðjuverk þá þarf að taka afstöðu til þess hversu langt á veg þær voru komnar.“ Ísidór Nathansson í Landsrétti. Hann hefur sjálfur sagst vera rasisti og einangrunarsinni. mbl.is/Karítas Nýtt mat á munnlegum framburði Hafsteinn veltir því upp af hverju Hæstiréttur fari ekki bara alla leið og leysi úr málinu. Það er vegna þess að dómstóllinn geti ekki endurmetið sönnunargildi munnlegs framburðar. Hann geti einungis metið skrifleg gögn þar sem hvorki sakborningarnir sjálfir né önnur vitni hafi komið fram fyrir Hæstarétti. Hæstiréttur sé því bundinn sem Landsréttur leggi til grundvallar. Landsréttur þurfi að leggja nýtt mat á munnlegan framburð í ljósi leiðbeininga Hæstaréttar um túlkun á lögunum. Þegar það hafi verið gert geti málinu verið áfrýjað enn á ný til Hæstaréttar sem geti þá lagt mat á þann dóm. Sömu dómarar geta dæmt aftur Geta sömu dómarar tekið málið fyrir aftur í Landsrétti? „Í sjálfu sér gætu þeir gert það komi ekki eitthvað annað og meira til en það eitt að þeir dæmdu fyrra málið að því gættu að dómur Hæstaréttar laut aðallega að annmörkum á formhlið málsins varðandi munnlega sönnunarfærslu og sönnunarmat sem og lagatúlkun,“ svarar Hafsteinn. Hann segir ómerkingu Hæstaréttar á dómum líkt og í þessu tilfelli ekki einsdæmi. „Í þessu tilviki eru þeir að segja þið þurfið að leggja ítarlegri og betri grundvöll að þessu sönnunarmati en þið gerðuð,“ segir Hafsteinn að lokum. Hvenær Landsréttur mun taka málið fyrir er óljóst en verjendur Sindra og Ísidórs sögðust í gær vonast eftir því að það yrði sem fyrst þar sem málið hefði legið á þeim „eins og mara“. Frétt af mbl.is „Hefði verið fínt að ljúka þessu máli“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tilraunaákvæði 20. gr. laganna er svohljóðandi: [1. mgr.] Hver sá, sem tekið hefur ákvörðun um að vinna verk, sem refsing er lögð við í lögum þessum, og ótvírætt sýnt þann ásetning í verki, sem miðar eða er ætlað að miða að framkvæmd brotsins, hefur, þegar brotið er ekki fullkomnað, gerst sekur um tilraun til þess. Tengdar fréttir Ákært fyrir hryðjuverk Verulegir annmarkar á dómi Landsréttar „Hefði verið fínt að ljúka þessu máli“ Dómar Landsréttar í hryðjuverkamálinu ómerktir Engin vitneskja né ásetningur um að fremja hryðjuverk Þriggja barna faðir en ekki hryðjuverkamaður » Fleiri tengdar fréttir Blogga um frétt Nýjast á mbl.is » Billie í 3D Pílukast og karókí í fornfrægu húsi Mojtaba Khamenei sendir frá sér yfirlýsingu Maður verður að borga af lánunum sínum Myndskeið: Hætti við eftir tvo daga á Íslandi Umræðan Minnkandi svigrúm sérlausna í stækkunarferli ESB Reykjavíkurflugvöllur – starfsleyfi til bráðabirgða Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Löng bið eftir tíma hjá heimilislækni Af hverju var dómurinn ómerktur? Edition-málið aftur til saksóknara á næstu dögum Spá hækkun vaxta og verðbólgu Mest lesið Í gær Í vikunni Borga ekki umferðarsektir „Ósatt, bara lygar“ Ákærður fyrir að taka stúlku um borð í leyfisleysi Andlát: Þorkell Jóelsson Andlát: Felix Ólafsson Síminn