Viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir, eða ETS-kerfið svokallaða (e. Emissions Trading Systems), hefur mikið verið til umræðu undanfarnar vikur. ETS-kerfinu var fyrst komið á fót árið 2005. Á Íslandi hafa reglur ETS-kerfisins gilt fyrir flugrekendur frá árinu 2012 og rekstraraðila í staðbundnum iðnaði frá árinu 2013, þegar álframleiðsla og járnblendi voru felld undir kerfið. Í kerfinu eru takmörk sett á heildarlosun fyrirtækja og þurfa þau að eiga heimildir fyrir allri sinni losun. Undir lok síðasta árs skilaði Efla af sér skýrslu fyrir umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra um samfélagsleg og efnahagsleg áhrif ETS kerfisins. Samkvæmt skýrslunni var kostnaður íslenskra fyrirtækja vegna kaupa á losunarheimildum um 5,5 milljarðar króna árið 2024, en tekjur ríkisins sama ár af sölu úthlutaðra losunarheimilda um 700 milljónir. Spár um kostnað íslenskra fyrirtækja gera ráð fyrir að hann verði tæplega 5 milljarðar árin 2025 og 2026, en margfaldist síðan árlega. Árið 2030 verði kostnaðurinn síðan í kringum 28 milljarðar króna. Áætlað er að íslenskir flugrekendur hafi greitt um 4 milljarða í kaup á losunarheimildum árið 2024. Í spá Eflu er gert ráð fyrir að kostnaðurinn verði um 6 milljarðar árið 2025 og 7 milljarðar árið 2026. Hann aukist síðan jafnt og þétt og verði kominn upp í 11 milljarða árið 2030. Hvað álverin varðar – Rio Tinto Alcan, Norðurál og Alcoa Fjarðarál - verður endurgjaldslausum heimildum fasað út árin 2026-2034 í samræmi við viðmið sem sett eru fram í aðlögunarkerfi við landamæri vegna kolefnis (CBAM). Árið 2034 munu álverin því ekki fá neinar endurgjaldslausar heimildir. Álverin hafa þurft að greiða um og yfir milljarð síðustu ár fyrir kaup á losunarheimildum. Samkvæmt spá Eflu hefur bilun Norðuráls áhrif á væntan kostnað álframleiðenda árin 2025 og 2026, en þar eftir er miðað við að álverið muni ná fullum afköstum. Árið 2027 muni kostnaðurinn vera ríflega 2 milljarðar, um 4 milljarðar árið 2028 og um 7 milljarðar 2029. Árið 2030 verði kostnaðurinn kominn upp í 14 milljarða króna en þá verða endurgjaldslausar heimildir til álvera um 50% af því sem annars væri. Árið 2024 var fyrsta árið sem skipafélög sem falla undir kerfið þurftu að gera upp losun sína að hluta. Í skýrslu Eflu er því spáð að kostnaðurinn hafi numið 430 milljónum króna í fyrra og verði kominn upp í tæplega 900 milljónir árið 2026. Árin 2027 og 2028 muni kostnaðurinn síðan nema tæplega 1,4 milljörðum árlega. Næstu ár muni kostnaðurinn lækka örlítið og standa í rúmlega 1,2 milljörðum árið 2030. Nánar er fjallað um málið í Viðskiptablaðinu . Áskrifendur geta nálgast fréttina í heild hér .