Ólafur Sigurðs­son, fram­kvæmda­stjóri Birtu, segir í að­sendri grein á Inn­herja að órökstutt sé að breyting á 3,5 pró­senta raunávöxtunar­viðmiði líf­eyris­sjóða myndi lækka vexti eða auka virkni peninga­stefnunnar. Hann varar við því að raska langtíma­forsendum kerfisins án þess að áhrif á réttindi og stöðug­leika séu metin í heild. Ágreiningur um 3,5 pró­senta raunávöxtunar­viðmið líf­eyris­sjóða harðnar enn, en í grein sinni tekur Ólafur skýrt til varna fyrir núverandi um­gjörð kerfisins og gagn­rýnir hug­myndir um að hrófla við einni af lykil­for­sendum þess. „Að halda því fram með einu Bennastriki að gera megi breytingu á lífeyriskerfinu með því að stytta orðið 3,5% raunávöxtun er dæmi um órökstudda hugmynd sem er þá orðin að því að afnema verðtryggingu lífeyrisréttinda rúmu ári síðar. Bætt er um betur að raunvaxtaviðmiðið dragi úr virkni peningastefnunnar sem er að mínu mati enn ein órökstudda tilgátan. Það fer þó vonandi að sjá til lands í þessari rökræðu,“ skrifar Ólafur sem jafnframt strikar yfir orði raun í raunávöxtun. Í greininni segir Ólafur að „það er ekki hægt að breyta einni for­sendu án þess að skoða aðrar“ og hafnar því að nægi­legt sé að breyta vaxta­for­sendunni einni og sér til að ná fram víðtækari breytingum á fjár­mála­kerfinu. Hann segir jafn­framt að það sé „órökstudd hug­mynd“ að stytta megi ein­fald­lega „orðið 3,5% raunávöxtun“ og leysa þannig þann vanda sem gagn­rýn­endur telja felast í núverandi fyrir­komu­lagi. Grein Ólafs er svar við skrifum Bene­dikts Gísla­sonar, banka­stjóra Arion banka, sem hefur undan­farið haldið því fram að 3,5 pró­senta raunávöxtunar­for­senda líf­eyris­sjóða styðji við verð­tryggingu í fjár­mála­kerfinu og dragi úr virkni peninga­stefnunnar. Sjá einnig Upp­gjörskrafan auki vægi verð­tryggingar í hag­kerfinu Ólafur hafnar því og segir það „enn eina órökstudda til­gátuna“ að raun­vaxta­viðmiðið hafi slík áhrif á miðlun peninga­stefnunnar. Sjá einnig „Þetta hlýtur að vera mis­skilningur“ Við­skipta­blaðið fjallaði nýverið um sömu um­ræðu þegar Gunnar Bald­vins­son, fram­kvæmda­stjóri Al­menna-Lífs­verks, gagn­rýndi mál­flutning Bene­dikts og sagði full­yrðingar hans byggjast á mis­skilningi. Þar kom fram að breyting á viðmiðinu gæti haft veru­leg áhrif á réttindi sjóðfélaga og jafn­vel leitt til 35 til 40 pró­senta lækkunar réttinda sam­kvæmt álag­sprófum. Í þeirri um­fjöllun kom einnig fram að Bene­dikt hefði á fundi SFF í nóvember 2024 viðrað þá hug­mynd að með því að fella út „raun“ úr raunávöxtunar­viðmiðinu mætti stíga stórt skref í átt að minna vægi verð­tryggingar á ís­lenskum fjár­mála­markaði. Ólafur leggur áherslu á að núverandi fyrir­komu­lag sé ekki til­viljun heldur hluti af heild­stæðu kerfi sem byggt hafi verið upp ára­tugum saman. Í greininni rifjar hann upp að mark­miðið með líf­eyris­samningum hafi verið að tryggja launafólki viðunandi líf­eyri og að iðgjöld til öflunar líf­eyris­réttinda héldu verð­gildi sínu yfir langan tíma. Af þeim sökum verði ekki hróflað við einu lykil­at­riði nema aðrar for­sendur kerfisins séu skoðaðar sam­hliða. Hann bendir einnig á að hug­myndir um skil­yrta verð­tryggingu líf­eyris séu ekki nýjar. Slíkar til­lögur hafi áður komið fram í vinnu við framtíðarsýn líf­eyris­kerfisins og síðar verið settar fram í samráðs­gátt stjórn­valda árið 2022, en þá verið dregnar til baka. Að mati Ólafs sýnir það að tak­mörkuð sátt hafi verið um slíkar breytingar, þótt um­ræðan sé nú rifjuð upp á ný. Eitt af megin­sjónar­miðum hans er að 3,5 pró­senta viðmiðið hafi staðið af sér miklar hremmingar. Hann skrifar að frá því það var tekið upp árið 1991 hafi raunávöxtun líf­eyris­sjóða að meðaltali verið 4,2 pró­sent, „þrátt fyrir að tækni­bóla hafi sprungið, bankar lent í krísu og heims­far­aldur hrellt heims­byggðina“. Að hans mati sýnir það að kerfið hafi í grunninn reynst traust. Ólafur orðar það svo að ef takist að halda viðmiðinu óbreyttu þar til fjörutíu ár eru liðin frá upp­töku þess árið 1991, þá hafi Ís­lendingum tekist það „sem engum öðrum hefur tekist á heims­vísu, að skil­greina langtíma­vaxta­viðmið og kvika ekki frá þeirri for­sendu fyrr en full­reynt er hvort hún haldi.“ Þó hafnar hann því að viðmiðið eigi að vera rætt. Þvert á móti segist hann hafa verið „hvata­maður þess að mótað verði verk­lag um reglu­lega endur­skoðun á vaxta­viðmiðinu“. Slík endur­skoðun eigi þó ekki sjálf­krafa að leiða til breytinga, heldur fyrst og fremst að skapa vett­vang fyrir sam­tal um það hvort breytinga sé þörf. Í greininni varar hann jafn­framt við því að um­ræðan verði of þröng ef hún taki aðeins mið af vaxtaþróun hverju sinni. „Tíðar breytingar á langtíma­forsendu geta haft ófyrir­sjáan­legar af­leiðingar,“ skrifar hann og segir það vera „stóra fyrir­sjáan­lega áhættu“ að hengja skuld­bindingar líf­eyris­kerfisins of fast á ís­lenska vaxta­ferla. Ólafur bendir líka á að líf­eyris­sjóðum sé ekki ætlað að fjár­festa ein­vörðungu í skulda­bréfum og vísar til rannsókna um ávinning af er­lendri fjár­festingu. Með því reynir hann að færa um­ræðuna út fyrir hina hefðbundnu and­stæðu milli verð­tryggingar og óverð­tryggðra vaxta og yfir á breiðari spurningu um sam­setningu eigna, áhættu og langtímaávöxtun. Í lok greinarinnar kallar hann eftir opinni um­ræðu um líf­eyris­kerfið og segist til­búinn að taka þátt í mál­stofu um málið. „Við eigum að rökræða og gagn­rýna líf­eyris­sjóða­kerfið,“ skrifar hann, en leggur jafn­framt áherslu á að slík um­ræða verði að byggjast á skýrum rökum og sam­eigin­legum skilningi á því um hvað deilt sé.