2025 var eitt besta ár í sögu Síldarvinnslunnar. Góður árangur náðist í veiðum á bolfiski og uppsjávartegundum og vinnslu afurðanna. Þetta var meðal þess sem Þorsteinn Már Baldvinsson, stjórnarformaður Síldarvinnslunnar, sagði á aðalfundi fyrirtækisins í Safnahúsinu á Neskaupstað í dag. Hann benti á að rekstrartekjur samstæðunnar námu 48,6 milljörðum króna árið 2025 og jukust um tæplega 20% milli ára. Hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnsliði nam 14,8 milljörðum króna og hagnaður ársins var 8,2 milljarðar króna. Þorsteinn Már minntist á góða loðnuvertíð sem lauk fyrir skemmstu þar sem vel hefði gengið að vinna hrogn inn á verðmæta markaði. Miklar fjárfestingar en takmörkuð notkun „Þau tæki og tól sem þarf til að vinna loðnuhrognin kalla á margra milljarða fjárfestingu. Þessi tæki komu að góðum notum á 10 daga tímabili núna í mars og sköpuðu mikil verðmæti. Þar áður höfðu þau staðið ónotuð í þrjú ár. Hrognatökutækin eru eitt skýrasta dæmið um hversu mikil fjárbinding er nauðsynleg til að hámarka verðmæti sjávarafla. Milljarðafjárfesting í tækjum sem nýtast í besta falli á 10 daga tímabili, einu sinni á ári, en stundum sjaldnar. Það er í tækjum sem þessum sem eigið fé sjávarútvegsins liggur. Líka í dýrum skipum sem oft liggja bundin við bryggju stóran hluta ársins, en tilbúin að sækja á miðin þegar tíminn er réttur. Síldarvinnslan í Neskaupstað. Þá er mikið eigið fé bundið í dýrum vinnsluhúsum sem stundum nýtast stóran hluta ársins, en stundum ekki. Fyrirtækin þurfa að þola að fjárfesta í svona dýrum eignum en þau þurfa líka að þola þau tímabil þegar þær nýtast ekki. Þess vegna þarf mikið eigið fé. Hvað ætli fasteignafélög myndu þola það lengi ef fasteignirnar í eignasafninu stæðu auðar og tekjulausar svo mánuðum eða jafnvel árum skipti?“ Þorsteinn Már segir Íslendinga hafa orðið vitni að ótrúlegum framförum í sjávarútvegi. Þessar framfarir hafi átt sér stað einkum vegna þess að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafi lagt metnað í að innleiða tækninýjungar með það fyrir augum að efla samkeppnishæfni sína og gera betur í dag en í gær. Stærðarhagkvæmnin Annars staðar kreppi að og megi huga að úrbótum. Í þessu sambandi benti hann á að Íslendingar keppi ekki við aðrar þjóðir á íslenskum markaði heldur alþjóðlegum mörkuðum þar sem verðið er ákveðið utan Íslands. „Samkeppnisaðilar okkar eru í mörgum tilvikum margfalt stærri en íslensk fyrirtæki. Sum norsk sjávarútvegsfyrirtæki eru stærri en allur íslenskur sjávarútvegur til samans. Þannig má nefna að tekjur stærsta sjávarútvegsfélagsins í Noregi í fyrra voru nærri þrefalt hærri en tekjur íslensks sjávarútvegs í heild sinni.“ Stærðarhagkvæmni ráði för erlendis auk þess sem rekstrarumhverfið styðji við sjávarútveginn. Sem dæmi um þetta nefndi hann að Mowi í Noregi, sem er stærsti laxaframleiðandi í heimi, hefði keypt félagið Nova Seafood sem framleiðir yfir 50 þúsund tonn á ári án þess að samkeppnisyfirvöld þar í landi gerðu athugasemd við þau viðskipti. Samanlagt framleiði íslensku laxeldisfélögin um 50 þúsund tonn á ári en samkeppniseftirlitið hér á landi hafi sett sig upp á móti sameiningum íslenskra laxeldisfyrirtækja. Mowi áætli að framleiða 605 þúsund tonn í ár. Hann sagði gjaldtöku á laxeldi í sjó hér á landi án hliðstæðu. Hún sé 10 sinnum hærri en í Noregi. „Í nýju eldisfrumvarpi ráðherra stendur til að lækka álögur en þar er jafnframt gert ráð fyrir að um leið og betur árar, þ.e. skilin milli framleiðslukostnaðar og heimsmarkaðsverð breikka þá hækki gjaldtakan. Síldarvinnslan lagði Arctic Fish til aukið hlutafé á síðasta ári, líkt og flestir hluthafar annarra stærri eldisfyrirtækja landsins, til að styðja við greinina. Það er ekki sjálfgefið að slíkt haldi áfram án þess að annað breytist. Stjórnvöld verða að búa greininni samkeppnishæft umhverfi.“ Annað dæmi varðandi stærðarhagkvæmni nefndi Þorsteinn Már frá Danmörku þar sem tvær fiskimjölsverksmiðjur séu nú starfandi en þær hafi verið 18 árið 1990. Einungis ein bræðsla sé í Færeyjum en þær séu 11 á Íslandi auk margra uppsjávarfrystihúsa. Í samanburði milli landa nefndi Þorsteinn Már að verðmæti sjávarútvegs í Færeyjum, bæði veiðar og eldi, hafi numið 280 milljörðum íslenskra króna í fyrra samanaborið við 360 milljarða króna á Íslandi. Þar blasi við talsvert þyngri kröfur og gjaldtaka á íslenskum fyrirtækjum. Orkuskipti fiskiskipa ekki valmöguleiki „Ísland hefur innleitt evrópska ETS einingakerfið í flutningum og orkumálum auk þess sem öll fyrirtæki borga kolefnisgjald af olíu. Færeyjar eru hins vegar ekki í ETS einingakerfinu og fiskiskip þeirra borga ekki kolefnisgjald af olíu, né heldur flugfélagið eða skipafélögin.“ Beitir NK og Barði NK í höfn í febrúar síðastliðnum. Mynd/GBB Kolefnisgjald sé hugsað til að hvetja til orkuskipta en staðreyndin sé einfaldlega sú að slíkum valmöguleikum er ekki að skipta við rekstur fiskiskipa. Noregur endurgreiði kolefnisgjöld að langstærstum hluta til skipaútgerða og á síðasta ári var ákveðið í Danmörku að endurgreiða kolefnisgjöldin til sjávarútvegsfyrirtækja og undanskilja þau gjöldunum til 2030. Var það meðal annars rökstutt með vísan til samkeppnissjónarmiða. Síldarvinnslan hafi ráðist í milljarða fjárfestingar á undanförnum árum í því markmiði að rafvæða fiskimjölsframleiðslu og ekki fengið neina styrki til þessa ólíkt því sem gengur og gerist víða annars staðar. Hægagangur í aukinni orkuöflun og uppbyggingu dreifikerfis raforku hafi hins vegar þýtt að Síldarvinnslan hefur þurft að notast við olíukatla í meira mæli á undanförnum árum en til stóð sem er þá skattlagt sérstaklega í formi kolefnisgjalds. Launakostnaður margfalt hærri Þorsteinn Már sagði að Íslendingum hefði auðnast að byggja upp öflugan sjávarútveg sem bjóði upp á vel launuð heilsársstörf. „En við búum ekki við þann munað að ríkissjóður borgi starfsfólki fiskvinnslunnar laun í hálft ár eins og tíðkast í Noregi og víða í Evrópusambandinu. Ég sakna umræðu um þetta á vettvangi stjórnmálanna. Það heyrist ekkert í ráðherrum né formanni atvinnunefndar Alþingis um hvernig eigi að verja störf í fiskvinnslu á Íslandi. Allt þeirra tal snýr að strandveiðum og álagningu skatta og gjalda.“ Annað sem snerti á skertri samkeppnisstöðu Íslands í fiskvinnslu sé launakostnaður. Launakostnaður sé innan við þriðjungur í Póllandi miðað við Ísland og til þess að mæta hærri launakostnaði innanlands hafi íslenskur sjávarútvegur tæknivæðst til að ná niður framleiðslukostnaði á móti auknum launakostnaði.