- What: Iceland could lose access to its merchant ships in case of a cyber attack.
- Impact: Over 90% of imports arrive via foreign-flagged ships, raising security concerns.
Ef til alvarlegra átaka kemur gæti Ísland misst aðgang að skipum sem flytja matvæli, lyf og aðrar vörur til landsins án lagalegrar íhlutunar þar sem öll skip íslenskra útgerða sigla undir erlendum fánum. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu hugveitunnar Vörðu sem miðar að því að efla þjóðaröryggi og viðnámsþrótt Íslands. Vöruflutningaskip eru meðal annars skráð í Færeyjum, Noregi og Hollandi og berast um 90% af vöruviðskiptum til Íslands sjóleiðis. Eldsneyti, matvæli, lyf og byggingarefni berast því nær eingöngu með skipum sem Ísland hefur enga lögsögu yfir. Kristinn Lár Hróbjartsson, meðstofnandi Vörðu, sagði frá þessu í morgunútvarpi Rásar 2. „Það er almennt vel þekkt í þjóðaröryggismálum að lönd almennt og þjóðríki hafi hluta af þeirra fullveldi til að geta tekið yfir ákveðnar eignir fólks og fyrirtækja ef það þarf að nota þær í annað,“ segir Kristinn sem vísar þar til þjóðnýtingar. Hann nefnir sem dæmi að nokkur þúsund bréf hafi verið send í Noregi um að ef fólk á stóran jeppa þá gæti herinn þurft að taka hann yfir ef til átaka kemur. Þetta sé vel þekkt hjá öðrum þjóðum en tíðkist síður á Íslandi. Íslensk skipaskrá ekki samkeppnishæf við erlendar Flest kaupskip á Íslandi eru skráð í Færeyjum eða Noregi. Kristinn segir að helsta ástæðan fyrir því að svo mörg skip séu skráð erlendis sé að íslensk skipaskrá sé ekki samkeppnishæf við erlendar. „Aðrar skipaskrár bjóða upp á betri skattlagninu, betri kjaramál og betri þjónustu heldur en við höfum getað gert hér á Íslandi,“ segir hann. Bent er á í skýrslunni að árið 1987 hafi 39 kaupskip verið skráð hér á landi. Þar er sagt að sú staðreynd að Ísland hafi engin kaupskip undir sinni lögsögu sé ekki tæknilegt vandamál heldur þjóðaröryggismál. Stöðugt aðgengi að aðföngum og byggðakeðjum sé öryggisatriði fyrir hverja þjóð. Tekið er fram að tvær skipaskrár séu á Íslandi, annars vegar almenn og hins vegar alþjóðleg. Fiskipakkafloti Íslands sigli allur undir íslenskum fána en kaupskipin hafi leitað í hagstæðara rekstarumhverfi og því sé alþjóðlega skipaskráin á Íslandi í raun óvirk. Reynt hafi verið að bregðast við þessu árið 2007 en Eftirlitsstofnun Efta (ESA) hafi fellt hana úr gildi vegna galla á íslensku útfærslunni. Árið 2021 voru lögð fram ný drög að frumvarpi sem ekki náði fram að ganga.