Fjár­málaráð, sem er sjálf­stætt og óháð eftir­lits­ráð á sviði opin­berra fjár­mála, gagn­rýnir harð­lega ákvörðun stjórn­valda um að vísitölu­tengja bætur al­manna­trygginga og segir laga­breytinguna byggða á „of­metnum vanda“. Í álits­gerð ráðsins um fjár­málaáætlun 2027–2031 segir að gögn um kjaraþróun bótaþega og launþega styðji ekki þá for­sendu að al­menn kjarag­liðnun hafi átt sér stað. Þrátt fyrir það hafi verið ráðist í víðtæka og sjálf­virka kerfis­breytingu sem geti haft varan­leg áhrif á ríkis­fjár­málin. „Fátt bendir til“ kjarag­liðnunar Fjár­málaráð starfar sam­kvæmt lögum um opin­ber fjár­mál og hefur það hlut­verk að leggja sjálf­stætt mat á fjár­mála­stefnu og fjár­málaáætlanir stjórn­valda. Í álits­gerðinni er tekið sér­stak­lega fram að „fátt bendir til“ þeirrar al­mennu kjarag­liðnunar sem stjórn­völd hafi vísað til þegar lögin voru sett. Í ramma­grein álits­gerðarinnar hafnar ráðið jafn­framt þeim rökum að tekjur bótaþega hafi dregist kerfis­bundið aftur úr tekjum fólks á vinnu­markaði. Þar segir að ráðstöfunar­tekjur 67 ára og eldri hafi færst nær tekjum fólks á vinnu­aldri fremur en fjær þeim. Þá bendir ráðið á að hlut­fall ein­stak­linga undir lág­tekjumörkum sé lægst meðal 65 ára og eldri. Sama niður­staða er dregin fram um tekjur ör­yrkja. Sam­kvæmt greiningu ráðsins hafa ráðstöfunar­tekjur ör­yrkja vaxið hraðar en tekjur vinnandi fólks frá árinu 2015. Fjár­málaráð segir því að tekjur ör­yrkja hafi ekki dregist aftur úr tekjum vinnandi fólks, jafn­vel þegar tekið sé til­lit til breytinga á vinnu­markaði og fjölgunar aðfluttra starfs­manna. „Sætir það furðu“ Ráðið segir jafn­framt að sú leið sem farin hafi verið hér á landi gangi lengra en al­mennt þekkist er­lendis. Í flestum ríkjum sé annaðhvort stuðst við verðlags­tengingu bóta eða blandað kerfi með sér­stökum aðlögunar­reglum sem tak­marki út­gjaldaþróun. Hér hafi hins vegar vægi launa­tengingar verið aukið og sjálf­virkni í út­gjalda­kerfinu styrkt. „Í ljósi reynslu annarra þjóða sætir það furðu að slíkt kerfi sé tekið upp hér nú,“ segir í álits­gerðinni. Fjár­málaráð bendir á að bætur al­manna­trygginga nemi um 31 pró­senti af heildar­gjöldum ríkis­sjóðs sam­kvæmt fram­lagðri fjár­málaáætlun. Sjá einnig Fimmtungur ríkisút­gjalda settur á sjálf­stýringu Með laga­breytingunni muni um helmingur bóta hækka í takt við launa­vísitölu, en aldrei minna en vísitölu neyslu­verðs. Um sé að ræða lög­bundna og sjálf­virka skuld­bindingu sem nái yfir um 15 pró­sent af heildarút­gjöldum ríkis­sjóðs. Varar við áhrifum á verðbólgu og ríkis­fjár­mál Í álits­gerðinni segir að breytingin geti haft áhrif langt út fyrir bóta­greiðslurnar sjálfar. Ráðið telur að sjálf­virk tenging bóta við launaþróun geti aukið út­gjaldaþrýsting, ýtt undir einka­neyslu og gert verðbólgu þrálátari. Þá geti breytingin einnig raskað jafn­vægi á vinnu­markaði og dregið úr sveigjan­leika ríkis­fjár­mála þegar bregðast þarf við efna­hags­áföllum. Sjá einnig Framtíðar­stjórn­völd nauðbeygð til að aftur­kalla Niður­staða ráðsins er orðuð skýrt. Þar segir að laga­breytingin feli í sér „veru­lega áhættu“ fyrir stöðug­leika í efna­hags­lífinu og grafi undan sjálf­bærni opin­berra fjár­mála. Með henni sé komið á kerfi sem auki sjálf­virkni í út­gjaldaþróun, magni hag­sveiflur og dragi úr getu stjórn­valda til að beita mót­vægisað­gerðum. Þá sé „raun­hæf hætta“ á að mis­ræmi myndist milli út­gjalda og tekjuöflunar­getu hins opin­bera, með áhrifum á verðstöðug­leika, vinnu­markað og skuldastöðu ríkis­sjóðs.