„Mér finnst listin stundum vera áminning um það sem skiptir máli og áminning um hvernig er hægt að vera til,“ segir listakonan Ásta Fanney Sigurðardóttir sem er fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum í myndlist, einni elstu og stærstu myndlistarhátíð heims. Kristján Guðjónsson ræddi við listakonuna um verk hennar, Pocket Universe, og umgjörðina á þessari þekktu hátíð sem er haldin í 61. sinn frá 1895. Ásta Fanney fæddist 1987 og lærði myndlist en hefur líka fengist við ljóðlist, tónlist og gjörninga. Sýning hennar er marglaga verk sem blandar saman öllum miðlum hennar og fleirum til. Í alþjóðlega tísku- og menningarveftímaritinu hypabae.com er sýning Ástu Fanneyjar talin upp sem ein af níu mikilvægustu sýningum kvenna á tvíæringnum. Andrúmsloftið á tvíæringnum er oft spennuþrungið þar sem deilumál heimsins hafa oft ratað inn á þetta svið en eflaust sjaldan eins mikið og nú. Úkraínustríðið, stríðið á Gaza og Bandaríkjaforseti hafa öll afgerandi áhrif. Einn þjóðarskáli er valinn bestur og fær Gullljónið svokallaða en í ár hafa fjölmargir listamenn, Ásta Fanney og íslenski skálinn þar á meðal, skrifað undir yfirlýsingu um að vilja ekki eiga kost á því að vinna til verðlauna. Þannig lýsa listamennirnir stuðningi við dómnefndina sem nýlega sagði af sér því hún vildi ekki að lönd sem sökuð væru um glæpi gegn mannkyninu fengju að keppa til verðlauna á hátíðinni. Því fylgir ábyrgð að vera fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum en Ásta Fanney vill ekki setja of mikla pressu á útkomuna. Það sé þó erfitt að treysta innsæinu. Hún vill heldur ekki setja listinni hömlur en telur hana mikilvæga á óróatímum. Ásta Fanney hefur verið stödd í Feneyjum í tvo mánuði að undirbúa sýninguna og segir það stundum eins og að vera í draumi. „Ég er aðeins að undirbúa mig undir það að vera hérna í átta mánuði,“ segir hún því sýningin stendur yfir undir lok nóvember. Á þessu tímabili langar hana að vera með gjörningadagskrá og leyfa sýningunni að breytast og þróast. Sýningin skiptist í tvo hluta. Annar hlutinn er aðalsalurinn, Main Hall, þar sem má finna vídjóverk, skúlptúra en líka alls konar ósýnilega hluti. Hinum megin er sköpunarstöð, Flux Platform, þar sem allt getur gerst að sögn listamannsins. „Þar munu hlutir breytast, færast til og það mun bætast inn í verkið. Kannski koma upp nokkrir gjörningar.“ Íslenski skálinn er að þessu sinni á smáeyjunni San Pietro di Castello, í göngufæri við tvö helstu sýningarsvæði tvíæringsins, Giardini og Arsenale. Fullkomin staðsetning af því að hún er svo fáránleg „Mér líður bara vel. Ég er svo glöð og þakklát, það er svo mikið af fólki búið að koma og sjá og segja svo fallegt. Það eru svo margir búnir að koma að þessu verkefni og hjálpa mér. Það er svo gott að hafa gott fólk í kringum sig.“ Hún segist umvafin góðu fólki. Ásta Fanney hefur tvisvar sinnum tekið þátt í hátíðinni áður, þá með löndunum Liechtenstein og Litáen. Auk þess hefur hún sótt hátíðina fjölmörgum sinnum og er því frekar kunnug staðháttum. Hátíðin sé sérstakur staður til að koma og upplifa myndlist þar sem framboð hennar sé gríðarlegt. „Þetta er mjög furðuleg staðsetning en út af því að hún er svo furðuleg þá held ég að hún sé alveg fullkomin. Það er ómögulegt og eiginlega fáránlegt að setja upp sýningu hérna, bara að flytja dót og koma öllu í gang. Þetta er borg á stultum.“ Orkustigið verði því mjög hátt og stemningin mikil. „Það er allt í gangi og það er líka bara gaman að upplifa.“ „Mér finnst þetta svolítið skemmtilegt. Það er eins og maður sé að læra að jöggla 99 boltum og það er bara svolítið gaman að prófa það.“ Furðulegt hve mikinn kjark það tekur að fylgja innsæinu Þegar listamaður fái slíkt verkefni í hendurnar, að vera fulltrúi þjóðar sinnar og fara á slíka hátíð, geti vafist fyrir hvar eigi að byrja og finna hvernig maður geti haft eitthvað að segja. Ásta Fanney telur þó mikilvægt að hugsa ekki of mikið um það. „Líta kannski frekar inn á við og hugsa hvað er að koma til mín og leyfa því sem kemur að koma.“ „Það er svo furðulegt hvað það tekur mikinn kjark og hugrekki. Leyfa sér bara að treysta því sem kemur og halda áfram með það,“ segir hún. „Það er svo furðulegt hvað það er stundum erfitt. Svo getur maður líka þjálfað það upp og það verður bara auðveldara og auðveldara að treysta.“ Finnst gott að búa til rými fyrir manneskjur Ásta Fanney segist ekki hafa velt því fyrir sér hvers konar rými hana hafi langað til að skapa á sýningunni en hún hafi umbreytt hráu iðnaðarrými, gömlu bátaskýli, í hlýtt og umvefjandi rými með bláu teppi á gólfinu, bláum veggjum og skúlptúrum úr ull. „Ég hugsaði kannski ekki um endapunktinn. Ég veit ekki hvort það sé gott eða slæmt.“ Hún ákvað að leyfa því að koma sem vildi koma. „Mér finnst gott að búa til rými fyrir manneskjur, þar sem manneskjur geta verið.“ Það séu mörg fyrirbæri og byggingar sem séu ekkert sérstaklega gerðar með manneskjur í huga heldur til að halda ákveðnu kerfi gangandi. „Mér finnst að við ættum að breyta því. Það er kannski líka það sem sýningin er um, breyta einhverju sem er úrelt.“ Skoðar hvaða hluti manneskjan getur notað til að halda áfram á óvissutímum Á sýningunni kafar Ásta Fanney inn í hvernig hægt er að taka í sundur kerfi og setja nýjar reglur. „Ég geri það með því að skoða alls konar leiki og borðspil og er að breyta þeim og breyta reglunum í leiðinni. Ég er að leika mér með það að setja leikinn inn í gamla strúktúra og leysa þá upp innan frá.“ Pocket Universe snúist um hæfni manneskjunnar til að breyta sjónarhorni sínu og veruleika og búa til nýjan heim. „Ég held að sýningin hverfist svolítið um það og hvaða hluti manneskjan getur notað til að geta haldið áfram á óvissutímum.“ Hún hafi einnig skoðað þjóðsögur, goðsögur og ævintýri hvaðanæva að úr heiminum og tekið þaðan innblástur inn í sýninguna. „Ég er að skoða hvernig við getum notað það efni sem sögur eru úr til þess að hjálpa okkur inn í framtíðina.“ Ímyndunaraflið sé sterkur brunnur og opni fyrir ýmsa möguleika. Það geti breytt öllum deginum að trúa því einlægt að hann verði góður. „Það er svo furðulegt og skemmtilegt.“ Innst inni í sýningunni er 40 mínútna langt myndbandsverk þar sem veran Creature Zero flakkar um heiminn í leit að upprunasögum heimsins. „Ég var að lesa allar þessar sögur og þá fann ég svo sterkt fyrir því að það varð að vera svolítið sýnilegt líka, ekki bara í hljóði heldur líka vídjói,“ segir Ásta Fanney en eitt verkið á sýningunni er einmitt hvísl með upphafssetningum fjölmargra goðsagna um uppruna heimsins. „Þessi skepna eða vera er að leita að einhverju, fer um allar trissur og finnur það, held ég. Hún finnur allavega eitthvað, kannski ekki það sem hún leitar að.“ Sjálf hefur Ásta Fanney ferðast víða, meðal annars til Japan, við gerð þessarar myndar. „Allt verkið og gerð verksins varð að einhverju risastóru ævintýri, mjög háskafullu ævintýri því það fylgir líka.“ Vill ekki setja hömlur á listina Listin á alltaf sitt pláss en velta má vöngum yfir hlutverki hennar á slíkum óróatímum eins og nú. „Fyrir mitt leyti vil ég ekki setja hömlur á listina. Ég vil ekki gefa henni eitthvað ákveðið hlutverk á þann hátt, þó svo að margir vilji gera það og það er líka allt í lagi.“ Að hennar mati sé listin áminning um það sem skiptir máli og hvernig hægt sé að vera til. „Ég held að akkúrat á svona tímum skipti listin bara mjög miklu máli. Það er hægt að minna á alls konar sem hjálpar fólki að vera til, benda á eitthvað, benda á átt sem er kannski betri.“ Listin sé gott tæki til breytinga. Hægt sé að breyta sjónarhornum, orkustigi eða möguleikum. „Af því að það sem hún gerir er kannski ekki alveg augljóst alltaf. Stundum á hún það til að taka þig á annan stað sem þú bjóst ekki við og koma þér á óvart.“ Henni þykir líka mikilvægt að gleyma sér ekki í hræðslu. Mýkt og fegurð megi líka vera til og það sé mikilvægt að gleyma ekki því sem skipti máli. „Að leyfa sér að standa vörð um þessa hluti, næmni, innsæi og mýkt. Það er mikill styrkur í því.“ Ein leið til að láta í sér heyra Ásta Fanney segist finna mikil áhrif pólitísku umræðunnar, það sé mikill þungi í loftinu en það sé skiljanlegt á svo skrítnum tímum. „Ég held að það sé gott að tala um hlutina. Það hafa verið mjög mörg samtöl hér um akkúrat þetta.“ Henni þykir jákvætt að umræðan sé að eiga sér stað og vonast til þess að hún leiði til breytinga. Sjálf skrifaði hún undir yfirlýsingu sem mótmælti þátttöku Ísraels á hátíðinni. „Ég held að það sé bara mjög sniðugt að mótmæla því sem er rangt og segja að stríð sé ekki í lagi.“ Þetta sé ein leið til þess að fólk geti látið í sér heyra. Eins hefur hún dregið sig úr keppninni til Gullljónsins sem eru verðlaun hátíðarinnar. „Ég veit ekki hvort þetta sé besta leiðin, hugsanlega ekki. En þangað til við finnum einhverja betri leið þá kannski bara dugar þetta í bili. Kannski er hægt að finna öðruvísi leið, sjáum til hvort svörin koma til okkar.“ Því fylgir ábyrgð að vera fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum en Ásta Fanney vill ekki setja of mikla pressu á útkomuna. Það sé þó erfitt að treysta innsæinu. Hún vill heldur ekki setja listinni hömlur en telur hana mikilvæga á óróatímum. Rætt var við Ástu Fanneyju Sigurðardóttur í þættinum Alheimur í vasa á Rás 1. Einnig var rætt við hana í Kastljósinu á RÚV. Báða þætti má finna í spilurunum hér fyrir ofan.