Þegar Daði Már Kristó­fers­son fjár­málaráðherra sagði í lok janúar að hann sæi ekki fyrir sér frekari skatta­hækkanir voru það skýr skila­boð til markaðarins um þá stefnu sem stjórn­völd hygðust fylgja í ríkis­fjár­málum. Fáeinum vikum síðar kynnti sami ráðherra fjár­málaáætlun næstu fjögurra ára þar sem boðuð var aukin skatt­heimta á fjár­mála­fyrir­tæki. Þar var hins vegar hvorki til­greint hvaða skatt ætti að hækka, hvernig það yrði gert né hvaða félög myndu bera byrðina. Það eitt vekur spurningar um fyrir­sjáan­leika í stefnumótun stjórn­valda. Það er áhuga­vert að velta upp af hverju eigi að hækka sér­staka skatta á fjár­mála­fyrir­tæki núna þegar mark­mið gildandi laga stenst ekki lengur skoðun. Í 1. grein laga um sér­stakan skatt á fjár­mála­fyrir­tæki frá 2010 segir skýrt að mark­miðið sé tvíþætt: annars vegar að afla ríkinu tekna til að mæta þeim mikla kostnaði sem féll á ríkis­sjóð vegna falls ís­lenska fjár­mála­kerfisins og hins vegar að draga úr áhættusækni fjár­mála­fyrir­tækja með sér­stökum skatti á skuldir þeirra vegna kerfisáhættu. Skatturinn var því settur á við sér­stakar aðstæður, með skýra og af­markaða rétt­lætingu sem tengdist banka­hruninu og kostnaði ríkisins af því. Sú for­senda hefur hins vegar verið úr sögunni um langt skeið. Í skýrslu Auðfræða­seturs frá 2016, sem unnin var af dr. Ás­geiri Jóns­syni, núverandi seðla­banka­stjóra, og dr. Hersi Sigur­geirs­syni, kemur fram að ríkið hafi þá þegar ekki aðeins endur­heimt allan beinan kostnað af falli bankanna heldur haft hreinan ábata um­fram hann. Í ágripi skýrslunnar segir að með endur­heimtum af fjár­mögnun bankanna, skatt­lagningu og stöðug­leika­fram­lögum slita­búanna hafi ríkis­sjóður haft hreinan ábata upp á 286 milljarða króna á verðlagi hvers árs. Á verðlagi ársins 2015 nam sá ábati 76 milljörðum króna, eða 2,6 pró­sentum af vergri lands­fram­leiðslu. Fyrra megin­mark­mið laganna, að bæta ríkis­sjóði tjón hrunsins, hefur þar með verið upp­fyllt fyrir löngu. Torséð er hvernig ný eða þyngri sértæk skatt­lagning á fjár­mála­fyrir­tæki getur árið 2026 enn verið rétt­lætt með vísan til þess kostnaðar. Á degi Sam­taka fyrir­tækja í fjár­málaþjónustu í fyrra kom fram að frá 2010 til 2025 hefði ríkið fengið 1.711 milljarða króna frá inn­lendum fjár­mála­fyrir­tækjum í formi arðs, seldra eignar­hluta, virðis hluta­fjár, sértækra banka­skatta og annarra skatta og gjalda. Þar af eru 259 milljarðar raktir til þriggja sértækra skatta, 397 milljarðar til arð­greiðslna til ríkisins, 167 milljarðar til seldra eignar­hluta og 487 milljarðar til annarra skatta og gjalda. Sértækir banka­skattar hafa frá 2015 skilað 458 milljörðum króna á núvirði 2025, langt um­fram beinan kostnað. Hitt megin­mark­mið laganna, að draga úr áhættusækni fjár­mála­fyrir­tækja, stendur líka mun veikari fótum í dag en þegar skatturinn var settur á. Árið 2010 var verið að takast á við fjár­mála­kerfi sem hafði ný­lega hrunið. Í dag starfa bankarnir undir mun þyngra reglu­verki, meiri eigin­fjár­bindingu, strangari varúðar­kröfum og um­fangs­meira eftir­liti. Við slíkar aðstæður verður ekki gengið út frá því að frekari skatt­lagning á skuldir og rekstur bankanna dragi sjálf­krafa úr áhættu. Þvert á móti kemur að ákveðnum punkti þar sem of þung sértæk skatt­lagning, ofan á annað reglu­verk, fer að hafa neikvæð áhrif á sam­keppni, fjár­mögnun og útlána­getu og veikja þannig kerfið í heild. Stór hluti lána­starf­semi hefur nú þegar færst út fyrir hefðbundið banka­kerfi, til dæmis til líf­eyris­sjóða, enda lúta þeir ekki sömu íþyngjandi reglum og sköttum og bankar. Þannig eykst áhættan í kerfinu í reynd, enda verða lánasöfn bankanna eins­leitari á meðan stærri hluti útlána færist til aðila sem lúta ekki sama reglu­verki og eftir­liti. Sjá einnig Pólitísk áhætta veru­leiki sem þarf að verð­leggja