Innlent | Morgunblaðið | 31.3.2026 | 13:15 Ekki framhald á ESB-viðræðum Carl Baudenbacher er einn helsti sérfræðingur heims um EES-samninginn og túlkun hans. mbl.is/Eggert Baldur Arnarson [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB Vill að upplýst verði um samningsmarkmið Ísland yrði eitt ríkasta landið í ESB Minnihluti félaga í FA vill halda áfram viðræðum Geta ekki sagt „full og varanleg“ Segir Íslendinga vilja fyrirsjáanleika » Fleiri tengdar fréttir Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, segir íslensk stjórnvöld hafa afturkallað ESB-umsóknina árið 2015 og því sé rangt að tala um að halda viðræðum áfram. Ríkisstjórnin og Alþingi þurfi að koma hreint fram um þetta. Þetta kemur fram í samantekt sem Baudenbacher gerði að beiðni utanríkismálanefndar Alþingis. Baudenbacher rifjar upp tímalínuna í málinu. Aðildarviðræður Íslands og ESB hafi hafist formlega í júlí 2010 en þeim verið hætt árið 2013 (þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins tók við völdum) og umsóknin svo verið formlega dregin til baka 12. mars 2015. Íslensk stjórnvöld hafi þá lagt áherslu á að ekki skyldi lengur álíta Ísland umsóknarríki. Því sé villandi að spyrja um það í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst hvort það eigi að „halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu“. Hluti af EES frá 1994 Það leynir sér ekki á skrifum Baudenbachers að hann telur það ekki þjóna hagsmunum Íslands að ganga í Evrópusambandið. Fyrir því færir Baudenbacher margvísleg rök í 16 blaðsíðna samantekt sinni og verða hér endursögð nokkur dæmi af því hvernig hann telur EES-ríkin hafa meiri hag af núverandi fyrirkomulagi en af inngöngu í ESB. „Upphafspunktur allra vangaveltna hlýtur að vera sá að Ísland hefur frá 1. janúar 1994 verið aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið (EES) innan EFTA-stoðarinnar. Eins og fyrsti forseti Eftirlitsstofnunar EFTA, Norðmaðurinn Knut Almestad, sagði við vígslu EFTA-dómstólsins 4. janúar 1994, þá er kjarninn í EES-samningnum sá að EES/EFTA-ríkin hafa sína eigin óháðu Eftirlitsstofnun EFTA og sinn eigin óháða EFTA-dómstól. Afleiðing bankakreppu Að mínu mati var umsóknin um aðild (Íslands) að ESB hinn 17. júlí 2009 afleiðing falls íslensku bankanna í fjármálakreppunni árið 2008. Sú ákvörðun var naumlega samþykkt á Alþingi með 33 atkvæðum gegn 28, en tveir sátu hjá. Að umsóknin um aðild var dregin til baka 12. mars 2015 má ekki síst rekja til þeirrar vitneskju að hið mikilvæga Icesave-mál … vannst af Íslands hálfu vegna þess að það var ekki dómstóll Evrópusambandsins (CJEU) sem hafði lögsögu, heldur EFTA-dómstóllinn,“ skrifar Baudenbacher sem var dómari í Icesave-málinu. Af þeim sökum vilji hann ekki fara nánar út í málið. Braut í bága við einsleitni Hins vegar vilji hann vitna í skrif annarra um málið. „Ég bendi þó til dæmis á að í hinni þekktu kennslubók Damians Chalmers, Gareths Davies og Giorgios Montis var Icesave-dómur EFTA-dómstólsins til dæmis gagnrýndur á þeim forsendum að hann bryti í bága við einsleitniregluna. Þeir leiddu líkur að því að dómstóll Evrópusambandsins hefði, með því að beita markmiðstúlkun, komist að þeirri niðurstöðu að viðkomandi ríki hefði þurft að koma á fót öflugu innstæðutryggingakerfi sem myndi halda áfram að virka í kerfisbundinni kreppu. Höfundarnir kölluðu það einnig „furðulegt“ að „yfirþjóðlegur dómstóll úrskurði um skiptingu kostnaðar í kjölfar þess sem var í raun gjaldþrot ríkis og fjármálakerfis“. ESB reyndi að þvinga Ísland Þrátt fyrir að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefði gert allt sem í hennar valdi stóð til að þvinga Ísland til að samþykkja óhagstæða Icesave-samninga við Bretland og Holland hafði ESB enga raunhæfa möguleika á að véfengja niðurstöðu málsins. Hún var bein afleiðing tveggja stoða kerfis EES og stofnanalegs sjálfstæðis EFTA-dómstólsins. Öll síðari málsmeðferð til lausnar ágreiningi samkvæmt 111. gr. EES-samningsins hefði skaðað pólitískt orðspor sambandsins sem réttarríkis,“ skrifar Baudenbacher en 111. gr. EES-samningsins fjallar um lausn deilumála. Baudenbacher segir hrakspár Íslandi til handa ekki hafa ræst. „Pólitískar og efnahagslegar afleiðingar af dómnum á Íslandi stönguðust á við margar spár. Ríkisstjórnin var kosin frá völdum, gengisfelling íslensku krónunnar flýtti fyrir efnahagsbatanum og bankastjórar sem báru ábyrgð voru ákærðir, sóttir til saka og dæmdir. Það mat tímaritsins Central Banking Journal að dómurinn væri „Pyrrosarsigur“ fyrir Ísland, reyndist rangt. Í samanburði við Írland, sem bjargaði bönkum sínum með umtalsverðu opinberu fé sem aðildarríki ESB og evrusvæðisins, náði Ísland sér mun hraðar á strik. Árið 2016 höfðu Bretland og Holland fengið fulla endurgreiðslu á öllu því skattfé sem varið var í innstæðueigendur Icesave úr þrotabúi Landsbankans. Sátt náðist í pólitískum ágreiningi við Bretland (ríkisstjórn Gordons Browns hafði sett íslensku ríkisstjórnina á lista yfir hryðjuverkamenn) og ESB-umsókn Íslands var dregin til baka árið 2015. Tilraunin til að koma þessari hernaðarlega mikilvægu eyju inn í ESB hafði því mistekist,“ skrifar Baudenbacher. Hann nefnir svo hvernig eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hafi tekið tillit til íslenskra aðstæðna. Þá meðal annars að bókun 35 skuli ekki hafa verið að fullu innleidd í íslensk lög í áratugi. Eftirlitsstofnun EFTA hafi talið réttarástandið á Íslandi ófullnægjandi allan þennan tíma án þess að grípa til afgerandi aðgerða. Varnarsigur Norðmanna Baudenbacher tiltekur svo dæmi sem hann telur sýna fram á hvernig EFTA-ríkin hafi varið hagsmuni sína út frá tveggja stoða-kerfi EES-samningsins. Meðal annars Norðmenn í dómsmáli sem sneri að beislun vatnsfalla í Noregi. EFTA-dómstóllinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að norska kerfið gengi gegn grundvallarréttindum. „Íslenski dómarinn og síðar forseti Hæstaréttar Íslands, Þorgeir Örlygsson, var framsögumaður í málinu. Þótt dómstóllinn viðurkenndi að orkuöryggi og umhverfisvernd væru lögmæt markmið taldi hann aðferðirnar engu að síður ekki í réttu hlutfalli við markmiðin. Frá sjónarhóli fullveldis ríkja yfir orkuauðlindum brugðust Norðmenn við af talsverðri pólitískri færni. Í stað þess að hverfa frá kerfinu styrktu þeir opinbert eignarhald og útilokuðu að mestu leyti einkafjárfesta. Eftir nokkurn vafa féllst Eftirlitsstofnun EFTA á þessa lausn. Vegna tveggja stoða kerfisins hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins enga möguleika á að grípa til sjálfstæðra aðgerða gegn Noregi.“ Baudenbacher telur það einnig vera mikinn kost við EES-samninginn að sameiginleg stefnumál ESB hafi ekki verið tekin upp af EES/EFTA-ríkjunum. Þetta eigi við um landbúnað, sjávarútveg, utanríkisviðskipti, utanríkisstefnu og gjaldmiðilsmál. Hann telur óþarft að fjalla mikið um sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin. Íslendingar þekki vel kosti þess að standa utan hinnar sameiginlegu stefnu sambandsins í þessum málaflokkum. Hver krísan á fætur annarri Brokkgeng saga Evrópusambandsins Baudenbacher skrifar að þegar EFTA-ríkin ákváðu árið 1989 að undirbúa stofnun Evrópska efnahagssvæðisins hafi Evrópusambandið þótt hafa ýmislegt fram að færa. Sambandið hafi hleypt af stokkunum áætlun sinni um innri markaðinn árið 1985 en nú, rúmum fjórum áratugum síðar, bendi margt til að það sé á niðurleið. „Frá aldamótum hefur ESB gengið úr einni kreppu í aðra. Þessar kreppur hafa grafið undan trausti og hindrað frekari samruna. Nokkrir atburðir þykja marka þáttaskil og hafa dregið úr trausti á ESB og komið í veg fyrir frekari samruna: Höfnun stjórnarskrár fyrir Evrópu í þjóðaratkvæðagreiðslum í Frakklandi og Hollandi árið 2005 markaði tímamót sem drógu úr áhuga á ESB. Það er þýðingarmikið að í þessum ríkjum var ekki haldin önnur atkvæðagreiðsla um Lissabon-sáttmálann, þrátt fyrir að sá síðarnefndi sé ótrúlega líkur. Fjármála- og evrukreppan frá 2008 kom sérstaklega illa niður á efnahagslega veikari ríkjum og reyndi verulega á Evrópusambandið – áskorun sem aðeins var hægt að yfirstíga með umfangsmiklum og dýrum björgunarpökkum. Flóttamannavandinn (frá 2015) er enn óleystur,“ skrifar Baudenbacher. Fulltrúar Evrópusambandsins haldi því fram að sambandið sé helsti talsmaður alþjóðareglna en við nánari skoðun reynist það aðeins fylgja eigin meginreglum þegar því hentar. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Ísland og ESB Vill að upplýst verði um samningsmarkmið Ísland yrði eitt ríkasta landið í ESB Minnihluti félaga í FA vill halda áfram viðræðum Geta ekki sagt „full og varanleg“ Segir Íslendinga vilja fyrirsjáanleika » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Ekki framhald á ESB-viðræðum 210 milljarðar í sjóinn með Borgarlínu Verður næsti stjóri Tottenham Bríet kicks off Easter tour ahead of international dates Vonast til að létta verulega á Landspítalanum Umræðan Fjármálastjórn ríkis og Reykjavíkurborgar Salman Rushdie fyrirgefur ekki Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Nærri 30.000 manns skrifað undir Hvað er svona merkilegt við Kharg-eyju? Flutti umtalsvert magn fíkniefna með Norrænu Runólfur: Nú er lag að lækka kolefnisgjaldið Mest lesið Í gær Í vikunni Rukka fyrir vanskráningu á morgun Natan farinn í meðferð Lögreglan lýsir eftir manni Glæný vél varð eftir í Dublin eftir harða lendingu Hækkanir á farmiðum er