Einar Sigurðs­son, stjórnar­for­maður Ís­félagsins, gagn­rýndi á aðal­fundi félagsins að um­ræðan um aðild Ís­lands að Evrópu­sam­bandinu væri farin að taka of mikið pláss á sama tíma og staða efna­hags­mála væri al­var­leg. Í ræðu sinni sagði hann að um­ræðan um ESB drægi at­hyglina frá verðbólgu, at­vinnu­leysi og öðrum aðkallandi verk­efnum í hag­kerfinu. Einar rifjaði upp um­mæli Kristrúnar Frosta­dóttur for­sætis­ráðherra fyrir síðustu kosningar um mikilvægi þess að þjóðin kæmi ekki klofin út úr næsta kjörtíma­bili. Hann sagði síðan að þróunin hefði orðið önnur. „Það er ekki skyn­sam­legt að kljúfa þjóðina og hefur það í raun gerst hraðar en hægt var að búast við.“ Að hans mati er Evrópu­um­ræðan komin á rangan stað í pólitíkinni. „ESB-aðildar­umræðunni virðist ætlað að draga at­hyglina frá því sem skiptir okkur máli, að takast á við þann vá­gest sem verðbólgan og efna­hags­málin eru.“ Í ræðunni hélt hann því fram að aðildar­umræða af þessu tagi gæti ekki borið árangur nema fyrir lægi mun víðtækari sam­staða en nú væri til staðar. Hann sagði að án breiðs stuðnings at­vinnulífs, verkalýðs­hreyfingar og ábyrgðar í ríkis­fjár­málum væri slíkt verk­efni ekki raun­hæft. „ESB aðild án breiðs stuðnings at­vinnulífs, verkalýðs­hreyfingar og ábyrgðar ríkisins í fjár­málum er dauða­dæmd frá upp­hafi.“ Einar gagn­rýndi einnig það sem hann lýsti sem stað­reynda­lausri um­ræðu. Hann sagði að of oft væri vísað í sér­hags­muni annarra í stað þess að takast á við efnið af yfir­vegun og með rökum. „Það er með stað­reyndum og yfir­vegaðri um­ræðu sem við komust áfram, ekki með innistæðu­lausum yfir­lýsingum.“ Hann tengdi þessa um­ræðu sér­stak­lega við sjávarút­veginn og sagði að þar færu saman ólíkir hags­munir. Að hans sögn kynnu að felast „stór tækifæri“ fyrir hlut­hafa í skráðum sjávarút­vegs­fyrir­tækjum, en staðan gæti verið önnur fyrir starfs­fólk fyrir­tækjanna og byggðirnar sem treysta á greinina. Hann orðaði það svo að „fyrir hlut­hafa í sjávarút­vegs­fyrir­tækjum, sér­stak­lega þessum skráðu félögum á Ís­landi, kunna að leynast stór tækifæri, en fyrir fólkið okkar sem starfar í þessum félögum og þeim sam­félögum sem við störfum í, þar á lík­lega annað við.“ Að mati Einars hafa stærstu sjávarút­vegs­fyrir­tæki landsins bæði bol­magn og kunnáttu til að takast á við er­lenda sam­keppni og jafn­vel fjár­festa utan Ís­lands. Hann sagði þó að lykil­at­riði væri hvort treysta mætti þeirri um­gjörð sem fyrir­tækin byggðu ákvarðanir sínar á. „Ís­félagið treystir sér vel í þá sam­keppni gagn­vart er­lendum fyrir­tækjum. Það ber þó að hafa í huga að það verður að vera hægt að treysta um­gjörðinni, sem er alls kostar óvíst.“ Í því sam­hengi vísaði hann bæði til reynslu Íra og þess sem Evrópu­sam­bandið hefði sjálft sagt um sjávarút­vegs­mál. Hann sagði að þeir öryggis­ventlar sem Írar töldu sig hafa haft hefðu ekki virkað þegar á reyndi. Þá sagði hann að mikilvægt væri að taka mark á því sem Evrópu­sam­bandið segði sjálft um sjávarút­vegs­mál en ekki ein­göngu því sem haldið væri fram af talsmönnum aðildar. Hann benti sér­stak­lega á græn­bók sam­bandsins þar sem fjallað væri um regluna um hlut­falls­legan stöðug­leika og sagði: „Þar segir um regluna um hlut­falls­legan stöðug­leika að ekki sé hægt að stóla á hana.“ Niður­staða hans var sú að rétt væri að fresta Evrópu­um­ræðunni og snúa sér að inn­lendum efna­hags­málum. „Lík­lega væri það öllum fyrir bestu að setja málið upp í hillu og ein­beita sér að því sem skiptir máli, sem er núverandi staða efna­hags­mála. Það munu koma tímar síðar til að skoða Evrópumálin.“ „Hættu­leg blanda fyrir öll sam­félög“ Verðbólga og vinnu­markaður voru einnig stórt um­fjöllunar­efni í ræðu stjórnar­for­mannsins. Einar sagði að óvissan í efna­hags­málum væri mikil og jafn­framt „heima­til­búin“ að veru­legu leyti. Hann taldi að allir þyrftu nú að ein­beita sér að því að ná verðbólgu niður og gagn­rýndi það sem hann kallaði yfir­borðs­lega nálgun á vandann. Í því sam­hengi sagði hann að verðbólgan færi ekki niður „við að verðlagslöggan standi við bensíndælur olíufélaganna og at­hugi verðið sem fólk greiðir.“ Hann lýsti stöðunni sem al­var­legri, ekki síst vegna þess að verðbólga og at­vinnu­leysi væru farin að aukast sam­hliða. Hann sagði að það væri „hættu­leg blanda fyrir öll sam­félög“ og að erfitt gæti reynst að rjúfa þann víta­hring sem þannig myndaðist. Hann bætti við að ef eitt­hvað væri sem ís­lenskt sam­félag þyldi illa væri það annars vegar verðbólga og hins vegar at­vinnu­leysi. Sterkust voru orð hans um verðbólguna sjálfa: „Verðbólga er eitur sem smýgur um allt hag­kerfið og mun hægt og ró­lega virka eins og drepsótt og lama at­vinnulífið enn frekar en raunin er.“ Að mati Einars verður ekki horft fram hjá launaþróuninni þegar skýringar á verðbólgu eru annars vegar. Hann sagði að laun hefðu hækkað langt um­fram getu hag­kerfisins til að standa undir þeim og að launa­hækkanir sem ekki byggðu á fram­leiðni­aukningu og hag­vexti myndu búa til verðbólgu. Hann vísaði til launatalna á al­menna markaðnum og hjá hinu opin­bera og sagði að „það sjá allir að verið er að taka líf­skjör að láni og greiðslan er verðbólgan.“ Í ræðunni velti hann því upp að leið út úr stöðunni gæti verið eins árs skammtíma­samningur með engum launa­hækkunum, sam­hliða því að verja hópa í viðkvæmri stöðu. Hann sagði að ella væri hætta á að þróunin færi aftur í far­veg sem minnti á níunda ára­tuginn, þegar laun hækkuðu stöðugt án þess að kaup­máttur breyttist að ráði. Þótt ESB-um­ræðan og verðbólgan væru áberandi í ræðunni kom Einar einnig inn á fleiri mál sem snúa að stöðu fyrir­tækisins og at­vinnu­greinarinnar. Hann fjallaði meðal annars um stöðu lax­eldis þar sem hann sagði horfur betri fram undan þrátt fyrir að rekstur Kald­víkur hefði ekki gengið nægi­lega vel á síðasta ári. Hann rakti það meðal annars til óvenju kalds sjávar árið 2024 sem hefði haft áhrif inn í árið 2025. Um leið sagði hann að félagið væri enn ungt og í upp­byggingu og að það tæki nokkur ár í viðbót áður en Kald­vík yrði fylli­lega sam­bæri­legt við lax­eldis­félög í Noregi og Færeyjum. Einar lýsti jafn­framt von­brigðum með frum­varp um lagar­eldi og sagði það koma of lítið til móts við þarfir greinarinnar. Hann sagði þó að samtöl við at­vinnu­vegaráðu­neytið og ráðherra hefðu verið góð og upp­byggi­leg og kvaðst binda vonir við að lag­færingar yrðu gerðar þannig að meira samræmi yrði milli orða stjórn­valda og að­gerða. Hann rifjaði einnig upp um­ræðuna um veiðigjöld frá aðal­fundi í fyrra og sagði að af­leiðingarnar virtust vera að verða meiri og verri en þá hefði verið gert ráð fyrir. Að hans sögn hefðu fjár­festingar þegar dregist saman og störfum fækkað, með til­heyrandi áhrifum á útsvars­tekjur sveitarfélaga. Hann gagn­rýndi það sem hann taldi vera stað­reynda­lausa um­ræðu um málið og sagði jafn­framt að frum­varpið hefði versnað fyrir sjávarút­veginn í Suður­kjör­dæmi og Norðaustur­kjör­dæmi á milli um­ræðna á Alþingi. Í fram­haldi af því fór hann yfir skatt­spor félagsins og sagði það hafa numið 6,4 milljörðum króna í fyrra. Hann sagði að það myndi hækka enn frekar á þessu ári vegna hækkunar veiði­gjalda og kol­efnis­skatta. Sér­stak­lega nefndi hann að kol­efnis­skattar Ís­félagsins hefðu verið 225 milljónir króna árið 2024, 372 milljónir í fyrra og stefndu í hátt í 500 milljónir á þessu ári miðað við óbreytta olíu­notkun. Að hans mati sýndi það hversu þröng staðan væri orðin þegar skattar á at­vinnutæki sem ættu enga raun­hæfa orku­skipta­kosti tvöfölduðust nánast á tveimur árum. Sam­hliða þessari gagn­rýni lagði Einar áherslu á að Ís­félagið héldi áfram að fjár­festa af krafti. Hann sagði að félagið hefði fjár­fest fyrir 56 milljónir dala á síðasta ári, á meðan gamla Heima­ey hefði verið seld á 12 milljónir dala. Hann nefndi nýja Heima­ey, frysti­klefa á Þórs­höfn, raf­væðingu fiski­mjöls­verk­smiðjunnar og nýjan laus­frysti í Vest­manna­eyjum sem dæmi um verk­efni sem ættu að styrkja félagið og auka verðmæti fram­leiðslunnar. Ræða stjórnar­for­manns Ís­félagsins varð því mun víðtækari en venju­leg yfir­ferð um rekstur félagsins. Þar fór saman gagn­rýni á ESB-um­ræðuna, varnaðar­orð um verðbólgu og at­vinnu­leysi, efa­semdir um skatta- og reglu­um­hverfi greinarinnar og krafa um að stjórn­völd beindu at­hyglinni að efna­hags­málum hér heima. Megin­skila­boð hans voru þau að pólitísk og opin­ber um­ræða ætti síður að snúast um aðild að Evrópu­sam­bandinu um þessar mundir og fremur um verðbólgu, sam­keppnis­stöðu at­vinnulífsins og rekstrar­skil­yrði í landinu.