- What: Iceland's lack of direct control over its merchant ships in a crisis.
- Impact: Potential risks to trade and national security in conflict scenarios.
„Í núverandi stöðu eru öll íslensk flutningaskip skráð undir erlendum fána, sem þýðir að við höfum hvorki beina stjórn né tryggðan aðgang að þeim ef til alvarlegra áfalla kemur, svo sem í stríðsástandi. Í slíkum aðstæðum getur fánaríki gert tilkall til skipanna, með alvarlegum afleiðingum fyrir inn- og útflutning landsins,“ segir Páll Ægir Pétursson, formaður fagráðs siglingamála. Páll Ægir bendir á að óvissa í alþjóðamálum hafi sjaldan verið meiri en nú, og framtíðin sé að mörgu leyti ófyrirsjáanleg. Þess vegna þurfum við taka aukna ábyrgð á eigin öryggi. „Sem eyþjóð í Norður-Atlantshafi, sem býr við harðbýlt veðurfar og erfið náttúruskilyrði, er það grundvallaratriði að tryggja örugga vöruflutninga til og frá landinu á hverjum tíma.“ Páll Ægir Pétursson, formaður fagráðs siglingamála. Páll Ægir segir eitt mikilvægasta skrefið í þessu samhengi sé að koma á fót íslenskri alþjóðlegri skipaskrá. „Þrátt fyrir að lög nr. 38/2007 séu í gildi hafa þau ekki verið innleidd. Í núverandi stöðu eru öll íslensk flutningaskip skráð undir erlendum fána, sem þýðir að við höfum hvorki beina stjórn né tryggðan aðgang að þeim ef til alvarlegra áfalla kemur, svo sem í stríðsástandi. Í slíkum aðstæðum getur fánaríki gert tilkall til skipanna, með alvarlegum afleiðingum fyrir inn- og útflutning landsins. Þjóð sem er svo alfarið háð sjóflutningum til og frá landinu, eins og Íslendingar eru ber að mínu mati að hafa forræði á sínum skipastól.“ Þarfnast ekki mikilla breytinga Hann segir löggjöfina sjálfa ekki þarfnast umfangsmikilla breytinga, þó nauðsynlegt sé að endurskoða reglur um kjör skipverja og eftirlit. Hins vegar vanti nú skýrar reglur um skattlagningu skipa eftir að lög nr. 86/2007 voru felld úr gildi. Til að skipaskráin verði raunhæfur og samkeppnishæfur kostur þurfi að leysa þann þátt og koma málinu í gegnum Alþingi. Páll Ægir dró íslenska fánann að húni í skut Keilis í Shanghæ haustið 2002 þegar olíuskipið Keilir var í smíðum. Páll Ægir var skipstjóri og sigldi skipinu nýju til Íslands í ársbyrjun 2003. Ári síðar var skipinu flaggað út og var þá síðasta flutningaskipið á íslenskri skrá. Frumvarp um íslenska alþjóðlega skipaskrá var sett fram í samráðsgátt árið 2021 en náði ekki fram að ganga. Núverandi innviðaráðherra hefur þó sýnt málinu áhuga, sem vekur vonir um framgang. Félag skipstjórnarmanna hefur um árabil þrýst á um að þetta verði að veruleika. Páll Ægir segir að ávinningur af íslenskri alþjóðlegri skipaskrá gæti verið margvíslegur. Hún gæti vonandi stuðlað að auknum störfum á sjó og eflt áhuga á skipstjórnar- og vélstjórnarnámi. Hún gæti fjölgað skipum með íslenskum áhöfnum. Hún myndi trúlega skapa afleidd störf og tekjur í tengdum greinum. Hún myndi skila einhverjum skatttekjum og skráningargjöldum. Hún myndi efla sérfræði- og þjónustustörf í landi. Hún gæti laðað erlendar útgerðir að, ef umgjörðin yrði samkeppnishæf. Hún myndi tryggja að skattar og gjöld tengd skiparekstri skili sér til Íslands. Loks myndi hún styrkja þekkingu og menntun í siglingum. Ekkert kaupskip á íslenskri skipaskrá „Reynsla annarra þjóða sýnir að þessi leið skilar árangri. Norðmenn, Danir og Færeyingar hafa komið sér upp alþjóðlegum skipaskrám fyrir áratugum síðan til að halda skipum sínum undir eigin fána. Þróunin hér á landi hefur hins vegar verið öfug. Árið 1987 voru 39 kaupskip á íslenskri skipaskrá, en árið 2004 var síðasta skipið tekið af skránni. Ástæðan var fyrst og fremst skattaleg, þar sem hagstæðara reyndist að skrá skip erlendis. Við uppbyggingu íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár þarf að leggja áherslu á gæði, traust og fagmennsku. Þjónustan þarf að vera aðgengileg allan sólarhringinn og sinnt af hæfu starfsfólki. Einnig er mikilvægt að samræma skráningu og þinglýsingu á einum stað til að tryggja öryggi og traust, sérstaklega gagnvart erlendum aðilum. Samtal þarf að eiga sér stað milli stjórnvalda, skipafélaganna og stéttarfélaganna.“