Christian Chramer, forstjóri norska sjávarútvegsráðsins, hefur í ræðu og riti fjallað um áhrif alþjóðlegra viðskiptahindrana og tolla á sjávarútveg á Norðurlöndum. Hann verður með erindi á aðalfundi Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), föstudaginn 27. mars. Þó að sjávarútvegur sé afskaplega ólíkur milli hinna einstöku landa eru forystu- og rekstrarmenn í öllum löndum að velta fyrir sér hvaða breytingar séu í farvatninu og ekki síður hvaða tækifæri og áskoranir koma með fyrirsjáanlegum og ófyrirsjáanlegum breytingum. Christian Chramer, forstjóri norska sjávarútvegsráðsins (Sjømat Norge), er einn af aðalræðumönnum ársfundar SFS þetta árið og er líklega einn þeirra manna sem best geta rýnt í það sem bíður sjávarútvegs við Norður-Atlantshafið. Christian hefur í ræðu og riti fjallað um hvernig alþjóðlegar viðskiptahindranir og tollar hafa áhrif á sjávarútveg á Norðurlöndum. Þótt hann einbeiti sér að norskum laxi og þorski eiga þessar greiningar oft við um íslenskar aðstæður líka. Í opinberri umræðu hefur hann lagt áherslu á að norrænar sjávarútvegsþjóðir þurfi að vera sveigjanlegar gagnvart óvissu á heimsmörkuðum, sem er málefni sem snertir bæði Ísland og Noreg beint. Christian hefur aðallega látið til sín taka sem talsmaður norskra hagsmuna en hefur þó komið að íslenskum sjávarútvegi í gegnum samstarf og fundi. Hann sagðist aðspurður ætla að beina sjónum sínum að stöðu sjávarútvegs á tímum mikilla breytinga á heimsvísu. Hann sagði mikilvægt að skoða hvernig stórar sjávarútvegsþjóðir eins og Noregur og Ísland geta nýtt tækifæri í breyttu markaðsumhverfi og hvernig þær takast á við sameiginlegar áskoranir. Sem forstjóri samtaka sem stýra markaðssetningu á norskum sjávarafurðum verður fengur í að hlusta á hann deila reynslu sinni og sýn á því hvernig megi hámarka verðmæti afurða á erlendum mörkuðum miðað við þær greiningar sem Sjømat Norge hefur gert. Hann sagðist einnig ætla að fjalla um hvað væringar á alþjóðavettvangi eru tilá sölu á sjávarfangi. Það lá beint við að spyrja Christian fyrst hvaða áskoranir hann sæi mikilvægastar fyrir fiskveiðigeirann í Norður-Atlantshafi í dag? „Svarið við spurningunni fer mjög eftir því hvaða tegund er horft á og/eða hvaða stöðu og markaði er litið á, “ segir Christian. „Séð frá Noregi, þar sem tegundir eins og þorskur og makríll eru mjög mikilvægar, hafa litlir kvótar áhrif á bæði greinina og markaðina. Takmarkað framboð á fiski ýtir upp verði og leiðir til hækkunar á virðiskeðjunni. Fyrir neytendur getur verið erfitt að takast á við hærra verð þegar verðbólga, hátt orkuverð og hækkandi tollar á mörkuðum eins og í Bandaríkjunum koma öll til sögunnar á sama tíma.“ Stríð og viðskiptahindranir Er líklegt að viðskipti með sjávarafurðir verði erfiðari í framtíðinni miðað við þróunina í átt að auknum viðskiptahindrunum á alþjóðavettvangi? „Ólgusjór á mörkuðum vegna stríðsins í Úkraínu og Mið-Austurlöndum og tolla sem Bandaríkin leggja á hefur mikil áhrif á sjávarútveginn eins og aðrar atvinnugreinar. Þar að auki sjáum við fleiri viðskiptahindranir birtast á ýmsum mörkuðum. Jákvæða hliðin er sú að það er enn mögulegt að ná viðskiptasamningum. Mercosur-samningurinn, nýr viðskiptasamningur við Indland og Taíland eru allt dæmi um samninga sem munu draga úr hindrunum og auðvelda aðgang að markaði.“ Ef Ísland og Noregur eru borin saman, hverjir eru styrkleikar og veikleikar hvors lands fyrir sig þegar kemur að fiskveiðum? „Sjávarafurðir eru afar mikilvægar fyrir bæði Noreg og Ísland. Sjávarafurðageirar okkar skapa störf og verðmæti við sjávarsíðuna,” segir Christian. „Bæði löndin eru til þess að gera lítil og standa utan ESB og eru frekar langt frá lykilmörkuðum og þurfa að treysta á flókna flutninga til að koma afurðum til neytenda. Á sama tíma er stærð skipa, eignarhald, fiskimið, flutningar og uppbygging enn mjög ólík. Þetta gerir samanburðinn erfiðan. Sögulegur, pólitískur og landfræðilegur munur gerir samanburðinn enn erfiðari.“ Christian sagði að sameiginlegur styrkur landanna fælist í því að vitað sé hversu mikilvægar sjávarafurðir eru og að stjórnvöld átti sig á hversu háð fyrirtækin eru því að koma fiskinum til endanlegs neytanda. „Við skiljum að allt sem við gerum hefur áhrif á verð, ímynd og gæði vörunnar. Bæði löndin hafa háþróaðan sjávarafurðaiðnað sem keppir á heimsmarkaði um hillupláss í verslunum, á matseðlum veitingastaða og á innkaupalistum neytenda. Að koma fiskinum okkar á fjarlæga markaði gerist ekki af heppni eða tilviljun, heldur vegna mikillar vinnu og ákveðni sem birtist með skýrum hætti bæði í Noregi og á Íslandi.“ Christian Chramer, forstjóri norska sjávarútvegsráðsins. „100% fiskur“ Geta Íslendingar lært margt af Norðmönnum þegar kemur að markaðssetningu og sölu? „Mig langar að snúa þessu við og skoða hvað Noregur getur lært af Íslandi. Vinna sem unnin er á Íslandi með verkefnum eins og „100% fiskur“ og einhyrningnum Kerecis er mjög hvetjandi. Að nota allan fiskinn er afar mikilvægt séð frá efnahagslegu, sjálfbæru og siðferðilegu sjónarmiði. Við gerum margt með líkum hætti í löndunum tveimur, en Ísland virðist hafa tekið það á annað stig, eins og Kerecis og sést vel á áherslu ykkar á að auka verðmæti vara úr aukaafurðum fisks.“ Til að viðhalda samkeppnisstöðu sinni – þurfa þjóðirnar að gera miklar breytingar á fiskveiðum sínum? „Ég held að við verðum alltaf að þróast og bregðast við. Heimurinn stoppar ekki, samkeppnin hverfur ekki og þarfir neytenda eru stöðugt að breytast,” segir Christian. „Ég held að við þurfum að einbeita okkur meira að mörkuðum heima fyrir til að geta keppt um áhuga frá neytendum nútímans og morgundagsins. Með því að hafa góð tengsl við markaðina getum við verið á undan samkeppnisaðilum okkar í próteingeiranum og tryggt að við framleiðum bestu mögulegu vörurnar fyrir réttan markað þar sem við getum skapað sem mest verðmæti.“ Geta unnið saman á mörgum sviðum Geta Íslendingar og Noregur aukið samstarf sitt á einhverjum sviðum og ef svo er, telur þú mikilvægt að skoða það? „Til að tryggja að við gerum öll okkar besta til að gæta að auðlindum okkar, vernda þau gildi sem við höfum byggt samfélög okkar á og halda áfram að koma sjávarafurðum okkar til fleiri þarf meira samstarf og samræður. Við eigum sameiginlega sögu að baki, við sjáum sterk viðskiptatengsl bæði sögulega og í dag og stjórnmálasamskiptin eru náin. Ég tel að við þurfum öll að leggja okkar af mörkum til að auka samstarf og byggja upp traust og skilning milli landa okkar tveggja. Við keppum á sumum sviðum en ég tel að við getum unnið saman á mörgum sviðum. Hvað viðskiptahliðina varðar tel ég að við getum lært hvert af öðru og skapað meiri verðmæti með því að gera það.“ Fólk hefur séð breytingar í hafinu sem rekja má til loftslagsbreytinga sem hafa fært stofna til, búist þið við fleiri kvótaárekstrum eins og með makríl? „Ég tel að við þurfum öll að vinna hörðum höndum að því að draga úr átökunum og finna leiðir til að byggja upp traust og sameiginleg gildi á þessu sviði. Þetta er flókið og krefst samvinnu á mörgum sviðum en ég er bjartsýnn að eðlisfari og tel að meira sé hægt að gera þegar við hittumst, ræðum saman og deilum þekkingu og hugmyndum.“ Viðtalið birtist í sérblaði Viðskiptablaðsins um ársfund Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.