Eyjólfur Ármannsson var ekki búinn að sitja lengi í stól innviðaráðherra þegar starfsmenn ráðuneytisins óskuðu eftir minnisblaði frá Vegagerðinni um forgangsröðun jarðganga, framkvæmdir, kostnað og veggjöld. Nærri helmingur umsagna um Fjarðarheiðargöng Daginn fyrir gamlárskvöld fengu stjórnendur og forstjóri Vegagerðarinnar erindi frá verkefnisstjóra á skrifstofu samgangna þar sem óskað var eftir fundi strax eftir áramót. Það er ekkert skrýtið að þetta hafi verið framarlega í forgangsröð ráðherrans; í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sérstaklega minnst á að rjúfa eigi kyrrstöðu í jarðgangagerð. Þetta er meðal þess sem kemur fram í gögnum sem Spegillinn og Austurfrétt óskuðu eftir strax í kjölfar þess að tillaga að samgönguáætlun 2026-2040 var kynnt í byrjun desember. Gögnin voru afhent í lok síðustu viku, þá var umsagnarfrestur um tillöguna til umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis runnin út. Á vef Alþingis hafa verið birtar 135 umsagnir, þar af fjallar nærri helmingur þeirra að einhverju eða öllu leyti um Fjarðarheiðargöng. Samgönguáætlun verður ekki til á einni nóttu og strax 6. janúar á síðasta ári mættu starfsmenn Vegagerðarinnar með kynningu í ráðuneytið. Þar er tekið fram að allir jarðgangakostir hafi verið metnir með tilliti til mats á arðsemi, umferðaröryggi, tengingu atvinnusvæða og byggðaþróun. Fjarðagöng metin fyrir og eftir en ekki án Fjarðarheiðaganga Vísað var í skýrslu frá Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA) sem kom út árið 2022 og var uppfærð ári seinna. Í þeirri skýrslu voru áhrif nærri tuttugu jarðgangnakosta skoðaðir og í henni kemur fram að Fjarðarheiðargöng, milli Egilsstaða og Seyðisfjarðar, hafi verið undanskilin þar sem þegar hefði verið búið að taka ákvörðun um að hefja framkvæmdir við þau. Skýrsluhöfundarnir mátu Fjarðagöng, sem eru tvenn göng frá Seyðisfirði til Norðfjarðar um Mjóafjörð, bæði fyrir og eftir Fjarðarheiðargöng en aldrei án. Áður en lengra er haldið er rétt að geta þess að ástæðan fyrir því að Fjarðarheiðargöng hafa vermt efsta sætið á þessum lista er sú að Alþingi samþykkti tillögu þess efnis frá þáverandi innviðaráðherra árið 2020 þegar engin jarðgangaáætlun var til. Vegagerðin lýsti sig að mestu leyti sammála mati skýrsluhöfunda og lagði til að Fjarðarheiðargöng yrðu númer eitt, svo Fljótagöng og síðan Hvalfjarðargöng II. Fjarðagöng voru sjöundu í röðinni. Mánuði seinna skilaði Vegagerðin svo minnisblaði um stöðu undirbúnings jarðganga og varpar þar fram nýrri hugmynd; til þess að Fjarðarheiðargöngin nýtist Austfirðingum best verði hafin undirbúningur að Fjarðagöngum og sá möguleiki nefndur að þessi þrjú göng verði boðin út á sama tíma til að ná fram samlegðaráhrifum. „Hins vegar ber að líta á að ekki hafa farið fram rannsóknir vegna Seyðisfjarðar- og Mjóafjarðarganga,“ segir í minnisblaðinu. Kostnaðarmat byggi því á reynslutölum. Bent á nauðsyn nýrra ganga milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur Áætlaður kostnaður við Fjarðarheiðargöng er í minnisblaðinu sagður vera 46,2 milljarðar og Fjarðaganga 41,6 milljarðar, en þau síðarnefndu eru níu hundruð metrum styttri. Þetta þýðir að með vikmörkum er kostnaður Fjarðaganga 40-65 milljarðar en Fjarðarheiðarganga 48-60 milljarðar. Í viðtali við Austurfrétt í desember fullyrti innviðaráðherra að kostnaður við Fjarðarheiðargöng væri „að minnsta kosti 60 milljarðar.“ Þær upplýsingar fengust hjá Vegagerðinni í dag að kostnaðarmat Fjarðarheiðarganga, miðað við verðlag í október 2025, væri 54 milljarðar en Fjarðaganga 46 milljarðar. Áætlað er að hefja vinnu við frumdrög Fjarðaganga í ár. Óvissa er meiri eftir því sem undirbúningur er skemur á veg kominn. Fljótagöngin ættu að leysa Strákagöng af hólmi og hinn háskalega veg um Almenninga. Í þessum kynningum fyrir rúmu ári fá ný göng milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur talsverða umfjöllun hjá Vegagerðinni sem bendir á að núverandi göng um Ólafsfjarðarmúla, sem eru einbreið, anni vart lengur þeirri umferð sem um þau er. Auk þess er snjóflóðahætta á leiðinni og vegna hennar lokist leiðin að meðaltali 11 sinnum á hverjum vetri. Fjarðagöng skjóta upp kollinum í júlí Á fundi Vegagerðar og innviðaráðuneytis í byrjun júlí var farið yfir þessar tillögur og þar birtist fyrst vilji innviðaráðherra til að skoða Fjarðagöng af alvöru. Í fundarpunktum frá fundinum stendur: „Á fundinum kom ráðuneytið á framfæri ósk ráðherra um að athuguð yrðu nánar göng á milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar og að bæta skyldi Mjóafjarðar- og Seyðisfjarðargöngum inn á jarðgangaáætlun.“ Óskað væri eftir greiningu á jarðgangakostum til Seyðisfjarðar og þá með tilliti til ábata þess að flýta göngum á milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar. Þegar Vegagerðin sendir sínar fyrstu tillögur um forgangsröðun nýframkvæmda og viðhalds viku seinna er ekki að sjá að neinar breytingar verði á forgangsröðun jarðganga; Fjarðarheiðargöng og Fljótagöng eru næstu jarðgangaverkefni og Fljótagöng höfð með fjórum öðrum sem sögð er í undirbúningi. Hin eru Hvalfjarðargöng 2, göngin milli Súðavíkur og Ísafjarðar, ný göng á milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur og loks Fjarðagöng. Þetta segir Vegagerðin gert til þess að hægt sé að hefja undirbúning að næstu jarðgangaverkefnum. Vegagerðin bendir líka að gerð sé sú krafa að verkefnin sem birtist í Samgönguáætlun þurfi að vera lengra komin í undirbúningi og að kostnaðaráætlanir séu nákvæmari. Af minnisblaðinu má ráða að ákveðið hafi verið að flýta fyrirhuguðum framkvæmdum við Siglufjarðarveg uppá 2,7 milljarða um fjögur ár vegna Fljótaganga eða frá árinu 2033 til 2029. Þetta sé nauðsynleg endurbygging og ætti að vera lokið á sama tíma og Fljótagöng eða 2031. Skýr skilaboð frá ráðuneytinu í september Viðbrögð frá ráðuneytinu berast um miðjan september. Þá hafði ráðherra farið í fundarferð um landið en í ágúst hélt hann átta opna íbúafundi um allt land, auk funda með landshlutasamtökum og fulltrúum einstakra sveitarfélaga. Fundaferðinni, sem kynnt var sem undirbúningur að stefnumótun og áætlana á vegum ráðuneytisins, þar með talið samgönguáætlunar, lauk með innviðaþingi í Reykjavík. Fundurinn á Austurlandi var haldinn á Egilsstöðum sem þýddi að Seyðfirðingar og Héraðsbúar voru fjölmennir. Ráðherra sagði þar að hann hefði á fundi með sveitarstjórnarfólki að Austurlandi fyrr um daginn kallað eftir þjóðhagslegum rökum um Fjarðarheiðargöng umfram Fjarðagöng en fengið fá svör. Það féll vægast sagt í grýttan jarðveg og snérist fundurinn að mestu í að spyrja ráðherra um áralöng vilyrði fyrir göngunum. Í endurgjöf ráðuneytisins við minnisblaði Vegagerðarinnar voru skilaboðin skýr; setja eigi undirbúning fyrir þrjú jarðgöng á fullan skrið: Fljótagöng, Súðavík-Ísafjörð og Fjarðargöng. Hvergi er hins vegar minnst á Fjarðarheiðargöng. Vegagerðin staldrar við göng á Vestfjörðum Ráðherrann leggur jafnframt til að hefja skuli undirbúningsrannsóknir við nokkur göng á Vestfjörðum: þetta eru göng undir Mikladal og Hálfdán og göng undir Klettsháls og Gemlufallsheiði. Ráðuneytið ítrekar í framhaldinu beiðni sína um að Vegagerðin láti útbúa samanburðargreiningu á þjóðhagslegum ábáta jarðgangnakosta á Seyðisferði og óskar eftir því að hún verði tilbúin í byrjun október. Vegagerðin svarar erindi ráðherrans tveimur dögum seinna og telur rétt að staldra við. Miðað við beiðni ráðherrans þurfi milljarð meira til undirbúnings jarðgangaverkefna en áður hafði verið gert ráð fyrir sem þyrfti að mæta með breytingum á öðrum verkefnum. Hærri fjárveitingar til undirbúnings jarðganga væru á kostnað verkefna sem væru tilbúin til framkvæmda. Í svarinu segir beint út að undirbúningur vegna jarðganga kosti 500 milljónir króna og mikilvægt sé að nýta fjármuni vel. „Vegagerðin telur ekki æskilegt að leggja í mikla fjárfestingu nema ætlunin sé að koma þessum verkefnum til framkvæmda. Ef verkefnin bíða lengi og þarf að taka upp aftur er hætta á að undirbúningskostnaðurinn verði hærri en ella.“ Um jarðgangakostina á Vestfjörðum segir meðal annars að Vegagerðin telji göng undir Gemlufallsheiði „ekki brýnt verkefni“ en muni taka það til skoðunar, auk athugunar undir Mikladal og Hálfdán og forathugunar á göngum undir Klettsháls. Vegagerðin lagði áherslu á Hvalfjarðargöng II Í stað þess að verja 1,8 milljörðum til undirbúnings jarðganga eins og ráðherrann vildi sé hægt að áfangaskipta undirbúningi þannig að hægt væri að fjármagna rannsóknir og forhönnun og taka ákvörðun um framkvæmdir á grundvelli þeirra.. Fjarðarheiðargöng virðast þarna hafa verið slegin algjörlega út af borðinu því Fljótagöng eru fyrst, svo Súðavík-Ísafjörður, Fjarðagöng og loks Hvalfjarðargöng 2. Ljóst er að Vegagerðin vill halda síðastnefndu göngunum inni og leggur til að undirbúningur þeirra fari „á fullt skrið.“ Ráðherrann féllst á þessa tillögu í svari sínu frá 6. október. Taka mætti út forathugun á Gemlufallsheiði og Klettshálsi en setja meiri kraft í rannsóknir og forhönnun í Mikladal og Hálfdán, „helst í það minnsta 150 milljónir.“ Til að mæta þessu sættist ráðherra á að framlög til Norðausturvegar um Skjálfandafljót væru lækkuð úr 400 milljónum í 100 á þessu ári, svo lengi sem verklok væru áfram árið 2029. Með þessum breytingum reyndist líka hægt að koma Vatnsnesvegi aftur inn og Snæfellsvegi um Skógarströnd á árinu 2028. Vildi taka fé úr jarðgangaáætlun og setja í farsímasamband Auk samskipta innviðaráðuneytis og Vegagerðarinnar við forgangsröðun jarðganga og samgönguáætlunar hafa RÚV og Austurfrétt undir höndum fundargerðir samgönguráðs, sem er ætlað að gera tillögu til ráðherra að samgönguáætlun og fimm ára áætlun, að fengnum áherslum ráðherra. Ráðið kom fyrst saman í ágúst og fundaði 18 sinnum fram í nóvember. Í fundargerðunum kemur lítið fram um viðhorf ráðsins til einstakra verkefna, þó segir í fundargerð í október að Vesturland fái lítið miðað við önnur svæðið. Ráðið lýsir því þó að taka eigi fjármagn úr jarðgangaáætlun og nota til að byggja upp farsímasamband á vegum. Eitt af síðustu verkum ráðsins er að leggja til að framlag til rannsókna á Hvalfjarðargöngum II verði frekar notað í símasambandið. Þegar skrifstofa samganga í ráðuneytinu leggst gegn því bókar ráðið það vilji „heyra það frá ráðherra ef ekki á að taka fé úr jarðgangaáætlun.“ „Þetta er ekki kjördæmapot“ Þingsályktunartillagan um samgönguáætlun leit svo dagsins ljós þriðja desember. Samkvæmt jarðgangaáætlun á að verja 200 milljónum á næstu þremur árum til að rannsaka og undirbúa göng milli Súðavíkur og Ísafjarðar, 200 milljónum í Fjarðagöng og 150 milljónum í Mikladal og Hálfdán. Þar eru einnig 200 milljónir eyrnamerktar í undirbúning annarra ganga. Þar er ekkert að finna um ný göng um Ólafsfjarðarmúla né Hvalfjarðargöng 2. Í svari Vegagerðarinnar segir að bæði verkefnin séu á skilgreiningarstigi. Áfallinn kostnaður af Hvalfjarðargöngum II sé 58 milljónir frá árinu 2018 en „lítill“ af Ólafsfjarðarmúlagöngunum og tekinn af sameiginlegri fjárhæð til gangaverkefna. Á kynningarfundi samgönguáætlunar var Eyjólfur spurður hvort forgangsröðun jarðganga væri kjördæmapot. „Nei, þetta er ekki kjördæmapot,“ svaraði hann þar. „Það er ekki um neina hyglingu að ræða, það er ekki verið að taka neinn fram yfir annan af einhverjum ófaglegum forsendum,” bætti Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra við.